Ünite 5: Temel Finansal Tablolar; Gelir Tablosu

Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği

Maliye Bakanlığı tarafından yayımlanan bu tebliğ, Türkiye'deki işletmelerin gelir tablosunu rapor tipinde ve giderlerin fonksiyon esasına göre gruplandırarak sunmasını zorunlu kılmıştır. Ayrıca cari dönem ve önceki dönem verilerinin birlikte sunulmasını şart koşmaktadır.

Erguvan Anonim Şirketi Örnek Gelir Tablosu

Ünitede gelir tablosunun biçimsel yapısını somutlaştırmak amacıyla 01.01.2010 - 31.12.2010 faaliyet dönemine ilişkin 'Erguvan Anonim Şirketi' hayali işletmesi üzerinden örnek bir özet gelir tablosu şablonu sunulmuştur.

Yurtiçi ve Yurtdışı Satış Ayrımı

Brüt satışlar kalemi altında, ülkedeki gerçek ve tüzel kişilere yapılan satışlar 'Yurtiçi Satışlar' altında toplanırken, coğrafi sınırların dışındaki alıcılara gerçekleştirilen mal ve hizmet satışları 'Yurtdışı Satışlar' başlığı altında ayrı ayrı raporlanmaktadır.

Sübvansiyon ve Vergi İadeleri Uygulaması

İşletmenin korunması, ihracatın teşvik edilmesi veya hükümet politikalarına uyma zorunluluğu nedeniyle sağlanan mali yardımlar (sübvansiyonlar) ile devletin bazı malları vergiden istisna etmesiyle oluşan vergi iadeleri brüt satışlar içinde raporlanır.

Anahtar Kavramlar

Gelir Tablosuİşletmenin belirli bir dönemdeki faaliyet sonuçlarını, elde ettiği tüm gelirleri ve katlandığı giderleri ayrıntılı olarak gösteren temel finansal rapordur. Örneğin, bir yıl boyunca yapılan satışlar ve ödenen maaşlar bu tabloda raporlanır.

Tahakkuk EsasıGelir ve giderlerin nakit tahsilat veya ödemeye bakılmaksızın, hak kazânıldığı veya borçlanıldığı dönemde muhasebeleştirilmesidir. Örneğin, malın kredili satılması halinde para henüz alınmasa bile satış hasılatı o döneme kaydedilir.

Brüt Satışlarİşletmenin ilgili dönemde esas faaliyet konusunu oluşturan mal ve hizmetlerin satışından sağladığı toplam gelirleri ifade eder. Yurtiçi satışlar, yurtdışı satışlar ve sübvansiyonlar bu kalemin bileşenleridir.

Satış İndirimleriNet satış hasılatına ulaşmak amacıyla brüt satışlardan düşülmesi gereken satıştan iadeler, satış iskontoları ve diğer indirimleri kapsayan gruptur. Örneğin, müşterinin beğenmeyip iade ettiği mallar bu kapsamda indirilir.

Satışların MaliyetiDönem içinde satılan veya devredilen mal ve hizmetlerin üretilmesi veya satın alınması için yapılan tüm giderlerin toplamıdır. Ticaret işletmelerinde satılan ticari mallar maliyeti olarak karşımıza çıkar.

Faaliyet Giderleriİşletmenin esas faaliyetini sürdürebilmesi için katlandığı ve üretim maliyetlerine yüklenmeyen Ar-Ge, pazarlama-satış-dağıtım ve genel yönetim giderlerinin toplamıdır. Örneğin, idari personelin ücretleri bu grupta yer alır.

Faaliyet KarıBrüt satış karından faaliyet giderlerinin çıkarılmasıyla elde edilen ve işletmenin ana faaliyetlerindeki başarısını gösteren kritik bir karlılık ölçütüdür. Yatırımcılar için işletmenin büyüme potansiyelinin temel kaynağıdır.

İştiraklerden Temettü Gelirleriİşletmenin, sermayesine katıldığı ancak kontrol etmediği iştirak şirketlerinden elde ettiği kar payı gelirlerini ifade eder. Olağan gelir ve karlar bölümünde raporlanır.

Konusu Kalmayan KarşılıklarGeçmişte aktif değerler için ayrılan ancak gerek kalmadığı için iptal edilen karşılık tutarlarının (şüpheli alacak karşılığı vb.) gelir yazıldığı hesaptır.

Reeskont Faiz GelirleriSenetli borç ve alacakların bilanço günündeki bugünkü değerine indirgenmesi işlemi sonucunda ortaya çıkan faiz gelirleridir. Finansal tablolarda dönemsellik ilkesinin uygulanmasını sağlar.

Finansman Giderleriİşletmenin borçlandığı tutarlar nedeniyle katlandığı, varlıkların maliyetine eklenmemiş olan faiz, kur farkı ve kredi komisyonu gibi giderlerin ayrı bir başlık altında toplandığı alandır.

Olağandışı Gelir ve Karlarİşletmenin olağan faaliyetlerinden bağımsız, arızi nitelikte olan ve sık sık gerçekleşmesi beklenmeyen olaylardan doğan gelir ve karlar ile önceki dönem gelirleridir.

Çalışmayan Kısım Gider ve ZararlarıOlağandışı faktörler (grev, kriz, doğal afet vb.) nedeniyle işletmenin faaliyetlerini durdurması sonucu ortaya çıkan ve çalışılmayan döneme ait üretim giderlerini kapsayan gider kalemidir.

Dönem Net KarıDönem karından kurumlar vergisi ve yasal yükümlülük karşılıkları düşüldükten sonra kalan, işletmenin o dönemdeki nihai başarısını gösteren tutardır.

Miktar İskontosuAlıcının belirli tutarların üzerinde alışveriş yaparak mal sürümüne katkıda bulunması nedeniyle satıcı tarafından kendisine yapılan oran veya tutar bazındaki indirimdir.

Diğer Önemli Bilgiler

Satıştan İadelerin Analitik Önemi

Müşteriler tarafından ürünlerin iade edilmesi durumu, bir önceki döneme kıyasla önemli bir artış gösteriyorsa, üretimde kronik bir hata olduğunu, kalite kontrolün bozulduğunu veya satış servislerinin yetersiz kaldığını gösteren kritik bir uyarı sinyalidir.

Üretim ve Ticaret İşletmelerinde Maliyet Farkı

Ticaret işletmeleri satın aldıkları malları değiştirmeden satarken, üretim işletmeleri hammaddeyi mamule dönüştürür. Bu nedenle üretim işletmelerinin maliyet hesaplamasında direkt ilk madde, direkt işçilik ve genel üretim giderleri unsurları ayrı ayrı yer alır.

Araştırma ve Geliştirme (Ar-Ge) Giderleri

Üretim maliyetlerinin düşürülmesi, satışların artırılması ve yeni üretim teknolojilerinin işletmeye uyarlanması amacıyla yapılan harcamalardan aktifleştirilmeyenler ile önceki dönemde aktifleştirilip bu döneme isabet eden itfa payları faaliyet giderleri arasında yer alır.

İştirak ve Bağlı Ortaklık Temettüleri

İşletmenin ana faaliyet konusu dışında, sermayesine katıldığı iştiraklerden ve bağlı ortaklıklardan elde ettiği kar payı gelirleri gelir tablosunun 'Diğer Faaliyetlerden Olağan Gelir ve Karlar' bölümünde listelenmektedir.

Finansman Giderlerinin Ayrı Raporlanması

Finansman giderleri, önem arz etmesi sebebiyle olağan gider ve zararlar grubuna dahil edilmeyerek, gelir tablosunda ayrı bir ana başlık altında; kısa vadeli borçlanma giderleri ve uzun vadeli borçlanma giderleri şeklinde detaylı olarak raporlanır.

Çalışmayan Kısım Giderlerinin Niteliği

Deprem, grev, ekonomik kriz gibi olağandışı faktörler nedeniyle işletmelerin faaliyetlerini kısmen veya tamamen durdurması sonucunda ortaya çıkan, çalışılmayan döneme ve boşta kalan kısımlara ait üretimle ilgili giderler olağandışı zararlar arasında gösterilir.

Doğal Afetler ve Tazminat Zararları

İşletmenin iradesi dışında gerçekleşen deprem, su baskını ve benzeri doğal afetlerden kaynaklanan kayıplar ile mahkeme kararları sonucunda ödenmek zorunda kalınan yüklü tazminatlar gelir tablosunda 'Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar' kalemine yazılır.

Sınavda Dikkat Et

Gelir tablosunun tahakkuk esasına göre düzenlendiğini unutmayın; satışların yazılması için nakit tahsilatı şart değildir, bu kural sınavda sık sorulur.
Satışların maliyeti tablosu ile gelir tablosunun karıştırılmamasına dikkat edin; satışların maliyeti net satışlardan çıkarılarak brüt satış karına ulaşılır.
Finansman giderlerinin olağan giderler içinde değil, ayrı bir başlık altında (kısa ve uzun vadeli olarak) raporlandığını mutlaka ezberleyin.
Faaliyet giderleri ile finansman giderlerinin ve diğer olağan giderlerin birbirine karıştırılmamasına özen gösterin; Ar-Ge, pazarlama ve yönetim giderleri faaliyet gideridir.
Mahkeme tazminatları ve doğal afet zararlarının 'olağandışı' kategorisinde yer aldığını, sıradan ticari giderlerle karıştırılmaması gerektiğini unutmayın.
Brüt satış karı, faaliyet karı, olağan kar ve net kar sırasını ve aralarındaki matematiksel geçişleri iyi kavrayın.
Hizmet işletmelerinde stok değişimlerinin (yarı mamul/mamul) hizmet maliyeti hesaplanmasında yer almadığı istisnasını göz ardı etmeyin.