Ünite 6: Bilanço ve Gelir Tablosunun Çeşitleri, Finansal Analizin Önkoşulları

Erguvan A.Ş. Örnek Uygulaması

Metin içerisinde bilanço ve gelir tablosu yapısını somutlaştırmak amacıyla 'ERGUVAN A.Ş.' adı, 31.12.2010 tarihli ayrıntılı bilanço ve 01.01.2010-31.12.2010 dönemine ait ayrıntılı gelir tablosu örnekleri üzerinden incelenmiştir.

Tekdüzen Muhasebe Sistemi Formatı

Türkiye'deki muhasebe uygulamalarında bilançonun yasal ve standart biçimi olarak 'Rapor Tipi Bilanço' öngörülmüştür. Bu sistem, aktiflerin üstte, pasiflerin ise altta yer aldığı bir hiyerarşi sunar.

Sektör Standart Oranlarının Sağlayıcıları

Analizlerde yaygın olarak kullanılan Sektör (Sanayi) Standart Oranları, Türkiye'de genellikle İstanbul Sanayi Odası (İSO) veya Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) gibi kurumlar tarafından hesaplanıp yayımlanmaktadır.

Tarihi Standart Oranlarda Belirsizlik

Tarihi standart oranlar hesaplanırken geçmiş kaç dönemin (örneğin 5, 7 veya 10 yıl) ortalamasının alınacağı konusunda kesin bir yasal standart veya kural bulunmamaktadır; bu durum analistin tercihine bırakılmıştır.

Anahtar Kavramlar

BilançoBir işletmenin belirli bir tarihteki varlıklarını (aktif) ve bu varlıkların sağlandığı kaynakları (pasif) gösteren statik mali tablodur. Örneğin, ERGUVAN A.Ş.'nin 31.12.2010 tarihli bilançosu şirketin o andaki mali yapısını gözler önüne serer.

Gelir TablosuBir işletmenin belirli bir dönemdeki faaliyet sonuçlarını, elde ettiği gelirler ve katlandığı giderler yoluyla gösteren dinamik mali tablodur. Örneğin, 01.01.2010 - 31.12.2010 dönemine ilişkin gelir tablosu yıllık kâr veya zararı özetler.

Hesap Tipi BilançoT harfi şeklinde düzenlenen, aktiflerin sol tarafta, pasiflerin ise sağ tarafta yer aldığı geleneksel bilanço biçimidir.

Rapor Tipi BilançoAktif kalemlerin üstte, pasif kalemlerin ise aktiflerin altında sırasıyla alt alta yer aldığı, Tekdüzen Muhasebe Sistemi'nde öngörülen ve analiz için en uygun olan bilanço biçimidir.

Karşılaştırmalı Bilançoİşletmenin bir döneme ait bilanço tutarlarının, kendi geçmiş dönemleri veya diğer işletmelerin bilançolarıyla yan yana getirilerek karşılaştırıldığı tablodur.

Analitik BilançoBilançoda yer alan mutlak tutarların yanında, bu tutarların oransal ifadelerinin de yer aldığı, analize ve yorumlamaya hazır hale getirilmiş bilançodur.

Konsolide BilançoAna şirket ile ona bağlı bulunan alt işletmelerin finansal durumlarının toplulaştırılarak tek bir tablo halinde gösterildiği bilançodur.

Ticari BilançoTicari yaşamın gereklerine ve muhasebe kuramı uygulamalarına (Ticaret Kanunu hükümlerine) göre düzenlenen ve ticari kârı saptayan bilançodur.

Mali Bilanço (Vergi Bilançosu)Vergi mevzuatı, mali yasalar ve Vergi Usul Kanunu hükümleri göz önüne alınarak vergiye konu kazancı saptamak amacıyla düzenlenen bilançodur.

Hesap Tipi Gelir Tablosu (Kâr-Zarar Tablosu)T şeklinde düzenlenen, sol tarafta giderlerin, sağ tarafta ise gelirlerin yer aldığı gelir tablosu çeşididir.

Ticari Gelir TablosuMuhasebe kuramı ve ticari yaşamın gerekleri esas alınarak hazırlanan, ticari faaliyet sonuçlarını gösteren gelir tablosudur.

Mali Gelir TablosuVergi yasalarındaki emredici kurallara ve mali mevzuata uygun olarak hazırlanmış gelir tablosudur.

Dolaylı Ön Koşullarİşletmenin faaliyetlerini yürüttüğü ekonomik, sektörel ortam ile yapısal ve yönetsel özelliklerini içeren dış/iç çevre koşullarıdır.

Dolaysız Ön KoşullarTekdüzen muhasebe sistemi ve standart oranların saptanması gibi doğrudan finansal analiz sürecini ve tablo kalitesini ilgilendiren önkoşullardır.

Tarihi Standart Oranlarİşletmenin geçmiş dönemlerindeki finansal tablolarından elde edilen değerlerin ortalamaları alınarak hesaplanan ve trend analizinde referans sağlayan oranlardır.

Sektör (Sanayi) Standart Oranlarıİşletmenin içinde bulunduğu sektördeki rakip firmaların verileri üzerinden hesaplanan ve genellikle İSO veya Merkez Bankası tarafından yayımlanan standart oranlardır.

İdeal (Hedef) Standart OranlarıSektördeki en başarılı bir veya birkaç işletmenin finansal tabloları kullanılarak hesaplanan ve üstün performans hedefi gösteren oranlardır.

Bütçe Standart OranlarıBütçe uygulayan işletmelerin dönem sonunda gerçekleşeceği varsörülen bütçe verileri kullanılarak hesaplanan ve hedeflere ulaşma derecesini ölçen oranlardır.

Diğer Önemli Bilgiler

Ticari Bilanço ile Mali Bilanço Ayrımı

Ticari bilanço Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre ticari kârı bulmak için düzenlenirken; mali bilanço Vergi Usul Kanunu ve vergi mevzuatına göre vergi matrahını (mali kârı) tespit etmek amacıyla hazırlanır.

Makroekonomik Ortam Faktörleri

Dolaylı önkoşullardan biri olan ekonomik ortam; enflasyonun seyrini, döviz kurundaki dalgalanmaları, piyasa faiz oranlarını ve gayri safi yurtiçi hasıla büyüme oranlarını kapsayan makro göstergelerdir.

Sektörel Yaşam Döngüsü Aşamaları

İşletmenin sektörel ortamı incelenirken sektörün yaşam döngüsündeki yeri dikkate alınır. Bu aşamalar metne göre kuruluş, gelişme, olgunluk ve gerileme evrelerinden oluşmaktadır.

Yönetsel ve Yapısal Özellikler Etkisi

İşletmenin aile şirketi olup olmaması, anonim veya limited şirket statüsünde bulunması, halka açık ya da kapalı olması ve üretim teknolojisinin emek veya sermaye yoğun olması yapısal özellikler arasındadır.

Tekdüzen Muhasebe Kalite Kriterleri

Tekdüzen muhasebe sistemi sayesinde finansal tabloların anlaşılabilir, güvenilir, zamnında hazırlanmış, ihtiyaca uygun ve karşılaştırılabilir olması hedeflenmektedir.

İdeal Standart Oranların Mantığı

İdeal standart oranlar, vasat işletme ortalamalarını değil, ilgili sektörde pazar lideri veya en yüksek başarıya sahip olan en iyi bir veya birkaç firmanın verilerini baz alır.

Bütçe Standart Oranlarının Amacı

Bütçe standart oranları, geçmişe dönük bir kıyaslama yapmak yerine, geleceğe yönelik planlanan bütçe hedefleri ile gerçekleşen cari dönem verilerinin ne ölçüde uyuştuğunu test etmek için kullanılır.

Konsolide Tabloların Kapsamı

Konsolide bilanço ve gelir tablosu, tek bir tüzel kişiliğin ötesinde, ana şirketin kontrolü altındaki tüm bağlı ortaklıkların verilerini tek bir konsolide raporda birleştirerek toplulaştırır.

Hesap Tipi Tabloların Yapısı

Hem bilanço hem de gelir tablosu için kullanılabilen 'hesap tipi' (T tipi) düzenlemede, bilançoda aktifler sağda/solda ayrımlara tabi tutulurken, gelir tablosunda sol tarafa giderler, sağ tarafa ise gelirler yazılır.

Sınavda Dikkat Et

Dolaylı ve dolaysız önkoşulların neler olduğunu birbirine karıştırmayın; Tekdüzen muhasebe ve standart oranlar dolaysızdır, ekonomik/sektörel ortam ile yapısal özellikler dolaylıdır.
Standart oran çeşitlerinin (Tarihi, Sektör, İdeal, Bütçe) tanımlarını iyi ezberleyin; soru köklerinde 'en başarılı işletme' deniyorsa İdeal, 'geçmiş dönem ortalaması' deniyorsa Tarihi standart oranlar akla gelmelidir.
Tekdüzen Muhasebe Sistemi'nde yasal olarak öngörülen bilanço ve gelir tablosu biçiminin 'rapor tipi' olduğunu unutmayın.
Ticari bilanço ile mali bilanço (vergi bilançosu) arasındaki farka dikkat edin; ticari bilanço Ticaret Kanunu'na, mali bilanço ise Vergi Usul Kanunu'na dayanır.
Sektör standart oranlarının genellikle İstanbul Sanayi Odası (İSO) veya Merkez Bankası tarafından hesaplandığı bilgisini sınavda test soruları için saklayın.
Hesap tipi tabloların 'T' şeklinde olduğunu, gelir tablosunda sol tarafta giderlerin, sağ tarafta ise gelirlerin yer aldığını karıştırmayın.