myders

Kavram Sözlüğü

Çalışma Ekonomisi dersindeki 200 kavram, ünite sırasına göre.

Çalışma EkonomisiÜnite 1

Ekonomide emek hizmeti olarak bilinen özel mal piyasasının işleyişini ve bu piyasada ortaya çıkan sorunları inceleyen iktisat dalıdır. Örneğin, kadınların işgücüne katılımındaki artış veya asgari ücretin istihdama etkisi bu disiplinin inceleme alanına girer.

Aktif Nüfus (Faal Nüfus)Ünite 1

Çalışma çağındaki 15 yaş ve üzeri kurumsallaşmamış nüfusu ifade eder. Huzurevi, hapishane, kışla gibi kurumsal yerlerde yaşayanlar ile yabancılar bu nüfusun dışındadır.

Sivil İşgücüÜnite 1

Çalışma çağındaki nüfusta olup çalışmak istemeyenler (öğrenciler, ev kadınları, askerler vb.) çıkarıldıktan sonra, yasal çalışma sınırının altında çalışmak zorunda kalan çocuklar ile yaşlıların eklenmesiyle oluşan toplam işgücüdür.

Cesareti Kırılmış İşgücüÜnite 1

İşsiz kalmış ve çalışmak istediği halde kendi niteliğine uygun iş bulamayacağına inanarak iş aramaktan vazgeçmiş ancak işverenin çağrısına hazır olan kişilerdir. Bu kişiler resmi işgücü istatistiklerine dâhil edilmezler.

İstihdamÜnite 1

Dar anlamda emek faktörünün bir ücret, maaş veya kâr karşılığında üretim sürecinde girdi olarak kullanılmasıdır. Örneğin, bir fabrikada yevmiyeli olarak çalışan bir işçi istihdam edilmiştir.

İşsizlikÜnite 1

Kişilerin çalışma isteğinde ve yeteneğinde olmasına rağmen, cari ücret düzeyinde iş bulamaması durumudur. Resmi tanımla son 3 ayda iş arama kanallarını kullanmış ve 2 hafta içinde işbaşı yapabilecek kişileri kapsar.

Eksik İstihdam (Underemployment)Ünite 1

İstihdamın düşük nitelikli, yetersiz ücretli veya kişinin eğitim düzeyinin altında bir işte çalışması durumudur. Örneğin, üniversite mezunu bir mühendisin tezgahtarlık yapması niteliğe dayalı eksik istihdama örnektir.

Zamana Dayalı Eksik İstihdamÜnite 1

Çalışma süresinin normal süreden az olması nedeniyle, kişinin ilave bir iş aradığı ve bu işte çalışmaya müsait olduğu durumu ifade eder. Örneğin, haftada 15 saat yarı zamanlı çalışan birinin ek iş araması.

İşgücüne Katılma OranıÜnite 1

İstihdam edilenler ile işsizlerin toplamından oluşan işgücünün, aktif nüfus içerisindeki oranını yüzde olarak ölçen göstergedir. Ekonomik faaliyetlerin boyutunu anlamak için kullanılır.

Bağımlılık OranıÜnite 1

Çalışma çağındaki nüfusa bağımlı olan (çocuk ve yaşlı) nüfusun oranını gösteren ölçüdür. Üretime katılmayan bu kesimin tüketim yükünü çalışan nüfus taşır.

Emek VerimliliğiÜnite 1

Bir firmanın veya ülkenin ürettiği toplam reel üretim miktarının, bu üretimi elde etmek için kullanılan toplam emek-saat miktarına oranlanmasıdır. Eğitim ve teknoloji düzeyi verimliliği artırır.

Emek ArzıÜnite 2

Bireylerin belirli bir ücret düzeyinde ve alternatif reel ücret oranlarında çalışmaya niyetli oldukları sürelerin toplamını ifade eden iktisadi değişkendir. Neo-klasik yaklaşımda bireyin çalışma ile boş zaman tercihleri arasındaki dengeye dayanır.

Reel ÜcretÜnite 2

Nominal ücretlerin fiyatlar genel seviyesine bölünmesiyle elde edilen ve çalışanın parasal kazancıyla gerçekte ne kadar mal ve hizmet satın alabileceğini gösteren ölçüttür. Klasiklere göre bireyler emek arz ederken reel ücretlere göre karar verir.

Farksızlık EğrileriÜnite 2

Bireye aynı toplam fayda düzeyini sağlayan çok sayıdaki çalışma ve boş zaman (veya mal) kombinasyonlarının geometrik yeridir. Negatif eğimli, orijine dış bükey ve asla kesişmeyen özelliklere sahiptirler.

Marjinal İkame Oranı (MRS)Ünite 2

Bireyin belirli bir fayda düzeyini koruyabilmek için iki mal veya tercih faktörü (örneğin boş zaman ile gelir) arasında yapacağı takas oranını gösterir. Eğrinin orijine göre dış bükey olması bu oranın sabit olmadığını gösterir.

Bütçe KısıtıÜnite 2

Bireyin sahip olduğu zaman sınırı ve ücret haddi çerçevesinde elde edebileceği maksimum gelir ve boş zaman sınırlarını gösteren negatif eğimli doğrudur. Ücret veya ücret dışı gelir değişiklikleri bütçe kısıtının konumunu değiştirir.

Gelir EtkisiÜnite 2

Ücret dışı gelirlerin veya toplam gelirin artması durumunda bireyin daha az çalışma ve daha fazla boş zaman yönünde karar vermesi durumudur. Boş zaman normal bir mal olduğunda gelir artışı boş zaman talebini artırır.

İkame EtkisiÜnite 2

Birim saat ücreti arttığında boş zamanın fırsat maliyetinin yükselmesi nedeniyle bireyin boş zamandan vazgeçip çalışma süresini artırması yönündeki eğilimidir. Bu etki emek arzını artırıcı yönde etki yapar.

Tersine Dönen (Geriye Kıvrımlı) Emek Arz EğrisiÜnite 2

Ücretlerin belirli bir düzeye kadar artmasıyla çalışma süresinin arttığı (ikame etkisi), ancak bu düzeyin ötesindeki çok yüksek ücretlerde bireyin daha az çalışıp daha fazla boş zaman tercih ettiği (gelir etkisi) durumlarda ortaya çıkan eğridir.

Rezervasyon ÜcretiÜnite 2

Bireyin emek piyasasına girmeyi kabul ettiği, çalışmaya başlamak için talep ettiği minimum ücret düzeyidir. Bu ücretin altındaki tekliflerde birey emeğini arz etmez.

Gelir Vergisi Kredisi (EITC)Ünite 2

Düşük gelirli hane halklarının ekonomik durumunu iyileştirmek ve emek piyasasına katılımı teşvik etmek amacıyla uygulanan, ek çalışma saatiyle net ücreti ve vergiyi düzenleyen devlet destek mekanizmasıdır.

Çalışma Çağındaki Nüfus (ÇÇN)Ünite 2

Genellikle zorunlu eğitim bitim yaşı ile yasal emeklilik yaşı (15-64 yaş aralığı) arasında yer alan, bir ülkenin potansiyel aktif nüfusunu oluşturan demografik gruptur.

Gücenmiş İşgücüÜnite 2

Çalışma arzusu duymasına ve işgücü piyasasına girip iş aramasına rağmen bir süre iş bulamayarak umutsuzluğa kapılan ve aktif olarak iş aramaktan vazgeçen ancak işgücüne dâhil olmayan kişilerdir.

Türetilmiş TalepÜnite 3

Emek talebinin doğrudan tüketici ihtiyaçlarını karşılamaktan ziyade, mal ve hizmet üretmek amacıyla işverenler tarafından talep edilmesi durumudur. Örneğin, otomobile olan talebin artması otomobil fabrikasında çalışan işçilere olan emek talebini doğrudan artırır.

Emeğin Marjinal Ürünü (MPL)Ünite 3

İstihdam edilen ilave bir işçinin toplam üretime yapmış olduğu fiziksel katkıdır. Tablo değerlerine göre, 1 işçiden 2 işçiye geçildiğinde üretim 6'dan 14'e çıkıyorsa, 2. işçinin MPL'si 8 birimdir.

Emeğin Marjinal Ürün Geliri (MRPL)Ünite 3

Emeğin marjinal ürününün, üretilen malın marjinal geliri ile çarpılması sonucu elde edilen ve ilave işçinin firmanın toplam gelirine yaptığı para cinsinden katkıyı gösteren değerdir. MRPL = MPL x MR formülüyle hesaplanır.

Azalan Verim KanunuÜnite 3

Diğer üretim faktörleri (sermaye) sabit tutulup değişken faktör (emek) artırıldığında, bir noktadan sonra her ilave işçinin üretime yaptığı fiziksel katkının (MPL) azalması durumudur. Bu durum işçi vasfından değil, emek başına düşen sermayenin azalmasındandır.

Eş Ürün EğrileriÜnite 3

Aynı miktar üretim düzeyini (çıktıyı) sağlayan farklı emek ve sermaye bileşimlerinin geometrik yerini gösteren eğrilerdir. Orijinden uzaklaştıkça daha yüksek üretim miktarını ifade ederler ve asla kesişmezler.

Marjinal Teknik İkame OranıÜnite 3

Aynı üretim düzeyini korumak amacıyla, emek miktarındaki bir birimlik değişimi telafi etmek için sermaye miktarında yapılması gereken değişimi gösteren orandır. Eş ürün eğrilerinin orijine göre dış bükey olmasını sağlar.

Eş Maliyet DoğrularıÜnite 3

Firmanın belirli bir üretim bütçesi ve veri faktör faktör fiyatları (ücret ve sermaye kira bedeli) dairesinde satın alabileceği tüm emek ve sermaye bileşimlerini gösteren doğrulardır.

Ölçek EtkisiÜnite 3

Ücretlerin yükselmesiyle birlikte üretim maliyetlerinin artması sonucunda firmanın üretim miktarını (ölçeğini) küçültmesi ve buna bağlı olarak emek talebini azaltması durumudur.

İkame Etkisi (Uzun Dönem)Ünite 3

Ücretlerin artması sonucunda firmanın maliyetini düşürmek için pahalılaşan emek faktörü yerine nispeten ucuzlayan sermaye faktörünü tercih etmesi ve emek talebini kısması durumudur.

Emek Talep EsnekliğiÜnite 3

Ücret oranlarındaki yüzde değişimin, talep edilen emek miktarında yaratacağı yüzde değişimin ölçüsüdür. Ed = (Talep Edilen Emek % Değişim) / (Ücret Oranı % Değişim) formülüyle hesaplanır.

Çapraz Ücret EsnekliğiÜnite 3

Bir üretim girdisinin (örneğin sermaye veya farklı bir işçi türü) fiyatındaki yüzde değişimin, diğer bir girdinin talep miktarında yarattığı yüzde değişimdir. Pozitif olması ikame, negatif olması tamamlayıcılık gösterir.

Fiyat AlıcısıÜnite 3

Tam rekabet piyasasında faaliyet gösteren ve piyasa fiyatı ile ücret düzeyi üzerinde hiçbir bireysel etki gücü olmayıp, piyasada oluşan fiyatları olduğu gibi kabul etmek zorunda olan firma veya bireydir.

Homojen İşgücü VarsayımıÜnite 3

Neoklasik teoriye göre istihdam edilen tüm işçilerin vasıf, verimlilik, yetenek ve özellikler açısından birbirinin tamamen aynısı (homojen) olduğunu kabul eden temel varsayımdır.

Piyasayı Temizleyen Ücret OranıÜnite 4

Tam rekabetçi emek piyasasında emek arz ve talep eğrilerinin kesiştiği denge ücret düzeyidir. Bu ücret düzeyinde arz edilen emek miktarı talep edilen emek miktarına eşit olduğundan piyasada işsizlik kalmaz.

Arızi (Friksiyonel) İşsizlikÜnite 4

Emek piyasasındaki yetersizliklere, bilgi noksanlığına ve bir işten başka bir işe geçmek için gereken zamana bağlı olarak en iyi koşullarda bile denge ücret düzeyinde var olan geçici işsizlik türüdür.

Tek Ücret KanunuÜnite 4

Tam rekabetçi piyasalarda kısa dönemde denge ücret düzeyinden sapmalar olsa bile, şeffaflık ve maliyetsiz mobilite varsayımları sayesinde uzun dönemde ücretlerin tekrar eşitleneceğini ifade eden kuraldır.

Talep FazlasıÜnite 4

Veri ücret düzeyinde emek talep miktarının emek arz miktarından fazla olması durumudur. Metne göre ya arz sabitken talebin artması ya da talep sabitken arzın azalmasıyla ortaya çıkar.

Arz FazlasıÜnite 4

Veri ücret düzeyinde emek arz miktarının emek talep miktarından fazla olması durumudur. İşsizliğin artmasına ve işçilerin iş bulabilmek için rekabet etmesine neden olarak ücretleri aşağı çeker.

Ortalama Emek Maliyeti (ACL)Ünite 4

Bir ekonomide veya firmada üretilen birim çıktı başına düşen emek maliyetidir. Tam rekabetçi ve tekelci firmaların emek arzının yatay olduğu kısımlarında cari ücrete eşittir.

Marjinal Emek Maliyeti (MCL)Ünite 4

İşe alınan son ek işçiye ödenen ücrettir. Tam rekabetçi ve tekelci piyasalarda firma fiyat alıcısı olduğundan marjinal emek maliyeti piyasa ücretine eşittir.

Emeğin Marjinal Ürün Hasılatı (MRPL)Ünite 4

İlave istihdam edilen bir kişinin ürettiği çıktının satışından sağlanan ek hasılattır. Tam rekabetçi firmada emek talep eğrisi aynı zamanda MRPL eğrisine eşittir.

Tekelci Firma Emek TalebiÜnite 4

Ürün piyasasında tekel konumunda olan firmanın emek talebidir. Marjinal gelirin malın fiyatından küçük olması nedeniyle bu firmaların emek talep eğrisi tam rekabetçi firmalara göre daha dik ve soldadır.

Oligopolcü Firma Emek Arz EğrisiÜnite 4

Oligopol piyasasında firmaların karşılaştığı, belirli bir istihdam düzeyine kadar yatay seyreden ancak işsizlerin tamamı istihdam edildikten sonra dirsek yaparak pozitif eğime dönen emek arz eğrisidir.

Çıplak ÜcretÜnite 5

İşçinin emeğinin ve çalışmasının karşılığında almış olduğu temel veya doğrudan ücreti kapsayan, ek ödemeleri içermeyen safi ödemedir. Örneğin, işçinin sözleşmesinde yazan baz saat veya yevmiye ücreti çıplak ücrettir.

Giydirilmiş ÜcretÜnite 5

Çıplak ücretin üzerine prim, ikramiye, ilave tediye, yemek, yakacak, yol ve kira yardımı gibi ayni ve nakdi sosyal yardım ödemelerinin eklenmesiyle bulunan toplam ücret tutarıdır.

Ücret MaliyetiÜnite 5

İşçiye ödenen giydirilmiş ücretin üzerine yürürlükteki kanunlar çerçevesinde sosyal güvenlik primi işveren payı ve işsizlik sigortası primi işveren payının ilave edilmesiyle bulunan nihai işçilik gideridir.

Parasal (Nominal) ÜcretÜnite 5

İşçinin eline geçen ücretin ilgili ülke parası ile ifade ettiği rakamsal ve nominal değerdir. Örneğin bir işçinin gün sonunda eline geçen 100 ₺ parasal ücreti gösterir.

Gerçek (Reel) ÜcretÜnite 5

Parasal ücretin gerçek satın alma gücünü ifade eden kavramdır; yani o nominal para ile satın alınabilecek mal ve hizmet miktarını gösterir. Örneğin 100 ₺ ile 100 ekmek alabiliyorken fiyat artışıyla 50 ekmek alınabiliyorsa reel ücret düşmüştür.

Oynak Merdiven (Eşel Mobil)Ünite 5

Ücretlerin gerçek satın alma gücünü enflasyona karşı korumak amacıyla, ücretlerin fiyat endekslerine veya seçilen ekonomik bir göstergeye bağlanarak otomatik olarak artırılması sistemidir.

Sosyal Ücret (Aile Ücreti)Ünite 5

Sadece çalışanın değil, bakmakla yükümlü olduğu aile bireylerinin de gıda, konut, sağlık gibi ihtiyaçlarını insan onuruna yaraşır şekilde karşılayacak asgari sınırları içeren geniş kapsamlı ücret anlayışıdır.

Asgari ÜcretÜnite 5

İşçilere normal bir çalışma günü karşılığı ödenen ve gıda, konut, giyim, sağlık gibi zorunlu ihtiyaçlarını günün fiyatları üzerinden asgari düzeyde karşılamaya yeten, yasal olarak altına inilemeyen zorunlu ücrettir.

Doğal Ücret TeorisiÜnite 5

Klasik iktisatçılar tarafından savunulan, ücretin işçinin ve ailesinin yaşamını sürdürebilmesi için gerekli en az tüketim mallarını sağlayan düzeyde olması gerektiğini öngören ve Malthus'un nüfus teorisine dayanan teoridir.

Ücret Fonu TeorisiÜnite 5

J.S. Mill tarafından geliştirilen, ücret düzeyinin işgücü potansiyeli ile girişimciler tarafından ücretler için ayrılmış sabit fon arasındaki ilişkiye bağlı olduğunu savunan geleneksel teoridir.

Artık Değer TeorisiÜnite 5

Karl Marks'a ait olan, işçinin çalışma saatlerinin bir kısmında kendi geçim değerini ürettiğini, kalan karşılıksız çalışma saatlerinde ise kapitaliste aktarılan 'artık değer' (kâr) yarattığını savunan teoridir.

Marjinal Verimlilik TeorisiÜnite 5

Neo-klasik iktisadın temel kuramı olup, ücret düzeyinin istihdam edilen son işçinin (marjinal işçinin) üretime sağladığı katma değer yani marjinal verim ile belirlendiğini savunan modern teoridir.

Pazarlık Gücü TeorisiÜnite 5

Ücret seviyesinin arz ve talep gibi ekonomik parametrelerden ziyade, işçi sendikaları ile işverenlerin müzakere ve pazarlık güçlerine göre en yüksek ve en düşük sınırlar arasında şekillendiğini savunan teoridir.

Etkin Ücret TeorisiÜnite 5

İşçilere piyasa ortalamasının üzerinde ücret verilmesinin emek verimliliğini artıracağını, kaytarma eğilimini ve işçi devir maliyetlerini düşüreceğini savunan çağdaş ücret teorisidir.

Zaman Temeline Dayalı Ücret SistemiÜnite 5

Üretim randımanına bakılmaksızın, çalışanın iş başında geçirdiği zaman birimine (saat, gün, ay) göre önceden belirlenmiş sabit ücretin ödendiği en yaygın kök ücret sistemidir.

Parça Başı Ücret SistemiÜnite 5

Bir ürün veya iş birimi için saptanan birim ücretin, çalışan tarafından üretilen toplam iş birimiyle çarpılması suretiyle hesaplanan ve verimliliği teşvik eden sistemdir.

Scanlon PlanıÜnite 5

Joseph Scanlon tarafından geliştirilen, yönetim ve çalışanların işbirliğiyle birim başına düşen işçilik maliyetinin azaltılması ve elde edilen kazancın paylaşılması esasına dayanan işletme performansı teşvik sistemidir.

Kâr Paylaşım SistemiÜnite 5

Çalışanların işletmenin dönem sonunda elde ettiği kârdan, önceden saptanmış bir orana göre peşin veya geciktirilmiş olarak pay almaları suretiyle motivasyonu artırmayı amaçlayan sistemdir.

Ücret AlıcısıÜnite 6

Tam rekabetçi emek piyasalarında işverenlerin veya işçilerin piyasa ücretini bireysel olarak etkileme gücüne sahip olmaması ve piyasada oluşan denge ücretini kabullenmek zorunda kalması durumudur. Örneğin, tam rekabet koşullarındaki küçük bir atölye sahibi, piyasa ücreti neyse o düzeyden işçi çalıştırmak zorundadır.

Emeğin HomojenliğiÜnite 6

Tam rekabet piyasasının varsayımlarından biri olup, aynı kategorideki işçilerin beceri, üretkenlik ve çalışkanlık bakımından birbirinin aynısı olduğunu ifade eder. Sözgelimi, bir fabrikadaki torna tezgahında çalışan tüm işçilerin yeteneklerinin tamamen aynı kabul edilmesidir.

Marjinal Ürün Geliri (MRPL)Ünite 6

Mal piyasasında monopolcü konumda bulunan bir firmanın, fazladan bir birim emek istihdam etmesinin firmaya sağladığı toplam gelir artışıdır. MRPL eğrisi, monopolcü firmalar için emek talep eğrisiyle özdeş kabul edilir.

MonopsonÜnite 6

Emek piyasasında tek bir alıcının (firmanın) bulunduğu, işçilerin ise çok sayıda olduğu eksik rekabet piyasası türüdür. Örneğin, tek bir maden şirketinin faaliyet gösterdiği küçük bir kasabadaki tüm maden işçilerinin tek işvereni olması monopson piyasasına örnek oluşturur.

OligopsonÜnite 6

Emek piyasasında az sayıda işverenin (alıcının) ve çok sayıda işçinin bulunduğu eksik rekabet piyasası yapısıdır. Bu piyasadaki firmalar da tıpkı monopsonlarda olduğu gibi ücret koyucu konumdadır.

Ücret KoyucuÜnite 6

Monopsoncu veya oligopsoncu firmaların piyasa ücretini kabullenmek yerine, piyasa gücünü kullanarak ücretleri belirleyebilme, artışlara direnç gösterme veya ücretleri düşürme gücüne sahip olmasıdır.

Çift Taraflı MonopolÜnite 6

Emek piyasasında arz tarafında güçlü bir işçi sendikasının, talep tarafında ise tek alıcı konumundaki bir işverenin (monopson) aynı anda bulunması durumudur. Bu modelde ücret seviyesi kesin olmayıp tarafların pazarlık gücüyle belirlenir.

Verimlilik Ücretleri ModeliÜnite 6

Yeni Keynesci iktisata göre, firmaların işçilerin verimliliğini artırmak amacıyla piyasa denge ücretinin üzerinde ödedikleri ücretleri inceleyen modeldir. Bu modelde daha yüksek reel ücret, birim başına işçi verimini artırmaktadır.

Gayri-iradi (Gönülsüz) İşsizlikÜnite 6

Cari piyasa ücretinden çalışmaya razı olduğu halde, piyasadaki ücret katılıkları veya yüksek ücret politikaları nedeniyle iş bulamayan kişilerin oluşturduğu işsizlik durumudur. Yeni Keynesci verimlilik ücreti modellerinin doğal bir sonucudur.

Adil Ücret-Efor HipoteziÜnite 6

Akerlof ve Yellen tarafından öne sürülen, emeğin üretkenliğinin işçilere ödenen adil ücret ve motivasyon ile doğrudan ilişkili olduğunu savunan hipotezdir. İşçiler kendilerine adil ücret verilmediğini düşündüklerinde eforlarını düşürerek tepki gösterirler.

Farklılıkların Eşitlenmesi TeorisiÜnite 7

Adam Smith tarafından öne sürülen; işgücü piyasasında tam bilginin varlığı ve hareketlilik sayesinde, farklı istihdam koşullarının parasal ve parasal olmayan tüm avantajlarının uzun dönemde eşitleneceğini savunan teoridir. Örneğin, en az tercih edilen kömür madeni işi ile temiz hastane işi arasındaki dezavantajlar ücretler yoluyla dengelenir.

Telafi Edici Ücret Farklılıkları (TEÜF)Ünite 7

Kabul edilemez veya olumsuz çalışma koşullarına sahip işlerde çalışan işçilere, bu dezavantajlara katlanmalarının karşılığı olarak ödenen ekstra ücret artışıdır. Metindeki örneğe göre, kirli ve gürültülü Y işyerinin temiz X işyerine kıyasla işçi çekebilmek için saatlik ücretini 5 TL'den 5.5 TL'ye çıkarması bu duruma örnektir.

Etkin Ücret TeorisiÜnite 7

Firmaların işçilerine piyasa denge ücretinin üzerinde ödeme yaparak emek verimliliğini artırmasının, artan kârlar sayesinde maliyetleri fazlasıyla telafi edeceğini savunan teoridir. Örneğin Ford Motor şirketinin günlük ücretleri 5 dolara çıkararak kayıpları azaltıp verimliliği %51 artırması etkin ücretin bir uygulamasıdır.

Kaytarma ModeliÜnite 7

İşçilerin çalışma çabasını tam olarak izlemenin maliyetli olduğu durumlarda, firmaların piyasa ücretinin üzerinde ödeme yaparak işçinin işini kaybetme maliyetini artırması ve böylece kaytarma davranışını engellemesini öngören etkin ücret modelidir.

İşgücü Devri ModeliÜnite 7

Yüksek işgücü devir hızının getirdiği işe alma ve eğitim maliyetlerini azaltmak amacıyla firmaların göreceli olarak yüksek ücret ödemesini savunan modeldir. Bu sayede işçilerin mevcut işten ayrılma maliyeti artırılarak devir hızı düşürülür.

Ters Seçim TeorisiÜnite 7

Firmaların işçilerin kabiliyetleri hakkında tam bilgiye sahip olmadığı durumda, daha yüksek ücret teklif ederek başvuru havuzundan en nitelikli ve yüksek kabiliyetli işçileri çekebileceğini öngören etkin ücret teorisi yaklaşımıdır.

Sosyolojik ModellerÜnite 7

İşçi çaba seviyelerinin ve verimliliğinin işverenin kendisine adilane davrandığı inancına dayandığını savunan modellerdir. Akerlof'un hediye-takas yaklaşımına göre, firma yüksek ücret 'hediyesi' sunar, işçi de artan çaba ve sadakat 'hediyesi' ile karşılık verir.

Sendika Tehdidi ModeliÜnite 7

Sendikalılaşma ve kolektif eylem tehdidiyle karşılaşan sendikasız firmaların, endüstriyel barışı korumak ve toplu pazarlıktan kaçınmak amacıyla rekabetçi düzeyin üzerinde ücret ödemesini açıklayan modeldir.

Beşeri SermayeÜnite 7

Birey veya bireylerin sahip olduğu bilgi, beceri, kabiliyet, eğitim ve öğrenim stokudur. Fiziki sermayeden farklı olarak devir edilemeyen beşeri sermaye, yatırım yapıldığında bireylerin marjinal verimliliğini ve dolayısıyla kazançlarını artırır.

Hedonik Ücret TeorisiÜnite 7

İşgücü piyasasının hem işçi risk tercihleri hem de işveren maliyet yapılarını birlikte ele alarak, yaralanma riski gibi çok boyutlu iş özelliklerinin örtülü piyasa fiyatlarını ve işçi-işveren eşleşmesini açıklayan teoridir.

Kayıtsızlık EğrisiÜnite 7

İşçiler açısından aynı fayda düzeyini sağlayan farklı ücret ve yaralanma riski kombinasyonlarını gösteren, risk bir kötü özellik olduğu için yukarıya doğru dik uzanan eğridir. Riske karşı hassas olan işçilerin kayıtsızlık eğrileri daha diktir.

Eş Kâr EğrisiÜnite 7

İşverenler açısından aynı kâr seviyesini sağlayan farklı ücret ve yaralanma riski kombinasyonlarını gösteren aşağıdan konkav eğrilerdir. Güvenlik harcamalarının azalan marjinal getirisini yansıtır.

Beşerî SermayeÜnite 8

Kişilerin üretken olarak çalışması sonucunda gelir elde etmesini sağlayan, eğitim ve sağlık süreçleriyle kazanılmış bilgi, beceri ve yeteneklerin tümüdür. Fiziksel sermayeden farklı olarak sahibi doğrudan bireyin kendisidir.

Fırsat MaliyetiÜnite 8

Bireylerin eğitim süresince çalışarak elde edebilecekleri kazançlardan vazgeçmeleri durumudur. Örneğin, Becker'a göre üniversite eğitiminin toplam maliyetinin çok büyük bir kısmı bu kayıp kazançlardan oluşur.

Genel İş Başında EğitimÜnite 8

Çalışanın edindiği yetenek ve verimlilik artışının yalnızca eğitimi veren işletme için değil, o sektördeki tüm işletmeler için geçerli olduğu eğitim türüdür. Maliyetine genellikle işçi katlanır.

Özel (Spesifik) İş Başında EğitimÜnite 8

Yalnızca istihdam edildiği işletmedeki verimliliği artıran, sektördeki diğer işletmelere transfer edilemeyen eğitim türüdür. Maliyeti işletme tarafından karşılanır ve işçinin işten ayrılma riskini azaltır.

Eleme HipoteziÜnite 8

Eğitimin temel işlevinin verimliliği artırmak değil, işverenler için kimin daha kaliteli olduğunu gösteren bir sinyal ve eleme aracı olduğunu savunan görüştür. Diploma, iyi işlere giriş bileti işlevi görür.

İkili İşgücü Piyasaları HipoteziÜnite 8

İşgücü piyasasının iyi işlerin olduğu formel sektör ve kötü koşulların olduğu enformel sektör olarak ikiye ayrıldığını savunan hipotezdir. Dezavantajlı grupların eğitim alması tek başına formel sektöre geçişi garantilemez.

Gelir Akımının UzunluğuÜnite 8

Beşerî sermaye teorisinin ilk varsayımı olup, yaşam boyunca çalışılması öngörülen sürenin uzunluğunun bireylerin yapacağı eğitimi pozitif yönde etkilediğini ifade eden kavramdır.

Pür Yatırım Modeli (Sağlık)Ünite 8

Grossman'ın yaklaşımında yetişkinlerin sağlığa ilişkin talebini açıklayan, sağlığın hastalıklardan koruyan ve yaşam süresini uzatarak kazanç getiren uzun ömürlü bir sermaye stoğu olduğunu belirten modeldir.

İşgücü Devir HızıÜnite 8

Çalışanların işten ayrılma veya iş değiştirme sıklığıdır. Özel işbaşında eğitim alan ve işletmeyle uyumlu olan çalışanlarda işgücü devir hızı oldukça düşüktür.

Optimal Aile BüyüklüğüÜnite 8

Yüksek ücret alan ailelerin (özellikle kadınların) çocuk sayısını sınırlı tutarak daha az sayıda ama daha 'kaliteli' ve iyi eğitimli çocuklar yetiştirme tercihini açıklayan yeni aile ekonomisi kavramıdır.

İş-Uyumluluk (Eşleşme)Ünite 8

Jovanovic tarafından öne sürülen, iyi işçi veya iyi işverenden ziyade iş ile çalışanın birbirine uyumlu olmasının önemini vurgulayan kavramdır. Uyum arttıkça işten ayrılma olasılığı düşer ve yatırım artar.

Emek Mobilitesi (Hareketliliği)Ünite 9

Emeğin iş kolları, firmalar ve coğrafi bölgeler arasında en yüksek verimi sağlayacak şekilde optimum dağılımını düzenleyen akışkanlık durumudur. Örneğin, bir muhasebecinin daha iyi şartlar sunan başka bir firmaya geçmesi veya bir işçinin başka bir şehre göç etmesi emek mobilitesini gösterir.

İşçi DevriÜnite 9

Konunun mikro seviyede ele alınarak bir işyerindeki işçi giriş ve çıkış hareketlerinin incelenmesidir. Örneğin, bir fabrikanın bir yıl içinde işe aldığı ve işten çıkardığı işçi sirkülasyonu işçi devri kavramıyla ifade edilir.

Mesleki MobiliteÜnite 9

Emek sahibinin hayatı boyunca meslekler ve mesleki kademeler arasında gösterdiği terfi, atama veya meslek değiştirme hareketleridir. Örneğin, bir üretim işçisinin kurum içi sınavla denetleyicilik pozisyonuna yükselmesi mesleki mobilitendir.

Coğrafi MobiliteÜnite 9

Bireyin daha iyi gelir, çalışma veya yaşam koşulları elde edebilmek için ikametgâhını ve fiziksel mekanını değiştirmesidir. Örneğin, bir tarım işçisinin Adana'dan İç Anadolu'ya pancar tarımında çalışmak üzere gitmesi coğrafi mobilitendir.

Sadece İşyeri DeğişimiÜnite 9

Meslekte veya yaşanılan bölgede hiçbir değişiklik olmaksızın, çalışanın sadece çalıştığı firmayı değiştirmesi durumudur. Örneğin, aynı şehirde çalışan bir muhasebecinin istifa edip başka bir şirkette yine muhasebeci olarak işe başlamasıdır.

Hem Mesleki Hem Coğrafi DeğişimÜnite 9

İşgücünün hem yaptığı mesleği hem de çalıştığı coğrafi bölgeyi aynı anda değiştirmesidir. Çalışan açısından en zor mobilite türüdür; örneğin kırsalda işsiz kalan bir çiftçinin büyükşehre göç ederek inşaat sektöründe vasıfsız işçi olarak çalışmaya başlamasıdır.

İnsanların ekonomik, sosyal, siyasi veya kültürel nedenlerle uzun mesafeli, bölgesel veya uluslararası ölçekte oturma yerini ve faaliyet alanını kalıcı olarak değiştirmesi eylemidir. Örneğin, Türkiye'den Almanya'ya çalışma amacıyla giden işçilerin hareketi bir uluslararası göçtür.

Hareketlilik (Mobility)Ünite 9

Daha çok ikametgâhla ilgili, aynı sosyal ve ekonomik çevre içinde kalmaya vurgu yapan, kısa mesafeli yerel yer değiştirme veya yeniden yerleşme eylemidir. Örneğin, bir kişinin aynı şehir içinde evini ve semtini değiştirmesi hareketliliktir.

Neoklasik Makro Göç KuramıÜnite 9

Göçlerin temel nedeninin ülkeler arasındaki sermaye ve emek arz-talep dengesizlikleri ile ücret farklılıklarından kaynaklandığını savunan teoridir. Örneğin, düşük ücretli ve emek fazlası olan bir ülkeden yüksek ücretli ülkelere doğru işçi akını olması bu kuramla açıklanır.

Neoklasik Mikro Göç KuramıÜnite 9

Bireylerin rasyonel birer aktör olarak göçün maliyetleri ile beklenen faydalarını karşılaştırıp net kazancın en yüksek olduğu yere gitmek üzere gönüllü karar almalarını inceleyen teoridir. Örneğin, bir mühendisin maaş farkı analizi yaparak yurtdışında çalışmaya karar vermesidir.

Fayda-Maliyet YaklaşımıÜnite 9

Göç kararının beşeri sermaye yatırımı gibi ele alınarak, bireyin göçle elde edeceği parasal ve parasal olmayan kazançların göçün seyahat, uyum ve fırsat maliyetlerinden büyük olması durumunda göç edeceğini savunan yaklaşımdır.

İtici ve Çekici Faktörler YaklaşımıÜnite 9

Göçü, kaynak bölgedeki yoksulluk, işsizlik gibi olumsuz 'itici' güçler ile hedef bölgedeki yüksek ücret, iyi yaşam ve iş imkânları gibi olumlu 'çekici' güçlerin etkileşimi ile açıklayan yaklaşımdır.

Seçkinlik YaklaşımıÜnite 9

Göç edenlerin geride kalanlara kıyasla daha genç, dinamik, girişimci ve eğitimli kişilerden oluştuğunu belirten yaklaşımdır. Örneğin, köyden kente göç edenlerin genellikle köyün en dinamik ve eğitimli gençlerinden oluşması göçün seçiciliğidir.

Yeni Ekonomi Kuramı (Göçün Yeni Ekonomisi)Ünite 9

Göç kararının sadece bireysel değil, riskleri minimize etmek ve sermaye temin etmek amacıyla hanehalkı/aile tarafından kolektif bir strateji olarak alındığını savunan kuramdır. Örneğin, bir ailenin geçim riskini azaltmak için çocuklarından birini kente göndermesidir.

Beyin GöçüÜnite 9

İyi eğitim görmüş, kalifiye, uzman ve üstün yetenekli işgücünün az gelişmiş ülkelerden gelişmiş ülkelere daha iyi çalışma koşulları için göç etmesidir. Örneğin, Türkiye'de yetişmiş doktor veya mühendislerin ABD veya Avrupa'ya yerleşmesidir.

Hemşeri EtmeniÜnite 9

Göç edilecek yerde daha önceden göç etmiş akraba, dost veya hemşerilerin bulunmasının yeni göç edecek kişilere bilgi ve barınma sağlayarak göç kararını kolaylaştırması durumudur.

Göçmen Havaleleri (Worker's Remittances)Ünite 9

Yurtdışında çalışan işçilerin geride bıraktıkları ailelerinin geçimini sağlamak veya yatırım yapmak amacıyla anayurda gönderdikleri döviz transferleridir. Örneğin, Almanya'daki Türk işçilerin Türkiye'deki ailelerine para göndermesidir.

Pozitif DışsallıkÜnite 9

Emek göçünün göç veren veya alan ülkenin ekonomisinde, ödemeler dengesinde veya istihdamında yarattığı olumlu ikincil etkilerdir. Örneğin, işçi dövizlerinin Türkiye'nin dış ticaret açığını kapatmada rol oynaması pozitif dışsallıktır.

Negatif DışsallıkÜnite 9

Göç sürecinin ülkelerde yarattığı olumsuz ve istenmeyen sonuçlardır. Örneğin, göç veren ülkede kalifiye işgücünün azalması ve demografik yapının bozulması negatif dışsallıktır.

Transist Göç (Geçiş Göçü)Ünite 9

Göçmenlerin siyasi, iklimsel veya ekonomik zorlamalarla ülkelerini terk ederek nihai hedef ülkeye ulaşana kadar geçiş yaptıkları ülkelerde bir süre kalıp iş piyasasına katılmalarıdır. Örneğin, Türkiye'nin Avrupa'ya geçiş yapmak isteyen göçmenler için transit ülke olmasıdır.

Bölgesel DüalizmÜnite 9

Az gelişmiş ülkelerde sanayileşme, kentleşme ve gelir dağılımı bakımından bölgeler arasında yaşanan aşırı eşitsizlik durumudur.

İthal DamatÜnite 9

Avrupa'da yasal çalışma ve ikamet iznine sahip kadınlarla evlenmek suretiyle özellikle vasıfsız Türk erkeklerinin yasal göç elde etme modeli olarak literatüre giren kavramdır.

DiasporaÜnite 9

Bir ülkenin vatandaşlarının kendi anavatanları dışında başka ülkelerde kurdukları organize topluluksal ve kültürel varlıklardır. Örneğin, Almanya'daki Türk diasporası.

Eksik İstihdamÜnite 9

Bireylerin tam süreli çalışmak istemelerine rağmen kısmi süreli çalıştırılması veya sahip oldukları niteliklerin çok altında işlerde çalışmak zorunda kalması durumudur.

Portföy Yatırım KararıÜnite 9

Yeni ekonomi kuramında ailenin riskleri dağıtmak ve gelir kaynaklarını çeşitlendirmek amacıyla bazı bireylerini farklı pazarlara (ülkelere) gönderme stratejisidir.

Toplu PazarlıkÜnite 10

Bir tarafta işçi sendikası diğer tarafta işveren veya işveren örgütünün yer aldığı, ücret ve çalışma koşullarını düzenlemek amacıyla gerçekleştirilen gönüllü müzakereler ve uzlaşma mekanizmasıdır. Örneğin, metal sektöründe bir sendika ile işveren sendikasının bir araya gelerek zam oranlarını belirlemesi bu kapsamdadır.

İşçilerin topluca çalışmamak suretiyle işyerindeki faaliyeti tamamen durdurmak veya önemli ölçüde aksatmak amacıyla aralarında anlaşarak işi bırakmaları eylemidir. Örneğin, bir fabrikataki işçilerin toplu sözleşme görüşmelerinde anlaşma sağlanamaması üzerine üretimi durdurup iş bırakması bir grevdir.

LokavtÜnite 10

İşyerinde faaliyetin tamamen durdurulmasına neden olacak tarzda, işveren veya işveren vekili tarafından kendi kararıyla işçilerin toplu olarak işten uzaklaştırılmasıdır. Örneğin, uyuşmazlık döneminde işverenin işyerini kapatarak işçilerin işbaşı yapmasını engellemesi lokavttır.

Dağıtımcı Pazarlık (Kaybet-Kazan)Ünite 10

Toplu pazarlıkta bir tarafın kazancının doğrudan diğer tarafın kaybı anlamına geldiği, sıfır toplamlı oyun mantığına dayanan yaklaşımdır. Örneğin, işçi sendikasının talep ettiği yüksek ücret artışının doğrudan işverenin kâr marjını düşürmesi bu duruma örnektir.

Birleştirici Pazarlık (Kazan-Kazan)Ünite 10

Pazarlık sonucunda hem sendikanın hem de işverenin ortak çıkarlar doğrultusunda kazançlı çıkacağı işbirlikçi süreci ifade eder. Örneğin, işyerinde verimlilik artışı sağlanarak hem işveren kârının artırılması hem de işçilere daha yüksek prim ödenmesi bu kapsamdadır.

Hicks ModeliÜnite 10

John R. Hicks tarafından geliştirilen, direnme ve taviz eğrilerinin kesişim noktasına göre grev süresi ve ücret anlaşmasını inceleyen en eski toplu pazarlık modelidir. Örneğin, grev süresi uzadıkça işverenin taviz eğrisinin yükselmesi ve sendikanın direnme eğrisinin düşmesiyle uzlaşma sağlanması bu modelle açıklanır.

Tekel Sendika ModeliÜnite 10

Ücretin sendika tarafından tek taraflı belirlendiği ve istihdam düzeyinin işverenin emek talep eğrisi üzerinde oluştuğu varsayılan denge modelidir. Örneğin, sendikanın belirli bir ücreti dayatması ve işverenin o ücrete göre çalıştıracağı işçi sayısını belirlemesi bu modeldir.

Yönetme Hakkı ModeliÜnite 10

Sendikanın sadece ücret haddi konusunda pazarlık yapabildiği, işverenlerin ise yönetme hakkını kullanarak belirlenen ücrete göre istihdam miktarını tek başına belirlediği modeldir. Örneğin, sendikanın ücretleri artırması sonrasında işverenin maliyetleri dengelemek için işçi çıkarma kararını tek başına almasıdır.

Kapalı İşletmeÜnite 10

Sendikanın, işe alınacak işçilerin işe başlamadan önce mutlaka sendikaya üye olmasını şart koştuğu sendikal güvenlik düzenlemesidir. Örneğin, bir fabrikaya yeni girecek bir işçinin iş akdi imzalanmadan önce sendika kartı almasının zorunlu tutulmasıdır.

Sendikalı İşletmeÜnite 10

İşe alınan işçinin en geç 30 gün içinde ilgili sendikaya üye olma zorunluluğunu ifade eden sendikal güvenlik uygulamasıdır. Örneğin, yeni işe başlayan bir personelin bir ay içinde sendikaya üye olarak toplu sözleşme kapsamına girmesidir.

Toplu Pazarlık GücüÜnite 10

Sendikanın veya işverenin, toplu pazarlıkta kendi şartları üzerinde karşı tarafı anlaşmaya ikna etme yeteneğidir. Örneğin, güçlü bir grev fonuna sahip sendikanın işvereni kendi ücret teklifini kabul etmeye zorlayabilmesi pazarlık gücünü gösterir.

Dönen GrevlerÜnite 10

İşçilerin belirli bir sırada veya farklı departmanlarda sırasıyla iş bırakarak üretimi kesintiye uğrattığı özel grev türüdür. Örneğin, bir otomotiv fabrikasında önce montaj hattının, ardından boyahane işçilerinin sırayla kısa süreli iş durdurmasıdır.

Denetimsiz Grev (Wildcat Strike)Ünite 10

Sendika merkezinin resmi kararı olmaksızın, işçilerin kendi aralarında organize olarak ani bir şekilde başlattıkları yasal dışı grev türüdür. Örneğin, fabrika işçilerinin yönetim politikalarına tepki olarak sendikadan bağımsız bir şekilde aniden şalter indirmesidir.

SyndicÜnite 11

Sendika sözcüğünün kökenini oluşturan, eski Yunan ve Roma hukuk sistemlerinde bir birliğin yönetimini sağlamakla görevli kişileri ifade eden kavramdır. Kelime anlamı olarak bir sorunu çözmeyi üstlenen kişi demektir.

Lonca SistemiÜnite 11

Sanayi Devrimi öncesinde usta, kalfa ve çırakların birlikte yer aldığı, üretim sürecini ve çalışma ilişkilerini düzenleyen meslek kuruluşudur. Taraflar arasında çıkar çatışmasından ziyade bir çıkar birliği söz konusuydu.

Makine Kırıcılığı (Luddculuk)Ünite 11

1790'lı yıllarda İngiltere'de Ned Ludd önderliğinde ortaya çıkan, sanayileşmenin ve makinelerin işsizliğe yol açtığı gerekçesiyle işçilerin makinelere zarar vererek üretimi aksatmaya çalıştığı eylem hareketidir.

Combination Acts (Birleşme Kanunları)Ünite 11

İngiltere'de 1799 ve 1800 yıllarında çıkarılan, işçilerin sendikalaşmasını ve grev yapmasını yasaklayan, 1824 yılına kadar işçi birliklerini kanun dışı kabul eden yasal düzenlemelerdir.

Sarı SendikaÜnite 11

İşverenler tarafından kurulan veya faaliyetleri ve işleyişi tamamen işverenler tarafından kontrol edilen, çalışanların gerçek hak arama mücadelesini engellemeye yönelik işçi sendikasıdır.

Meslek Sendikacılığı (Craft Unionism)Ünite 11

Sendikacılık hareketinin ilk örgütlenme biçimi olup, lonca sisteminin bir uzantısı olarak belirli bir mesleği veya zanaatı icra eden kişilerin oluşturduğu örgütlenme modelidir.

Genel Sendikalar (General Unionism)Ünite 11

1830'larda Robert Owen ile başlayan, sektör, meslek veya vasıf farkı gözetmeksizin 'herkese sendika' anlayışıyla tüm çalışanları tek çatı altında toplamayı amaçlayan sendikacılık yaklaşımıdır.

İşkolu SendikacılığıÜnite 11

Bir işkolunda çalışan tüm işçileri işyeri ve meslek farkı gözetmeksizin örgütleyen, Almanya ve Türkiye gibi ülkelerde uygulanan, homojen çalışma koşulları sağlamayı amaçlayan sendikal modeldir.

Marksist (Devrimci) SendikacılıkÜnite 11

İşçi sınıfı ile burjuvazi arasında uzlaşmaz çelişkiler olduğunu savunan, kapitalist sistemi siyasal eylem ve devrim yoluyla sosyalist sisteme dönüştürmeyi amaçlayan sendikal anlayıştır.

Dunlop'un Ekonomik ModeliÜnite 11

Sendikaları ekonomik birimler olarak ele alan ve amaçlarını firma teorisindeki maksimizasyon ilkesine dayandıran; sendikaların toplam ücretlerin, gelirin veya üye sayısının maksimizasyonunu hedeflediğini savunan modeldir.

Orta Kıdemli Seçmen ModeliÜnite 11

Sendika ücret taleplerinin ve politikalarının, işten çıkarılma riski en düşük olan ve kıdem ile yüksek ücret arasında pozitif ilişki bulunan orta kıdemli sendika üyelerinin tercihlerine göre şekillendiğini savunan modeldir.

Ross'un Politik ModeliÜnite 11

Sendikaları ekonomik birimler yerine politik kurumlar olarak ele alan, ücret politikasının liderler tarafından üyeler, işverenler ve devletin baskıları altında belirlendiğini ve ücret-istihdam ödünleşmesinin göz ardı edildiğini savunan modeldir.

Önemsiz Olmanın ÖnemiÜnite 11

Toplam maliyet içinde emek maliyetinin payının düşük olmasının, emek talebini ücret artışlarına karşı duyarsız (inelastik) hale getirmesi ve sendikalara avantaj sağlaması durumudur.

Sendikalaşma Tehdidi Etkisi (Threat Effect)Ünite 11

İşverenlerin işyerinde sendikalaşma faaliyetlerini ve sendikanın getireceği otorite paylaşımını engellemek amacıyla, çalışanların ücretlerini kendiliğinden artırarak sendikaya duyulan ihtiyacı azaltma çabasıdır.

Yayılma Etkisi (Spillover Effect)Ünite 11

Sendikalı sektörde ücretler artınca işten çıkarılan işçilerin sendikasız sektöre yönelmesi, bu sektörde işgücü arzını artırarak sendikasız işçi ücretlerini düşürmesi olayıdır.

Bekleme İşsizliği Etkisi (Wait Unemployment)Ünite 11

Sendikalı sektördeki yüksek ücretler nedeniyle işsiz kalan işçilerin hemen diğer sektöre geçmeyip, yüksek ücretli sendikalı iş bulabilmek için beklemeyi tercih etmeleri sonucunda oluşan işsizlik türüdür.

Tatil-i Eşgal KanunuÜnite 11

II. Meşrutiyet sonrasında artan işçi eylemlerini ve sendikaların kurulmasını engellemek amacıyla 1909 yılında çıkarılan, kamu hizmetlerinde grevleri ve sendikal hareketleri yasaklayan kanundur.

Çerçeve SözleşmeÜnite 11

6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu ile getirilen; mesleki eğitim, iş sağlığı ve güvenliği, sosyal sorumluluk ve istihdam politikalarına ilişkin düzenlemeleri içeren yeni bir toplu sözleşme türüdür.

İş PiyasasıÜnite 12

Bir ülkedeki toplam emek arzının emek talebi ile iletişime geçtiği ve çalışma ekonomisinin temel konusunu oluşturan piyasa türüdür. Üretim faktörleri arasında en dinamik olan emek unsurunun dahil olduğu tüm mübadele alanlarını kapsar.

İdeal İş PiyasasıÜnite 12

Tam rekabet piyasası özelliklerini taşıyan, emek arz ve talebinin daima dengede olduğu, uzun süreli işsizliğin ve ayrımcılığın bulunmadığı teorik bir piyasadır. Bu piyasada şeffaflık hâkimdir ve eşit işe eşit ücret ödenir.

Tabii İş PiyasasıÜnite 12

Eksik ve aksak rekabet koşullarının geçerli olduğu, devlet müdahalesinin bulunmadığı ve tüm anlaşmaların ikili ilişkilerle yürütüldüğü piyasa türüdür. İşsizlik, eksik bilgi ve ayrımcılık bu piyasanın temel özellikleridir.

Kurumsal İş PiyasasıÜnite 12

İşçi ve işveren sendikalarının güçlü olduğu, devletin ekonomik hayatta aktif rol alarak uyuşmazlıkları toplu görüşmelerle çözdüğü gelişmiş kesimlerde görülen piyasadır. Temel hedef tam istihdama ulaşmaktır.

Güdümlü İş PiyasasıÜnite 12

Komünist ve kolektivist rejimlerde uygulanan, rekabetin, özel mülkiyetin ve çalışma hürriyetinin olmadığı piyasa türüdür. Ücretler, fiyatlar ve tüm iş koşulları devlet tarafından belirlenir.

Himayeci İş PiyasasıÜnite 12

Kalkınma sürecini hızlandırmak isteyen karma ekonomi ülkelerinde veya piyasa ekonomisine geçiş yapan devletlerde görülen korumacı piyasa modelidir. Devlet asgari ücreti belirler ve sosyal güvenliği sağlar ancak taraflar tam bilgiye sahip değildir.

Esnek İş PiyasasıÜnite 12

Post-fordist üretim sisteminin bir sonucu olarak ortaya çıkan; sayısal, mekânsal, ücret ve fonksiyonel esneklik unsurlarını barındıran piyasa türüdür. Vasıflı işgücüne ve hizmetler sektörüne olan talebi artırmıştır.

Kamusal MalÜnite 12

Toplumdaki tüm bireyler tarafından tüketilen ve birinin tüketiminin diğerinin tüketimini engellemediği mallardır. Adalet ve güvenlik kamusal mal ve hizmetlere örnek olarak gösterilebilir.

İkame EtkisiÜnite 12

Ücretler artarken boş zamanın fırsat maliyetinin yükselmesi nedeniyle bireyin boş zamana olan talebini azaltıp çalışma saatlerini artırması yönünde gösterdiği pozitif tepkidir.

Gelir EtkisiÜnite 12

Ücret veya gelir düzeyindeki değişikliklerin bireyin refahını etkileyerek çalışma süresi ile ters yönlü ilişki kurması durumudur. Örneğin gelir artarsa çalışmak istenilen süre (emek arzı) düşer.

Asgari ÜcretÜnite 12

Emek arzının emek talebinden fazla olduğu durumlarda işçilerin çok düşük ücretlerle çalıştırılarak suiistimal edilmesini önlemek amacıyla devlet tarafından belirlenen yasal alt sınır ücret düzeyidir.

Ekonomik RantÜnite 12

Belirli bir işçiye ödenen fiili ücret ile o işçinin piyasada çalışmaya razı olduğu asgari reservation (kabul edilebilir) ücret arasındaki farktır.

Eksik İstihdamÜnite 13

Bir ekonomideki üretim faktörlerinin tamamının kullanılmaması durumunu ifade eden genel kavramdır. Pekin'e göre sermaye ve doğa faktörlerinin üretime sevk edilmemesi atıl kapasite, çalıştırılmayan emek faktörü ise işsizliği oluşturur.

Okun YasasıÜnite 13

Amerikalı ekonomist A.M. Okun tarafından 1962 yılında ortaya atılan, reel büyüme oranlarıyla işsizlik oranı arasındaki negatif ilişkiyi inceleyen yaklaşımdır. Okun, işsizlik oranındaki %1'lik artışın GSYH'yi olması gerekenin %2,5 aşağıya çektiğini göstermiştir.

Histeri İşsizlikÜnite 13

Herhangi bir talep veya arz şoku sonrasında düşen talebe bağlı olarak artan işsizliğin, şok sonrasında talep normalleşmesine rağmen azalmaması veya çok geç uyum göstermesi durumudur. İçeridekiler/dışarıdakiler problemi bu duruma neden olur.

İçeridekiler ve DışarıdakilerÜnite 13

İçeridekiler belirli bir piyasa gücüne sahip işlerde çalışan işçileri ifade ederken, dışarıdakiler iş sahibi olmayan işsizleri tanımlar. İşletmeler, işe alma ve eğitim maliyetleri nedeniyle içeridekileri dışarıdakilerle değiştirmekten kaçınırlar.

Bağımlılık OranıÜnite 13

Ekonomide üretime katılan her yüz kişinin, kendisiyle birlikte üretime katılmayan (çocuk ve yaşlılar gibi) kaç kişiye yetecek kadar üretimde bulunması gerektiğini gösteren orandır. Yaşlanan nüfusta bu oran yükselerek ekonomik sıkıntılara yol açar.

YalınlaşmaÜnite 13

Organizasyonda değer yaratmayan her türlü faaliyetin dışlanmasını, emeğin kullanım miktarının minimize edilmesini ve üretimde ileri teknoloji ile yüksek nitelikli işgücü kullanımını içeren üretim organizasyonu yaklaşımıdır.

Gönüllü (İradi) İşsizlikÜnite 13

Bireyin mevcut çalışma koşullarını beğenmemesi, ücret düzeyini yeterli bulmaması veya rant gelirine sahip olması gibi kendi iradesi ve tercihleri doğrultusunda çalışmayı reddetmesi durumudur.

Açık İşsizlikÜnite 13

Gayri iradi bir işsizlik türü olup, bireyin çalışma istek ve gücünde olmasına ve cari ücret düzeyinde iş aramasına rağmen bulamaması durumudur. Tesadüfî, mevsimlik, friksiyonel, yapısal, teknolojik ve konjonktürel olarak altı türe ayrılır.

Mevsimlik İşsizlikÜnite 13

Doğal koşullara veya toplumsal alışkanlıklara bağlı olarak iktisadi faaliyetlerin mevsimsel değişmesinden kaynaklanan işsizlik türüdür. Tarım, turizm ve inşaat sektörlerinde yaz ve kış aylarındaki hareketlilik farklarından dolayı yaygın olarak görülür.

Friksiyonel (Geçici/Arızi) İşsizlikÜnite 13

Bireyin daha iyi ücret ve çalışma koşulları bulmak amacıyla tamamen kendi isteğiyle mevcut işinden ayrılıp yeni bir iş bulana kadar geçen sürede yaşadığı işsizliktir. Tam istihdam koşullarında dahi %1-3 oranında görülmesi kaçınılmazdır.

Yapısal (Strüktürel) İşsizlikÜnite 13

Bir ülkenin ekonomik yapısında ve toplam talebin bünyesinde meydana gelen değişmelerin, arz ve talep uyumsuzluğu yaratması sonucu oluşan işsizliktir. Niteliksiz işgücü fazlası bolken işverenlerin nitelikli işgücü talep etmesi bu duruma örnektir.

Teknolojik İşsizlikÜnite 13

Üretimde işgücü tasarrufu sağlayan otomasyon ve teknolojilerin kullanılması, üretimin yeniden organizasyonu neticesinde emeğin yerine makinenin ikame edilmesiyle ortaya çıkan işsizlik türüdür.

Konjonktürel (Devresel) İşsizlikÜnite 13

Piyasa ekonomilerinde daralma ve genişleme şeklinde görülen konjonktürel dalgalanmalar sırasında efektif iş talebinin yetersiz kalması ve yeterince açık iş olmaması nedeniyle meydana gelen işsizlik türüdür.

Tam Gizli İşsizlikÜnite 13

Sektörde bulunan işgücünün tamamının çalışıyor olmasına karşın, teknolojik değişim olmaksızın üretim kapasitesine nazaran fazla işçi istihdam edilmesi ve emeğin marjinal verimliliğinin sıfır veya sıfırın altında olması durumudur.

Nispi Gizli İşsizlikÜnite 13

İstihdam içindeki kişilerin üretime olması gerekenin altında katkıda bulunması veya kısmi süreli çalışma nedeniyle potansiyel insan gücünün tam kapasiteyle çalıştırılamamasından kaynaklanan kapasite ziyanıdır.

Gücenmiş (Ümidi Kırılmış) İşsizlerÜnite 13

Çalışmak istemesine ve cari koşulları kabul etmesine rağmen uzun süre iş bulamadığı için iş bulma umudunu yitiren ve bu nedenle standart tanımda işsiz sayılmayıp iş aramaktan vazgeçen kişileri ifade eder.

Aktif İstihdam PolitikalarıÜnite 13

İşgücü piyasasının işleyişini geliştirmeyi, işçilerin niteliğini artırmayı, işsizlerin iş bulmalarını ve işe yerleştirilmelerini doğrudan kolaylaştırmayı hedefleyen programlar ve yasal düzenlemeler bütünüdür.

Rezervasyon ÜcretiÜnite 13

Bireyin işsizlik yardımı veya çalışmamakla sağladığı faydalardan vazgeçerek bir iş teklifini kabul etmeye razı olduğu en düşük maaş veya ücret eşik değeridir.

Dezavantajlı İşgücüÜnite 13

Gençler, kadınlar, yaşlılar, engelliler ve uzun süreli işsizler gibi diğerlerine göre iş bulmaları güç olan, piyasada kalıcı engellerle veya önyargılı tutumlarla karşılaşan işgücü kesimidir.

Carousel (Atlıkarınca) EtkisiÜnite 13

Doğrudan kamu istihdamı programlarına katılan bireylerin, program ile aktif istihdam önlemleri arasında sürekli gidip gelmeleri sebebiyle uzun süreli işsizliklerinin gizlenmesi durumudur.

Güvenceli EsneklikÜnite 13

İşgücü piyasalarında işverenlerin talep ettiği sayısal, işlevsel ve ücret esnekliğinin, emeği koruyan sosyal güvenceler, gelir güvencesi ve iş-özel yaşam dengesiyle uyumlaştırılmasını hedefleyen yaklaşımdır.

Uzaklaştırma StratejileriÜnite 13

İşletmelerin maliyetlerden tasarruf etmek ve farklı uzmanlık alanlarından yararlanmak amacıyla bazı işleri asıl işverence yapmayıp alt işverenlik (taşeron) gibi üçüncü taraflara havale etmesi esneklik biçimidir.

Pasif İstihdam PolitikalarıÜnite 13

İşsiz bireylere iş bulmak yerine, işsizlik sorununun olumsuz sonuçlarını onarmayı ve işsizlere işsizlik sigortası ile işsizlik yardımı gibi ödemeler yoluyla ekonomik güvence sağlamayı amaçlayan tedavi edici önlemlerdir.

İşsizlik SigortasıÜnite 13

Çalışma çağında, sağlığında ve yeteneğinde olmasına rağmen kusuru olmaksızın işini kaybeden sigortalıların uğradıkları gelir kaybını, prim ödeme esasına dayanarak belirli süre ve ölçüde karşılayan zorunlu sosyal güvenlik koludur.

Çalışma PaylaşımıÜnite 13

Kıt istihdam olanaklarını daha geniş bir kitleye dağıtmak amacıyla tam gün çalışmayı gerektiren bir işin sorumluluklarının ve kazançlarının en az iki kişi tarafından paylaşılması ya da çalışma sürelerinin kısaltılması politikasıdır.

TeknolojiÜnite 14

Bilimsel bilginin üretim sürecine aktarılması, bilgi, organizasyon ve tekniğin entegrasyonu olarak tanımlanır. Geniş anlamda bir problemi çözmek veya yeni yöntemler bulmak amacıyla yeni alet, makine, teknik ve sistem bilgisi icat etmek ve kullanmaktır.

Buluş (İcat)Ünite 14

Ekonomide uygulama potansiyeli bulunan yeni bir düşüncenin veya fikrin oluşturulması aşamasıdır. Bir ülkedeki patent sayısı, o ülkede gerçekleştirilen buluşların ve yenilikçilik potansiyelinin önemli bir göstergesidir.

Yenilik (İnovasyon)Ünite 14

Buluşun ilk ticari uygulama aşamasıdır ve yeniliklerin uygulanmasına yol açan tüm bilimsel, teknolojik, organizasyonel, finansal ve ticari adımları kapsar. Oslo Kılavuzu'na göre ürün, süreç, pazarlama ve organizasyonel olmak üzere dörde ayrılır.

Ürün YeniliğiÜnite 14

Tamamen yeni bir ürünün ilk üretimi ya da mevcut bir ürünün önemli ölçüde değiştirilerek yeni bir hizmet veya mal haline getirilmesidir. Örneğin, akıllı telefonlar, kameralı internet gözlükleri veya video siparişi gibi internet hizmetleri ürün yeniliğidir.

Süreç YeniliğiÜnite 14

Yeni veya önemli derecede iyileştirilmiş bir üretim veya teslimat yönteminin gerçekleştirilmesidir. Teknikler, teçhizat ve yazılımlarda önemli değişiklikler içerir; örneğin lazer kesim araçları ve otomatik ambalajlama süreç yeniliğidir.

Pazarlama YeniliğiÜnite 14

Ürün tasarımı, ambalajlaması, konumlandırması, promosyonu veya fiyatlandırmasında önemli değişiklikleri kapsayan yeni bir yöntemdir. Örneğin, özel mağaza-içi indirimlerin ilk kez uygulanması veya tematik mobilya satış odaları pazarlama yeniliğidir.

Organizasyonel YenilikÜnite 14

Firmanın ticari uygulamalarında, işyeri organizasyonunda veya dış ilişkilerinde yeni bir organizasyonel yöntem uygulanmasıdır. Entegre izleme sistemlerinin kurulması veya üniversitelerle araştırma işbirliğine girilmesi buna örnektir.

Beceri Yanlı Teknolojik Değişme (BYTD)Ünite 14

Teknolojik ilerlemelerin yüksek becerili işgücü talebini ve ücretlerini artırırken, düşük becerili işgücü talebini azaltması hipotezidir. Bu durum becerikli işgücü lehine ücret farklılıklarının artmasına neden olmaktadır.

Dışlanma Etkisi (Crowding Out)Ünite 14

İşsizliğin yüksek ve yüksek eğitimli işgücünün fazla olduğu durumlarda, yüksek eğitimli kişilerin basit işlere yönelmesi ve düşük eğitimli işgücünün yapabileceği işleri üstlenerek onları dışlaması durumudur. Örneğin ABD'de doktora sahiplerinin taksi şoförlüğü yapması.

Yaratıcı YıkımÜnite 14

Joseph Schumpeter'e göre teknolojik gelişmenin icat, yenilik ve yayılma süreciyle yeni fikirlerin eskilerin yerini alması durumudur. Yenilikler bazı firmaları ve meslekleri ortadan kaldırırken yeni ürün ve teknikleri sunan yeni yapıları ortaya çıkarır.