← Ünite 4
Finansal Tabloların Analizi

Ünite 4: Temel Finansal Tablolar; Bilanço - 2

Bilançonun Pasifinde Vade Sıralaması İlkesi
Bilançonun pasif tarafında kaynaklar vadelerine göre sıralanır; en üstte kısa vadeli yabancı kaynaklar, ortada uzun vadeli yabancı kaynaklar ve en altta özkaynaklar bulunur. Bu sıralama, işletmenin borçlarına finansal analizde dikkat çekilmesini kolaylaştırır ve aktifteki dönen varlıklarla zamanlama uyumu sağlar.
Aktif ve Pasif Zamanlama Eş Güdümü
Bilançonun aktif tarafında bir yıl içinde nakde dönüştürülecek dönen varlıklar yer alırken, pasif tarafında bir yıl içinde ödenmesi gereken kısa vadeli yabancı kaynaklar yer alır. Bu yapı, aktif ve pasif arasında zamanlama açısından kritik bir eş güdüm oluşturur.
Dönem Karı Vergi Karşılıklarının Yeri
Bilançonun çıkarıldığı tarihte dönem karı üzerinden hesaplanan vergiler henüz kesin olarak tahakkuk etmediği için ödenecek vergi ve yükümlülükler hesabında değil, borç ve gider karşılıkları grubunda kısa vadeli yabancı kaynaklar içinde yer alır.
Negatif Karakterli Bilanço Kalemleri
Bilançoda borç senetleri reeskontu, menkul kıymetler ihraç farkları, ertelenmiş finansal kiralama borçlanma maliyetleri, ödenmemiş sermaye ve geçmiş yıllar zararları gibi kalemler, ilgili oldukları hesap grubunu düzenleyici veya azaltıcı nitelikte negatif işaretli olarak yer alır.

Anahtar Kavramlar

Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar (KVYK)İşletmenin en çok 1 yıl içinde ya da normal faaliyet dönemi içinde ödemesi gereken her türlü borçlarının toplamını gösteren pasif kalbudur. Genellikle günlük nakit ihtiyacı ve kredili stok alımları nedeniyle ortaya çıkar, örneğin banka kredileri ve satıcılar bu gruptadır.
Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar (UVYK)Kredi kurumlarından ve üçüncü kişilerden sağlanan ve vadesi 1 yıldan uzun süreli olan işletme borçlarının bütünüdür. Genellikle işletmenin duran varlıklarının finansmanında kullanılır, örneğin uzun vadeli banka kredileri ve çıkarılmış tahviller bu gruptadır.
Özkaynaklarİşletme sahip veya ortaklarının bilanço tarihinde işletmeye yapmış oldukları sermaye yatırımları ile dağıtılmamış karlar ve yedeklerin toplamını gösteren pasif ana grubudur. Ödenmiş sermaye, yedekler ve dönem net kârı bu grupta yer alır.
Net Çalışma SermayesiDönen varlıklar ile kısa vadeli yabancı kaynaklar arasındaki ilişkiye dikkat çeken, bilançonun aktif ve pasifindeki zamanlama eş güdümünün sonucunda ortaya çıkan finansal büyüklüktür.
Mali BorçlarKredi kurumlarına olan borçlar ile kısa veya uzun vadeli para ve sermaye piyasası araçları ile sağlanan kredileri kapsayan borç grubudur. Banka kredileri ve çıkarılmış tahviller mali borçlar altında izlenir.
Borç Senetleri Reeskontu(-)Bilanço gününde senetli borçların tasarruf değeri ile değerlemesini sağlamak üzere ayrılan ve borç senetleri tutarından düşülen negatif işaretli indirim kalemidir.
Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım HakedişleriYıllara yaygın taahhüt işleri yapan işletmelerin üstlendikleri projelerden gerçekleştirdikleri kısım karşılığında aldıkları hakedişlerin izlendiği kısa vadeli yabancı kaynak grubudur.
Borç ve Gider KarşılıklarıBilanço tarihinde belirgin olarak ortaya çıkan ancak tutarının ne olacağı veya ne zaman tahakkuk edeceği kesin olarak bilinemeyen borç veya giderler için ayrılan karşılıklar grubudur.
Hesaplanan KDVİşletmenin teslim ettiği mal veya yaptığı hizmetler üzerinden hesaplanan katma değer vergisi ile alış iadeleri KDV'sinin izlendiği diğer kısa vadeli yabancı kaynak kalemidir.
Hisse Senedi İhraç Primleri (Emisyon Primleri)Yeni çıkarılan hisse senetlerinin nominal değerinin üzerindeki bir fiyatla primli satışından kaynaklanan ve sermaye yedekleri arasında yer alan tutarları gösterir.
Yasal YedeklerTürk Ticaret Kanunu hükümleri uyarınca kârdan ayrılmış bulunan birinci ve ikinci tertip yasal yedek akçelerin izlendiği kâr yedekleri kalemidir.
Özel Fonlarİşletmelerin yedek akçelerden farklı olarak dönem karlarından belirli ve spesifik bir amacı gerçekleştirebilmek amacıyla tahsis ettikleri fonların izlendiği kâr yedekleri alt grubudur.
Finansal Kiralama İşlemlerinden BorçlarFinansal kiralama (leasing) yoluyla varlık kiralayan kiracıların kiralama yapanlara olan borçlarını gösteren, vadesine göre kısa veya uzun vadeli mali borçlar altında yer alan hesaptır.
Sayım ve Tesellüm FazlalarıYapılan sayımlar sonunda kasa, stok ve duran varlıklarda tespit edilen fazlalıklar ile yollamada ortaya çıkan fazlalıkların nedeni bulununcaya kadar izlendiği kısa vadeli yabancı kaynak kalemidir.
Tesise Katılma Paylarıİşletmeye ait tesislerden yararlanmak amacıyla üçüncü kişilerin tesis bedellerine yaptıkları katılmaların izlendiği ve tesisin ömrü boyunca itfa edilen uzun vadeli yabancı kaynak kalemidir.
Statü Yedekleriİşletmelerin ana sözleşme hükümleri çerçevesinde kârdan ayırdıkları yedek akçelerin takip edildiği kâr yedekleri alt kalemidir.
Ödenmemiş Sermaye(-)İşletmeye tahsis edilen veya ortaklarca taahhüt edilen sermayenin henüz ödenmemiş kısmını gösteren, nominal sermayeden indirilerek net ödenmiş sermayeyi bulmaya yarayan negatif özkaynak kalemidir.
Gider TahakkuklarıBilançonun düzenlendiği döneme ilişkin olan ancak ödenmesi gelecek dönemlere kalan, kesinlikle belgeye dayalı giderlerin tahakkuk ettirilmesiyle oluşan kayittir.

Diğer Önemli Bilgiler

Kıdem Tazminatı Karşılıklarının Hukuki Durumu

Kıdem tazminatı karşılıkları vergi yasalarına göre doğrudan gider olarak kabul edilmemesine rağmen, işletmenin gelecekteki yükümlülüklerinin doğru yansıtılması açısından bilançonun borç ve gider karşılıkları grubunda yer alması zorunludur.

Teşvikli İthalat ve KDV Ertelenmesi

Teşvikli yatırım mallarının ithalinde ödenmesi gerektiği halde ödenmeyip fiilen indirilmesinin mümkün olacağı tarihe kadar ertelenen katma değer vergisi, diğer kısa vadeli veya uzun vadeli yabancı kaynaklar içinde izlenmektedir.

Hisse Senedi İhraç (Emisyon) Primleri

Yeni çıkarılan hisse senetlerinin nominal değerinin üzerinde primli bir fiyatla satılmasından kaynaklanan tutarlar, ticari kazanç olmayıp sermaye hareketi sayıldığı için özkaynaklar altındaki sermaye yedekleri grubunda izlenir.

Otofinansman ve Kâr Yedekleri

İşletmeler karlarının bir kısmını dağıtmayarak yasal yedekler, statü yedekleri veya olağanüstü yedekler şeklinde bünyelerinde alıkoyarlar; bu durum işletmelere dış kaynaklara bağımlı kalmadan otofinansman sağlama imkanı tanır.

Tesise Katılma Paylarının İtfa Edilmesi

Üçüncü kişilerin işletmeye ait tesislerden yararlanmak amacıyla ödedikleri tesis katılma payları, tesise katılma payları hesabında izlenir ve tesisin ekonomik ömrü boyunca diğer gelir ve karlara aktarılarak itfa edilir.

Yıllara Yaygın İnşaat Hakedişlerinin Niteliği

Yıllara yaygın taahhüt işleri yapan işletmelerin üstlendikleri projelerden tamamladıkları kısımlar için düzenleyip aldıkları hakediş bedelleri, kısa vadeli yabancı kaynaklar içinde özel bir alt grup olarak yer alır.

Borsada Oluşan Değer Artışları

Borsada işlem gören mali duran varlıkların borsa değerinin elde edilme maliyetini aşması durumunda ortaya çıkan borsa değer artışları, özkaynaklar içinde sermaye yedekleri grubunda raporlanır.

Sayım ve Tesellüm Fazlalarının İzlenmesi

Kasa, stok veya maddi duran varlık sayımlarında tespit edilen fazlalıklar ile yollamada ortaya çıkan fazlalıklar, gerçek nedeni tespit edilinceye kadar kısa vadeli yabancı kaynaklardaki sayım ve tesellüm fazlaları hesabında tutulur.

Sermaye Taahhütleri ve Ödenmemiş Sermaye

Ana sözleşmede yer alan tescilli nominal sermaye bilançoda tam olarak gösterilirken, ortakların taahhüt ettiği ancak henüz ödemediği kısım 'ödenmemiş sermaye' olarak nominal sermayeden düşülerek net ödenmiş sermayeye ulaşılır.

Sınavda Dikkat Et

  • Pasif grupların sıralamasına dikkat edin: Önce Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar, sonra Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar, en son Özkaynaklar gelir.
  • Dönem karı vergi karşılığının 'ödenecek vergiler'de değil, 'borç ve gider karşılıkları'nda yer aldığını unutmayın.
  • Negatif karakterli hesapların (Ödenmemiş sermaye, reeskontlar, ihraç farkları vb.) bilançoda indirim kalemi olduğunu karıştırmayın.
  • Hisse senedi ihraç primlerinin kâr yedeklerinde değil, sermaye yedeklerinde yer aldığını özellikle not edin.
  • Kısa vadeli ile uzun vadeli borç ayrımında 1 yıllık vade sınırını esas alarak soruları çözün.
  • Özkaynaklar içinde zarar kalemlerinin ve ödenmemiş sermayenin negatif işaretle toplamı azalttığını unutmayın.