Ünitenin tamamını tek sayfada görPremium
Kambiyo mevzuatında bankacılık işlemleri temel olarak dış ticaret işlemleri ve görünmeyen kalemler olmak üzere iki ana başlık altında incelenmektedir. Dış ticaret, mal hareketlerini doğrudan kapsayan ithalat ve ihracat işlemlerinden oluşurken; görünmeyen işlemler, mal hareketini doğrudan doğurmayan ancak bu süreçlere dolaylı olarak bağlı olan sosyal, ekonomik, kişisel ilişkileri ve bunlara ilişkin hizmet ödemelerini kapsar.
Komisyonculuk ve mümessillik hizmetleri kapsamında, ihracatla ilgili yurt dışından sağlanan komisyonculuk ve simsariye hizmet bedelleri ile dış piyasalar hakkında bilgi toplamak amacıyla yurt dışındaki firma ve kuruluşlara ödenecek haberleşme ve dokümantasyon giderleri transfer edilebilmektedir. Ayrıca, uluslararası nakliyat ve transit nakliyatla ilgili olarak dışarıdan sağlanacak aracılık hizmet bedelleri de bu kapsamda değerlendirilir.
Turizm ve araç kiralama sektörlerinde de benzer transfer kolaylıkları mevcuttur. Turizm Bakanlığı izniyle çalışan otellerin, yurt dışındaki seyahat bürolarına rezervasyon ücretleri üzerinden ödeyeceği komisyonlar ile Türkiye'de faaliyet gösteren Rent a Car firmalarının yurt dışından aldıkları rezervasyonlara ilişkin komisyon ücretleri, borcu gösteren belgelerin ibrazı kaydıyla transfer edilir.
Yurt dışında yerleşik kişilerin transit işlemlerden ve aktarmalı satışlardan ticari eğilimlere uygun olarak sağladıkları ve ticari faaliyetlerden sağlanan karlar kapsamına girmeyen kazançları için, gerekli belgelerin ibrazı halinde döviz tanzim edilerek transfer gerçekleştirilir.
Bankalar, kendi operasyonel faaliyetleri kapsamında yurt dışındaki muhabirlerine ödemeleri gereken komisyon, masraf, damga vergisi ve Dünya Bankalar Arası Mali İletişim Kurumu (SWIFT) sistemine ödemeleri gereken haberleşme giderleri gibi benzeri tüm masrafları doğrudan transfer etme yetkisine sahiptirler.
Türkiye'de yerleşik kişilerin yurt dışında kurdukları irtibat bürosu, temsilcilik ve şubelerinin ilk kuruluş giderleri ile personel ve büro masraflarını karşılamak üzere, yerel makamlardan alınan izin belgelerinin ibrazı ve talep yazısına istinaden döviz transferi yapılır. Bu transferleri gerçekleştiren kişiler ile işlemi yapan bankalar, söz konusu giderleri belgeleyerek üçer aylık dönemleri takip eden ayın sonuna kadar Hazine Müsteşarlığı'na bildirmekle yükümlüdürler.
Yurt dışındaki vadeli işlem piyasalarında (mal borsalarında) oluşan fiyat farkları, nihai mal piyasalarındaki işlemlere ilişkin farklar, paylar ve depozitolar ilgili belgelerin ibrazı karşılığında transfer edilir. Vadeli işlem piyasasında oluşan fiyat farkının yurt dışına transferi yapılmadan önce, faturada gösterilen fiili ithalat değeri üzerinden oluşan farkın, fiili ithalatın yapıldığı Gümrük İdarelerine gümrük beyannamesinin tarih ve sayısı belirtilerek taahhütlü mektupla bildirilmesi zorunludur.
Döviz işlemleri yapmaya yetkili banka ve yetkili müesseselerin yurt dışından kendi nam ve hesaplarına sağlayacakları her çeşit bilgi, veri ve doküman giderleri, borcu gösteren belgelere dayanılarak transfer edilir. Bu transferlerin en önemli avantajı, yapılan döviz ödemelerinin %1 oranındaki banka ve sigorta muamele vergisinden (BSMV) muaf tutulmasıdır.
İhracatçıların kendi nam ve hesaplarına yaptıkları ihracat dolayısıyla dış ülkelerde ödemeleri gereken gümrükten çekme, ardiye, depolama, antrepo, factoring, bakım, nakil, muhafaza, manipülasyon, satış giderleri ile vezin noksanlığı, kalite farkı, ekspertiz ve tahkim ücretleri, ihracat bedelinden mahsup edilmediği takdirde belgeler karşılığında bankalarca transfer edilir.
Ülkeler arasındaki ticari amaçlı mal ve hizmet alışverişinin tamamı dış ticaret olarak adlandırılır. Dış ticaretin iki temel unsuru olan ithalat ve ihracat, ülkelerin ekonomik kalkınmasında ve döviz rezervlerinin yönetiminde kritik rol oynar. İhracat, serbest dolaşımdaki malların yurt dışına satılması ve bedelinin yurda getirilmesi iken; ithalat, başka ülkelerden mal ve hizmet satın alınarak yurda sokulmasıdır.
Bir ülkenin dış ticaret dengesinin kendi lehine olması, yani ihracatının ithalatından fazla olması ekonomik gücün bir göstergesidir. Ancak ödemeler dengesi bilançosu; cari işlemler (dış ticaret ve görünmeyen kalemlerin toplamı), uluslararası sermaye hareketleri ve merkez bankası rezervlerinin toplamından oluştuğu için, dış ticaret açığı veren bir ülkede dahi ödemeler dengesi açık vermeyebilir.
Türkiye'nin 2007-2017 yılları arasındaki dış ticaret istatistikleri incelendiğinde, dış ticaret hacminin yıllık 300 milyar dolar seviyelerinde seyrettiği ve Türkiye'nin dünyanın en büyük ilk 20 ekonomisi arasında yer aldığı görülmektedir. İhracatın ithalatı karşılama oranının düşük olması nedeniyle yüksek dış ticaret açığı yaşansa da, turizm ve diğer görünmeyen kalemlerin pozitif etkisi sayesinde ödemeler dengesi dengelenmektedir.