Ünite 2: Temel Finansal Tabloların Düzenlenme İlkeleri

Tekdüzen Hesap Planı Bilanço Grupları

Tekdüzen hesap planında bilanço ilk beş gruptan oluşmaktadır; ilk iki grup aktifte yer alan Dönen ve Duran Varlıklar, sonraki üç grup ise pasifte yer alan Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar, Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar ve Özkaynaklardır.

Bilanço Zorunlu Ungurları

Düzenlenen her bilançoda hukuki ve açıklık şartı olarak mutlaka işletmenin adı, 'Bilanço' sözcüğü, bilançonun düzenlenme tarihi ve bilançoda esas alınan para birimi eksiksiz olarak bulunmalıdır.

Varlıkların Sınıflandırma Kriteri (1 Yıl Kriteri)

İşletmenin varlıklarının dönen veya duran varlık grubunda sınıflandırılmasında 1 yıllık normal faaliyet dönemi kıstas alınır. Dönem sonu bilanço gününde duran varlıklardan vadesi 1 yılın altına inenler dönen varlıklara aktarılır.

Yabancı Kaynakların Vade Ayrımı

Yabancı kaynaklar da varlıklarda olduğu gibi 1 yıllık süre kuralına göre ayrılır. Dönem sonu bilanço gününde uzun vadeli yabancı kaynaklardan vadeleri 1 yılın altında kalan kısımlar kısa vadeli yabancı kaynaklar grubuna aktarılır.

Anahtar Kavramlar

Bilançoİşletmenin belli bir tarihteki varlıklarını maliyet değeriyle ve kaynaklarını gösteren statik bir finansal tablodur. Aktif ve pasif tarafları birbirine eşittir, bu nedenle finansal durum tablosu olarak da adlandırılır.

Dönen Varlıklarİşletmenin bir yıl veya normal faaliyet dönemi içinde paraya dönüşebilecek, nakit ve nakit benzeri varlıklarından oluşan bilanço aktif kalemi grubudur. Örnek olarak kasa, bankalar ve ticari alacaklar verilebilir.

Duran VarlıklarBir yıl veya normal faaliyet dönemi içinde paraya dönüşmeyen ve hizmetlerinden bir hesap döneminden uzun süre yararlanılan varlıkları kapsayan bilanço grubudur. Maddi duran varlıklar ve maddi olmayan duran varlıklar bu grupta yer alır.

Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklarİşletmenin bir yıl veya normal faaliyet dönemi içinde vadesi gelen borç ve yükümlülüklerini gösteren yabancı kaynak grubudur. Ticari borçlar ve borç senetleri bu grupta izlenir.

Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklarİşletmenin bir yıl veya normal faaliyet dönemi içinde vadesi gelmemiş olan, uzun vadeli borçlarını kapsayan yabancı kaynak grubudur. Bankalardan alınan uzun vadeli krediler bu gruba örnektir.

Özkaynaklarİşletme sahip veya ortaklarının, sahip sıfatıyla işletme varlıkları üzerindeki haklarını gösteren ve ödenmiş sermaye, yedekler ile kâr/zarardan oluşan pasif grup unsurudur.

ReeskontAlacak ve borç senetlerinin bilanço tarihindeki gerçeğe uygun değerine indirgenebilmesi amacıyla yapılan iskonto işlemidir. Varlıkların ve kaynakların gerçeğe uygun değerle gösterilmesini sağlar.

AmortismanMaddi ve maddi olmayan duran varlıkların maliyetini çeşitli dönem maliyetlerine yüklemek amacıyla her dönem ayrılan payların birikmiş tutarıdır. Duran varlıkların aşınma ve yıpranmasını yansıtır.

Sermaye YedekleriHisse senedi ihraç primleri, iptal edilen ortaklık payları ve yeniden değerleme değer artışları gibi kalemlerden oluşan, gelir unsuru olarak gelir tablosuna aktarılamayan yedek türüdür.

Gelir Tablosuİşletmenin belirli bir dönemde elde ettiği tüm gelirler ile katlandığı maliyet ve giderleri, dönem net kâr veya zararını toplu halde gösteren dinamik bir muhasebe raporudur.

KarşılıkVarlıklardaki değer düşüklüklerini göstermek veya henüz kesinleşmemiş ancak gerçekleşmesi muhtemel gider/zararları karşılamak amacıyla ayrılan tutarlardır. Kârı keyfi azaltmak için kullanılamaz.

Şarta Bağlı OlaylarBilanço tarihinde var olan ve sonucu gelecekteki belirsiz bir veya birkaç olayın gerçekleşip gerçekleşmemesine bağlı olan durumlardır. Şarta bağlı giderler tahakkuk ettirilirken, gelirler için sadece dipnotta açıklama yapılır.

Net Değer EsasıBilançonun düzenlenmesinde varlık ve kaynakların gayrisafi değerleriyle gösterilmesi temel ilke olmakla birlikte, indirim kalemlerinin (birikmiş amortismanlar vb.) ilgili hesapların altında açıkça gösterilmesine engel olmayan esastır.

Diğer Önemli Bilgiler

İlişkili Taraflarla Yapılan İşlemlerin Ayrılması

Bilançonun varlık ve kaynak gruplarında yer alan alacak ve borçlardan; işletmenin sermaye ve yönetim bakımından ilişkili bulunduğu ortaklara, personele, iştiraklere ve bağlı ortaklıklara ait olanların ayrı gösterilmesi temel bir ilkedir.

Sermaye Yedeklerinin Gelir Tablosuna Aktarılamaması

Hisse senedi ihraç primleri, iptal edilen ortaklık payları gibi kalemlerden oluşan sermaye yedekleri, işletmenin faaliyet sonucu elde ettiği kârlar olmayıp sermaye nitelikli olduğundan asla gelir unsuru olarak gelir tablosuna aktarılamaz.

Gelir Tablosunda Brüt Esas

Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği gereğince, gelir tablosunda bütün satışlar, gelirler, kârlar ile maliyet, gider ve zararlar brüt tutarları üzerinden gösterilir ve hiçbir kalem bir diğeriyle mahsup edilerek kapsam dışı bırakılamaz.

Arızi ve Olağanüstü Kâr/Zararların Gösterimi

İşletmenin normal faaliyet akışı dışında gerçekleşen arızi ve olağanüstü niteliğe sahip kâr ve zararlar, meydana geldikleri hesap döneminde tahakkuk ettirilmeli, ancak olağan faaliyet sonuçlarından kesinlikle ayrı olarak gösterilmelidir.

Şarta Bağlı Gelir ve Giderlerin Muamelesi

Şarta bağlı olaylardan kaynaklanan ve makul şekilde tahmin edilebilen gider ve zararlar tahakkuk ettirilerek gelir tablosuna yansıtılırken; şarta bağlı gelir ve kârlar için gerçekleşme ihtimali yüksek olsa bile tahakkuk yapılmaz, yalnızca dipnotlarda açıklanır.

Sınavda Dikkat Et

Bilanço statik, gelir tablosu ise dinamik bir finansal tablodur; sınavda bu kavram yanılgısına düşmeyin.
Bilançonun aktif ve pasif toplamlarının her zaman birbirine eşit olduğunu unutmayın, bu temel bir muhasebe kuralıdır.
Dönen ve duran varlıklar ile kısa ve uzun vadeli yabancı kaynaklar arasındaki temel ayrım ölçütünün '1 yıl' olduğunu unutmayın.
Sermaye yedeklerinin hiçbir şekilde gelir tablosuna gelir unsuru olarak aktarılamayacağı kuralına dikkat edin.
Şarta bağlı giderler için tahakkuk yapılırken, şarta bağlı gelirler için asla tahakkuk yapılmayıp sadece dipnotta açıklandığını karıştırmayın.
Gelir tablosunda tüm gelir ve giderlerin brüt tutar üzerinden gösterilmesi gerektiği ve mahsup edilemeyeceği ilkesini unutmayın.