← Ünite 3
Ekonomik Coğrafyaya Giriş

Ünite 3: Ticari Coğrafyadan Kültürel Dönüş ve Ekonomik Coğrafyaya Olan Yaklaşımlar

Chisholm’un Ticari Coğrafya El Kitabı
1880-1930 döneminde öne çıkan Geleneksel Ekonomik Coğrafya döneminde yazılmıştır. Soyut teoriler yerine gerçek detayları, ticaret istatistiklerini, ürün ve kaynakların değişim bilgilerini harita ve tablolarla sunarak emperyalizmin somut ifadesini oluşturmuştur.
Fred K. Schaefer’ın 1953 Makalesi
Coğrafyacıların genel teori, yer ve mekânsal organizasyon yasalarını araştırmak için bilimsel yöntemler kullanmasını önererek mekânsal analiz döneminin ve pozitivist bilim felsefesinin coğrafyaya girişini tetiklemiştir.
Burton’ın Kantitatif Devrim Tanımı
1963 yılında Burton tarafından ortaya atılan bu kavram, coğrafyanın saha temelli, zanaatsal sorgulama biçiminden mekânların uzaktan analiz edildiği masaya bağlı teknik bir alana dönüşmesini ifade eder.
Clark Üniversitesi ve Antipode Dergisi
1969 yılında Richard Peet öncülüğünde Massachusetts'teki Clark Üniversitesinde 'yeni radikal coğrafya' akımı biçimlendirilmiş ve 'Antipode' Radikal Coğrafya Dergisi çıkarılarak entelektüel temel olarak politik ekonomiye yönelinmiştir.

Anahtar Kavramlar

Ticari Coğrafya1880'lerden 1930'lara kadar öne çıkan, bölgelerdeki ekonomik koşullar ve kaynakların derlenmesine odaklanan geleneksel yaklaşımdır. İmparatorluklardaki sömürgeci yöneticilere hammadde ve bitki örtüsü hakkında bilgi sağlamıştır; örneğin Chisholm'un Ticari Coğrafya El Kitabı bu alanda somut istatistikler sunmuştur.
Bölgesel Farklılaşma1930'lu yıllarda ekonomik coğrafyanın odak noktasının küresel ticaretten dar, sınırlanmış ve eşsiz bölgelere kaymasıyla ortaya çıkan projedir. Yeryüzünün değişken karakterini tanımlayan ve fiziksel peyzajdan kültüre kadar alanları sınıflandıran bölgesel coğrafya anlayışını ifade eder.
Mekânsal Analiz1950-1970 yılları arasında geleneksel bölgesel sentez yaklaşımına karşı doğan, genel teori ve mekânsal organizasyon yasalarını inceleyen bilimsel ve pozitivist yaklaşımdır. Endüstriyel konum, mesafe ve hareket problemlerini incelemek için istatistiksel ve matematiksel yöntemler kullanmıştır.
Kantitatif (Nicel) DevrimBurton tarafından 1963 yılında adlandırılan, coğrafyanın saha temelli sorgulama biçiminden masaya bağlı, istatistiksel ve matematiksel analizlerin yapıldığı teknik bir alana dönüşmesini ifade eden süreçtir. Ekonomik coğrafya bu devrimin ön safında yer almıştır.
Neoklasik İktisat Teorisi1960'larda kantitatif ekonomik coğrafyaya kavram kaynağı sağlayan, varsayımları basitleştiren hipotezleri, modelleri ve sayısal verileri analiz stil olarak coğrafyaya uyarlayan iktisadi teoridir.
Alman Konum TeorisiArazi kullanım modellerini, sanayinin yer seçimini ve pazar alanlarının organizasyonunu açıklamak için kullanılan Von Thunen, Weber, Christaller ve Lösch gibi kuramcıların geliştirdiği ekonomik teoridir.
Merkezi Yer TeorisiChristaller tarafından geliştirilen, ekonomik rasyonellik ve tek düze nüfus dağılımı varsayımına dayanan teoridir. Dükkan sahiplerinin merkezi konumları seçme ihtiyacı ile altıgen bir merkezi yer ağı ve hiyerarşisi oluşturur.
Politik EkonomiEkonomi ve siyaset ilminin kurallarını inceleyen ve devletin ekonomik rolünü belirlemek için bunları bir araya getiren ekonomi modelidir. Özellikle 1970-1990 yılları arasında radikal coğrafyacılar tarafından toplumsal eşitsizlikleri analiz etmek için benimsenmiştir.
Radikal Coğrafya1969 yılında Clark Üniversitesi'nde Richard Peet öncülüğünde Antipode dergisinin çıkarılmasıyla biçimlenen, ırksal bölünmeler, yoksulluk ve emperyalizm gibi toplumsal meselelere karşı politik ekonomiye yönelen akımdır.
Diyalektik Bakış AçısıMarksizmin benimsendiği, sabit objelerden ziyade süreçleri, ilişkileri ve genellikle tez-antitez-sentez biçimindeki karşıt güçler arasındaki gerilimlerden kaynaklanan değişimi inceleyen akıl yürütme ve araştırma yöntemidir.
Kültürel Dönüş1990'lardan itibaren sosyal bilimlerde ve beşeri coğrafyada ortaya çıkan, ekonomik süreçlerin kurumsal ve kültürel temellerini vurgulayan ve postmodernizmin yükselişiyle bağlantılı olan akımdır.
Yeni Kültürel CoğrafyaGeleneksel üst sınıf kültür görüşü yerine, bireylerin ve sosyal grupların kimliklerini milliyet, ırk, cinsiyet gibi kategoriler üzerinden 'diğer' gruplara karşı tanımladığı geniş ve dinamik kültür anlayışıdır.
Fordizm RejimiHenry Ford'un adını alan, vasıfsız işçilerin üretim bandında çalıştığı, kitle üretimi ve kitle tüketimine dayalı, otomasyon ve standartlaşmayı esas alan ekonomik birikim rejimidir.
Post-Fordizm Rejimi1980'lerde ortaya çıkan, esnek üretime dayanan, küçük firmaların gelişmiş bilgi ve iletişim teknolojileriyle parça temelli ve bireyselleştirilmiş tüketim biçimlerini savunan birikim rejimidir.
Yeni Ekonomik CoğrafyaPaul Krugman gibi ana akım ekonomistler tarafından geliştirilen, endüstriyel konum sorunlarını analiz etmek için matematiksel modelleme tekniklerini uygulayan coğrafi iktisat yaklaşımıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

David Harvey’in The Limits to Capital Eseri

1982 yılında yayınlanan bu eserde Harvey, sermayenin uzun süre sabit bir yerde tutulması (fabrika, altyapı) gerekliliği ile sermayenin sürekli hareket halinde olması zorunluluğu arasındaki merkezi çelişkiyi tespit etmiştir.

Henry Ford ve Fordizm Rejimi

Amerikan otomobil üreticisi Henry Ford'un adını taşıyan bu rejim, 1920'lerin başında vasıfsız işçilerin üretim bandında çalıştığı kitle üretimi ve kitle tüketimi sistemini başlatmış; standartlaşma ve otomasyonu ön plana çıkarmıştır.

Harold McCarty ve İktisat-Coğrafya İlişkisi

Kantitatif ekonomik coğrafyanın öncülerinden biri olan Iowa Üniversitesi'nden Harold McCarty, ekonomik coğrafyanın kavramlarını büyük ölçüde iktisat alanından, yöntemlerini ise coğrafya alanından çıkardığını belirtmiştir.

Weber’in Endüstriyel Konum Teorisi

Bir fabrikanın hammadde kaynakları ve pazar alanına göre nerede kurulacağını belirlemede taşıma maliyetlerinin kritik önemini vurgulayan, sanayi faaliyetlerinin yoğun olduğu dönemde geliştirilmiş bir konum teorisidir.

Christaller’ın Merkezi Yer Teorisi

Ekonomik rasyonellik ve tek düze nüfus dağılımı varsayımına dayanarak kentsel sistem içindeki yerleşimlerin büyüklüğünü ve dağılımını inceleyen, altıgen bir merkezi yer ağı hiyerarşisi oluşturan teoridir.

Finansal Merkezler Araştırmaları (New York, Paris, Londra, Tokyo)

Ekonomi ve kültür bağlantıları kapsamında, finansal ve ticari hizmetlerde kişisel iletişim ve yorumlama becerilerinin önemini incelemek amacıyla bu küresel şehirler üzerinde düzenli yüz yüze temaslar ve sosyal ağ araştırmaları yapılmıştır.

Küresel Şirketler Örneği (Apple ve Samsung)

Ekonomik coğrafyadaki kültürel araştırmaların dördüncü noktası olan 'kurumsal kültürler ve kimlikler' bağlamında, yöneticilerin ve çalışanların söylem ve günlük uygulamalarla farklı kurum kültürlerini nasıl yarattığına örnek olarak gösterilen küresel markalardır.

Sınavda Dikkat Et

  • Dönem tarihlerine dikkat et: Geleneksel ekonomik coğrafya 1850-1950, mekânsal analiz 1950-1970, politik ekonomi 1970-1990 ve kültürel/kurumsal yapı 1990'dan günümüze kadardır.
  • Fred K. Schaefer'ın 1953 tarihli makalesinin 'mekânsal analiz' dönemini ve pozitivist bilim felsefesini başlattığını unutma.
  • Burton'ın 1963 yılında kullandığı 'Kantitatif (nicel) devrim' kavramının mekânsal analiz dönemiyle ilgili olduğunu karıştırma.
  • Weber ve Christaller gibi kuramcıların 'Alman konum teorisi' kapsamında mekânsal analiz döneminde (1950-1970) değerlendirildiğini bil.
  • Christaller'ın merkezi yer teorisinin altıgen (hexagonal) bir ağ hiyokarsisi oluşturduğunu coğrafya soruları için ezberle.
  • Richard Peet'in öncülüğünde çıkarılan 'Antipode' dergisinin 'politik ekonomi' ve radikal coğrafya akımıyla bağlantılı olduğunu unutma.
  • Fordizm ve Post-Fordizm rejimlerinin farkını bil: Fordizm kitle üretimi ve üretim bandıyken, Post-Fordizm esnek üretim ve bireyselleştirilmiş tüketimidir.
  • Kültürel dönüş çalışmalarının kapitalizm, sınıf ve devlet gibi üst düzey yapıları ihmal ettiği eleştirisini getiren yazarların (Peck, Martin & Sunley) eleştiri noktasını gözden kaçırma.