← Ünite 3
Finansal Tabloların Analizi

Ünite 3: Temel Finansal Tablolar ; Bilanço - 1

Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği
Hesap planının temel finansal tabloların düzenlenmesine olanak sağlayacak şekilde düzenlenmesi sayesinde, farklı bir gruplamaya gerek kalmadan bilanço doğrudan bu plana göre düzenlenebilmektedir.
Finans Sektörü İşletmelerinin Bilançoları
Bankalar, leasing, faktoring, aracı kurumlar, sigorta ve GYO gibi finans sektöründeki işletmelerin bilançolarının aktif ve pasif yapısı ticari ve sınai işletmelerden farklıdır ve ayrı bir uzmanlık alanıdır.
Brüt Çalışma Sermayesi Kavramı
Finans literatüründe dönen varlıklar toplamına Brüt Çalışma veya Brüt İşletme Sermayesi adı verilmektedir. Bu varlıklar işletmenin günlük faaliyetlerini sürdürmede aktif rol oynar.
Ticari ve Üretim İşletmelerinin Varlık Dağılımı
Ticari işletmeler üretim yapmadıkları için duran varlıkları üretim işletmelerine göre genellikle daha küçüktür; bu yüzden ticari işletmelerde dönen varlıklar duran varlıklardan fazladır.

Anahtar Kavramlar

Bilançoİşletmenin belirli bir andaki finansal durumunu gösteren, varlıkları (aktif) ile bu varlıkların sağlandığı kaynakları (pasif) gösteren temel finansal tablodur. Örneğin, bir işletmenin 31.12.2010 tarihindeki dönen ve duran varlıklarını gösteren tablodur.
AktifBilançonun sol tarafinda yer alan ve işletmenin sahip olduğu tüm ekonomik değerleri ve varlıkları gösteren kısımdır. Varlıklar dönen varlıklar ve duran varlıklar olarak ikiye ayrılır.
PasifBilançonun sağ tarafında yer alan, varlıkların hangi kaynaklardan sağlandığını gösteren kısa vadeli yabancı kaynaklar, uzun vadeli yabancı kaynaklar ve özkaynaklar toplamıdır.
Brüt Çalışma (İşletme) SermayesiFinans literatüründe dönen varlıklar toplamına verilen isimdir. İşletmenin günlük faaliyetlerinin sürdürülmesinde ve kısa vadeli borçların ödenmesinde aktif olarak kullanılan varlıklar toplamıdır.
Hazır DeğerlerNakit olarak elde veya bankada bulunan varlıklar ile menkul kıymetler hariç istenildiği zaman değer kaybına uğramadan paraya çevrilebilen varlıkları kapsayan dönen varlık grubudur. Örnek olarak kasa ve alınan çekler verilebilir.
Menkul KıymetlerFaiz geliri veya kar payı sağlamak ya da fiyat değişmelerinden yararlanarak kar elde etmek amacıyla geçici bir süre elde tutulmak üzere alınan hisse senedi, tahvil ve bono gibi kıymetleri ifade eder.
Ticari Alacaklarİşletmenin mal ve hizmet satışlarından kaynaklanan, bir yıl içinde paraya dönüşmesi öngörülen senetli ve senetsiz alacaklardır. Alıcılar ve alacak senetleri bu grupta yer alır.
Alacak Senetleri Reeskontu (-)Bilanço gününde senetli alacakların tasarruf değeri ile değerlenmesini sağlamak amacıyla ayrılan ve alacak senetlerinin hemen altında negatif işaretle yer alan bir düzenleyici hesaptır.
Şüpheli Ticari AlacaklarÖdeme süresi geçmiş, vadesi birkaç defa uzatılmış, protesto edilmiş veya dava/icra safhasına aktarılmış senetli ve senetsiz ticari alacakların toplamını kapsar.
Diğer Alacaklarİşletmenin ticari bir nedene dayanmadan meydana gelmiş ve bir yıl içinde tahsil edilmesi düşünülen senetli/senetsiz alacaklarıdır. Ortaklardan ve personelden alacaklar bu gruptadır.
Stoklarİşletmenin üretimde kullanmak, tüketmek veya satmak amacıyla edindiği ilk madde, yarı mamul, mamul ve ticari mallar gibi bir yıldan az sürede kullanılacak varlıkların toplamıdır.
Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım MaliyetleriBirden fazla yıla sarkan inşaat ve onarım işleri yapan işletmelerin bu işler dolayısıyla yaptığı harcamaların ve taşeronlara verilen avansların izlendiği dönen varlık grubudur.
Duran Varlıklarİşletmenin bir yıldan uzun sürede faaliyetlerde kullanılmak amacıyla elde ettiği ve bir yılda paraya çevrilmesi öngörülmeyen varlıklarını kapsayan ana hesap grubudur.
Mali Duran VarlıklarUzun vadeli amaçlarla ya da yasal zorunluluklarla elde tutulan uzun vadeli menkul kıymetler, iştiraklar ve bağlı ortaklıklar gibi sermaye paylarının izlendiği duran varlık grubudur.
İştiraklerİşletmenin diğer şirketlerin yönetimine ve ortaklık politikalarına katılmak üzere edindiği, oy hakkı veya yönetime katılma hakkının en az %10, en fazla %50 olduğu sermaye paylarıdır.
Bağlı Ortaklıklarİşletmenin doğrudan veya dolaylı olarak %50'den fazla sermaye veya oy hakkına ya da yönetim çoğunluğunu seçme hakkına sahip olduğu ortaklıklardır.
Maddi Duran Varlıklarİşletme faaliyetlerinde kullanılmak üzere edinilen binalar, taşıtlar, makineler ve demirbaşlar gibi yararlanma süresi bir yıldan fazla olan fiziki varlık kalemleridir.
Birikmiş Amortismanlar (-)Amortismana tabi maddi ve maddi olmayan duran varlıkların maliyetlerinin kullanıldıkları dönemlere göre dağıtılması sonucu ayrılan tutarların biriktiği ve bilançoda negatif işaretle yer alan düzenleyici hesaptır.
Maddi Olmayan Duran VarlıklarFiziksel varlığı bulunmayan, haklar (patent, lisans), şerefiye, kuruluş ve örgütlenme giderleri ile ar-ge giderleri gibi aktifleştirilen unsurları kapsayan duran varlık grubudur.
Özel Tükenmeye Tabi VarlıklarMadenler, petrol yatakları, ormanlar gibi üretimle tamamen tüketilen ve yerine aynen konulamayan varlıklar için yapılan arama, hazırlık ve geliştirme giderleri ile birikmiş tükenme paylarını (-) kapsar.

Diğer Önemli Bilgiler

Alınan ve Verilen Çekler Arasındaki Fark

Alınan çekler hazır değerler altında artı değer olarak yer alırken; işletmenin üçüncü kişilere yapacağı ödemeleri gösteren verilen çekler ve ödeme emirleri (-) bankalar hesabını düşürür.

Menkul Kıymetler Değer Düşüklüğü Karşılığı

Menkul kıymetlerin borsa veya piyasa değerlerinde sürekli düşüş tespit edildiğinde ayrılan bu karşılık hesabı, ilgili varlığın değerini piyasa değerine indirmek için negatif işaretle gösterilir.

Alacak Senetleri Reeskontu Hesabı

Bilanço gününde senetli alacakların tasarruf değeri ile değerlenmesini sağlamak amacıyla ayrılan reeskont tutarları, bilançoda alacak senetlerinin hemen altında indirim unsuru olarak yer alır.

Şüpheli Ticari Alacaklar Kriterleri

Ödeme süresi geçmiş, vadesi birkaç kez uzatılmış, protesto edilmiş, yazı ile birden fazla istenmiş ya da dava veya icra safhasına aktarılmış senetli ve senetsiz alacaklar şüpheli ticari alacak sayılır.

Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı Uygulaması

Yangın, deprem, su baskını gibi afetler veya bozulma, teknolojik gelişme ve moda değişiklikleri nedeniyle stoklarda meydana gelen fiziki ve ekonomik değer azalışlarını karşılamak için ayrılır.

Devreden KDV'nin Bilanço Yeri

Bir dönemde indirilemeyen ve izleyen döneme devreden katma değer vergisi (KDV), dönen varlıklar grubu içerisindeki 'Diğer Dönen Varlıklar' başlığı altında takip edilir.

Duran Varlıkların Finansman İlkesi

Sağlıklı bir finansman açısından işletmenin uzun vadeli varlıkları olan duran varlıkların, uzun vadeli yabancı kaynaklar ve özkaynaklardan oluşan devamlı sermaye ile finanse edilmesi gerekir.

İştirak Oranı Sınırları

Bir işletmenin diğer bir şirkette iştirak ilişkisinden bahsedebilmesi için sermaye payı dikkate alınmaksızın sahip olduğu oy hakkı veya yönetime katılma hakkının en az %10, en fazla %50 olması gerekir.

Bağlı Ortaklık Oranı Kriteri

Bağlı ortaklık sayıbilmek için işletmenin doğrudan veya dolaylı olarak %50 oranından fazla sermaye veya oy hakkına ya da en az bu oranda yönetim çoğunluğunu seçme hakkına sahip olması gerekir.

Özel Maliyetler Kalemi

Kiralanan gayrimenkullerin geliştirilmesi amacıyla yapılan ve normal bakım-onarım harcamaları haricinde, kira süresi sonunda mal sahibine bırakılacak olan harcamalar maddi olmayan duran varlıklar arasındadır.

Sınavda Dikkat Et

  • Aktif hesapların likidite sırasına göre sıralandığını unutmayın; en başta Hazır Değerler (nakit ve banka) yer alır.
  • Negatif işaretli hesapların (amortismanlar, reeskontlar, karşılıklar) aktifi düzenleyici (indirim unsuru) olduğunu ve bilançoda ilgili varlığın altında yer aldığını karıştırmayın.
  • İştirak ile Bağlı Ortaklık arasındaki oy/sermaye yüzdelerine dikkat edin: İştirak %10-%50 arası, Bağlı Ortaklık %50'den fazladır.
  • Arazi ve arsaların sınırlı bir ömrü olmadığı için amortismana tabi tutulmadığı sınavda sıkça sorulan bir detaydır.
  • Brüt Çalışma Sermayesinin 'Dönen Varlıklar' toplamına karşılık geldiğini kesinlikle unutmayın.
  • Ticari işletmelerde dönen varlıkların duran varlıklardan genellikle daha fazla olduğunu hatırda tutun.
  • Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri hesabının bir pasif kalemi olmadığını, bankalar hesabını düşüren aktif düzenleyici bir indirim kalemi olduğunu unutmayın.