← Ünite 1
Finansal Tabloların Analizi

Ünite 1: Finansal Tablolar Analizine Giriş

Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği
Maliye Bakanlığı tarafından yayımlanan bu tebliğ, işletmelerin düzenleyeceği temel ve ek finansal tabloların biçimini, içeriğini ve amaçlarını belirleyen temel yasal düzenlemedir. Tebliğ kapsamında finansal tabloların yatırımcılar, kredi verenler ve kamuoyu için karar almada yararlı bilgiler sağlaması hedeflenmektedir.
Bilançonun Aktif ve Pasif Düzeni
Bilanço, Tekdüzen hesap planında ilk beş gruptan oluşur; aktif taraftaki varlıklar en çok likitten en az likit değere (dönen ve duran varlıklar) doğru sıralanırken, pasif taraftaki kaynaklar vadelerine göre kısa vadeden uzun vadeye doğru (kısa ve uzun vadeli yabancı kaynaklar ile özkaynaklar) sıralanmaktadır.
Fon Kavramının Üç Farklı Anlamı
Uygulamada fon kavramı dar anlamda nakit ve nakde eşdeğer varlıkları (nakit akım tablosu), orta anlamda net çalışma sermayesini, en geniş anlamda ise bütün finansman araçlarını ifade etmektedir. Bu kavrama göre fon akım tabloları üç farklı alt türe ayrılmaktadır.
Temel Finansal Tabloların Kapsamı
Bilanço, gelir tablosu ve gelir tablosunun eki niteliğindeki satışların maliyeti tablosu temel finansal tablolardır. Bu tablolar, tüm işletmelerin finansal durumunu ve faaliyet sonuçlarını raporlamasında zorunlu olarak hazırladığı ana araçlardır.

Anahtar Kavramlar

Bilançoİşletmenin belli bir tarihteki varlıklarını ve bu varlıkların finansmanında kullanılan kaynakları gösteren statik bir finansal tablodur. Örneğin, işletmenin dönen ve duran varlıkları ile yabancı kaynak ve özkaynak dağılımını bu tabloda görebiliriz.
Gelir Tablosuİşletmenin belirli bir dönemde elde ettiği tüm gelirler ile katlandığı maliyet ve giderleri ve dönem net kar/zararını gösteren dinamik bir finansal tablodur. Örneğin, bir yıllık faaliyet sonucunda elde edilen brüt ve net kar tutarları buradan izlenir.
Satışların Maliyeti TablosuGelir tablosunun ekini oluşturan, dönem içi stok hareketleri ile satılan mamul, ilk madde ve malzeme, ticari mal ve hizmetlerin maliyetini gösteren tablodur. Örneğin, üretilen mamullerin dönemsel maliyet detayları bu tabloda ayrıntılı yer alır.
Temel Finansal TablolarBilanço, gelir tablosu ve gelir tablosunun eki olan satışların maliyeti tablosundan oluşan, tüm işletmelerce düzenlenmesi zorunlu ana tablolardır. Örneğin, standart bir muhasebe raporlama paketinde bu üç tablo mutlaka bulunur.
Ek Finansal TablolarTemel finansal tabloların dışında kalan, fon akış, nakit akım, özkaynak değişim ve kar dağıtım tablosu gibi belirli şartları taşıyan işletmelerce düzenlenen tablolardır. Örneğin, özkaynaklardaki değişimleri gösteren tablo bu gruba girer.
Fon Akış TablolarıBelirli bir dönemde işletmenin faaliyetlerini ve yatırımlarını finanse etmek için sağladığı fonları ve kullanım yerlerini özetleyen tablolardır. Örneğin, dar anlamda nakit akım tablosu olarak da uygulamada karşılık bulur.
Kar Dağıtım TablosuVergi öncesi kardan başlayarak dönem karının nasıl ve ne şekilde kullanıldığını, ödenecek vergileri ve ortaklara dağıtılacak kar paylarını gösteren tablodur. Örneğin, sermaye şirketlerinde hisse başına kar hesaplanmasında kullanılır.
Özkaynak Değişim TablosuDönem içinde özkaynak kalemlerinde meydana gelen artış veya azalışları bir bütün olarak gösteren finansal tablodur. Örneğin, sermaye artırımları ve yedek fonlardaki değişimler bu tabloda raporlanır.
İç Analizİşletmenin kadrolu elemanları tarafından yöneticiler için hazırlanan ve muhasebe defterleri gibi her türlü dokümanın kullanıldığı analiz türüdür. Örneğin, şirket içi denetçilerin hazırladığı planlama raporları iç analize örnektir.
Dış Analizİşletmenin kamuoyuna yayınladığı finansal raporlara dayanarak, işletme dışındaki üçüncü kişi ve kurumlarca yapılan analiz türüdür. Örneğin, bir bankanın veya yatırımcının KAP'ta yayınlanan bilançoya bakarak yaptığı incelemedir.
Statik Analizİşletmenin tek bir dönemine veya belli bir tarihe ait finansal tablo verilerinin kendi aralarındaki ilişkilerini inceleyen analiz türüdür. Örneğin, tek bir yıla ait dikey yüzde analizi statik analize girer.
Dinamik Analizİşletmenin birbirini izleyen iki veya daha fazla yıla ait finansal verileri kullanılarak eğilimlerin saptandığı ve karşılaştırma yapılan analiz türüdür. Örneğin, mukayeseli tablolar analizi dinamik analize örnektir.
Yönetim Analiziİşletme yönetiminin alacağı kararlara dayanak oluşturmak ve verimlilik, karlılık gibi durumları saptamak üzere yapılan analiz türüdür. Örneğin, bütçe hedefleri ile gerçekleşen durumun kıyaslanması bu kapsamdadır.
Kredi Analiziİşletmenin kredi talebinde bulunduğu banka ve finans kuruluşları tarafından likidite durumunu ve borç ödeme gücünü saptamak için yapılan analizdir. Örneğin, bir bankanın kısa vadeli kredi riskini ölçmek için yaptığı incelemedir.

Diğer Önemli Bilgiler

Ek Finansal Tabloların Düzenlenme Şartları

Fon akış tabloları, nakit akım tablosu, net çalışma sermayesi değişim tablosu, özkaynak değişim tablosu ve kar dağıtım tablosu ek finansal tablolar olarak adlandırılır ve her yıl Maliye Bakanlığınca belirlenen şartları taşıyan işletmelerce düzenlenir.

Finansal Tablo Kullanıcılarının Gruplandırılması

Bilgi kullanıcıları dolaysız (işletme sahipleri, yöneticiler, çalışanlar, kredi kurumları, müşteriler) ve dolaylı (finansal analistler, menkul kıymetler borsaları, devlet, SPK, hukukçular, ticaret odaları) kullanıcılar olmak üzere iki gruba ayrılmaktadır.

Finansal Tablolar Analizinin Dört Temel Amacı

Finansal analizler temel olarak işletmenin likidite durumu, faaliyet etkinliği (verimlilik) durumu, finansal (mali) durumu ve karlılık durumu olmak üzere dört ana durum hakkında bulgulara ulaşmak ve geleceğe yönelik çözüm önerileri geliştirmek amacıyla yapılır.

İç Analiz ve Yönetim İlişkisi

İç analiz, işletmenin kadrolu elemanları tarafından yapılır ve analizde temel finansal tabloların yanı sıra her türlü muhasebe defteri ve belgesi kullanılır. İç analizin çoğunlukla amacı yönetim analizi niteliği taşımakta olup, planlama ve kontrol açısından kritik öneme sahiptir.

Statik ve Dinamik Analiz Farkı

Statik analiz tek bir döneme ait verilerin kendi aralarındaki ilişkilerini (örneğin dikey yüzde analizi) incelerken; dinamik analiz birbirini izleyen iki veya daha fazla döneme ait verileri kullanarak yıllar arasındaki eğilimleri (örneğin mukayeseli tablolar analizi) saptar.

Yatırım ve Kredi Analizinin Odak Noktaları

Yatırım analizi hisse senedi veya tahvil sahipleri tarafından işletmenin gelecekteki kazanma gücünü ve yatırımın emniyetini ölçmek için yapılırken; kredi analizi bankalarca işletmenin kısa vadeli borçlarını ödeyebilme gücünü (likidite) saptamak amacıyla yapılır.

Sınavda Dikkat Et

  • Temel finansal tablolar ile ek finansal tabloların hangileri olduğunu ezberleyin; soru kaçırma ihtimali yüksek bir alandır.
  • Bilançonun aktifinde varlıkların likiditeye (en çoktan en aza), pasifinde ise kaynakların vadeye (kısa vadeden uzun vadeye) göre sıralandığını unutmayın.
  • Fon kavramının dar (nakit akım), orta (net çalışma sermayesi) ve geniş anlamlarını birbirine karıştırmayın.
  • Statik analizin tek dönemi (dikey analiz), dinamik analizin ise birden fazla dönemi (mukayeseli tablolar, trend) kapsadığını iyi ayırt edin.
  • İç analiz ile dış analiz arasındaki temel ayrımın analizi yapan kişinin kimliği ve kullanılan belgelerin kapsamı olduğunu unutmayın.
  • Yatırım analizi ile kredi analizinin yapılma amaçlarını (yatırımcı kazanma gücü ararken, banka likidite ve kısa vadeli borç ödeme gücü arar) karıştırmayın.
  • Gelir tablosunun dinamik, bilançonun ise statik bir finansal tablo olduğunu sıkça sorulan bir detay olarak aklınızda tutun.