Ünite 8: Finansal Tabloların Analiz Teknikleri- 2; Dikey Yüzdeler Analiz Tekniği

Safran AŞ Dönen ve Duran Varlık Dağılımı

Safran AŞ'nin 31.12.2010 tarihli bilançosuna göre toplam varlıkların %60'ı (600.000 TL) duran varlıklardan, %40'ı (400.000 TL) ise dönen varlıklardan oluşmaktadır. Bu oranlar işletmenin duran varlık ağırlıklı bir varlık politikası izlediğini somut olarak kanıtlamaktadır.

Safran AŞ Finansman Kaynakları Dengesi

Safran AŞ'nin pasif dağılımında kısa vadeli yabancı kaynaklar %40, uzun vadeli yabancı kaynaklar %10 ve özkaynaklar %50 oranındadır. Toplam kaynakların yarısının özkaynaklardan, yarısının yabancı kaynaklardan oluşması dengeli bir finansman politikasının somut göstergesidir.

Safran AŞ Stokların Aktif İçindeki Yeri

Safran AŞ'nin bilançosunda stokların değeri 150.000 TL'dir. Bu tutar 1.000.000 TL olan aktif toplama oranlandığında genel grup toplamına göre dikey yüzdesi %15, dönen varlıklar toplamına (400.000 TL) oranlandığında ise grup içine göre %37,50 olarak hesaplanmıştır.

ABC AŞ Maliyetlerin Yüksekliği Sorunu

ABC Sanayi ve Ticaret AŞ'nin 2010 gelir tablosunda satışların maliyetinin net satışlara oranı %70 (126.000 TL / 180.000 TL) olarak gerçekleşmiştir. Bu yüksek oran, brüt satış karının %30 gibi yetersiz bir seviyede kalmasına doğrudan sebep olmuştur.

Anahtar Kavramlar

Dikey Yüzdeler Analiz TekniğiFinansal tablolarda yer alan her bir kalemin içinde bulunduğu grup toplamı veya ana kalem (aktif toplamı, pasif toplamı veya net satışlar) içindeki nispi yerini yüzde olarak inceleyen statik bir analiz tekniğidir. Örneğin, Safran AŞ bilançosunda stokların aktif toplama oranlanarak %15 olarak bulunması dikey analizdir.

Statik AnalizTek bir döneme ait finansal tabloların incelenmesine dayanan, geçmiş dönemlerle kıyaslama yapmayan analiz türüdür. Dikey yüzdeler analizi, yapısı gereği statik bir analiz tekniğidir.

Net Çalışma Sermayesiİşletmenin dönen varlıkları ile kısa vadeli yabancı kaynakları arasındaki olumlu farktır ve dikey yüzdelerle analiz edilerek likidite durumu değerlendirilir. XYZ AŞ'de dönen varlıklar %45, KVYK %25,9 iken net çalışma sermayesi dikey yüzdesi %19,1'dir.

Duran Varlık Ağırlıklı Varlık Politikasıİşletmenin toplam varlıkları içinde duran varlıkların payının dönen varlıklara göre belirgin şekilde yüksek olması durumudur. Genellikle üretim veya sınai işletmelerinde görülür; örneğin XYZ AŞ'de duran varlıklar %55 paya sahiptir.

Dönen Varlık Ağırlıklı Varlık Politikasıİşletmenin toplam varlıkları içerisinde dönen varlıkların payının yüksek olduğu, likiditenin önemsendiği varlık edinme politikasıdır.

Özkaynak Ağırlıklı Finansman Politikasıİşletmenin varlıklarını finanse ederken yabancı kaynaklar yerine kendi özkaynaklarını ağırlıklı olarak kullandığı finansman yapısıdır. Özkaynakların dikey yüzdesinin %50'nin üzerinde olduğu durumlarda söz konusudur.

Yabancı Kaynak Ağırlıklı Finansman Politikasıİşletmenin toplam finansman kaynakları içinde borçların (kısa ve uzun vadeli yabancı kaynaklar) özkaynaklara göre daha yüksek paya sahip olduğu finansman politikasıdır.

Net SatışlarGelir tablosunda dikey yüzde analizinde her zaman taban (%100) olarak kabul edilen ve brüt satışlardan satış indirimleri düşüldükten sonra kalan tutarı ifade eden temel büyüklüktür.

Brüt Satış Karı (Brüt Kar Marjı)Net satışlardan satışların maliyeti düşüldükten sonra kalan ve net satışlara oranlanan karlılık göstergesidir. ABC AŞ gelir tablosunda net satışların %30'u olarak gerçekleşmiştir.

Faaliyet KarıBrüt satış karından esas faaliyet giderlerinin çıkarılmasıyla bulunan ve işletme yönetiminin ana faaliyetindeki başarısını gösteren kardır. ABC AŞ'de net satışların %9'u olarak gerçekleşmiştir.

Olağan KarFaaliyet karına diğer faaliyetlerden olağan gelir/karların eklenip, olağan gider/zararlar ile finansman giderlerinin düşülmesiyle bulunan kar büyüklüğüdür. ABC AŞ'de net satışların %11,6'sıdır.

Dönem KarıOlağan kara olağandışı gelir ve karların eklenip, olağandışı gider ve zararların çıkarılmasıyla ulaşılan toplam dönem karı büyüklüğüdür. ABC AŞ'de net satışlara oranı %23,1'dir.

Satış İndirimleriBrüt satışlardan net satışlara ulaşılırken düşülen, satıştan iadeler ve satış iskontolarını içeren kalemdir. Dikey analizde genellikle düşük oranlarda (%5 gibi) gerçekleşmesi olumlu kabul edilir.

Devamlı SermayeUzun vadeli yabancı kaynaklar ile özkaynakların toplamından oluşan, duran varlıkların finansmanında baz alınan uzun vadeli fonlar toplamıdır. XYZ AŞ'de dikey yüzdesi yaklaşık %74'tür.

Otofinansmanİşletmenin kendi faaliyet karından elde ettiği ve dağıtmayarak bünyesinde bıraktığı karlarla (kar yedekleri vb.) kendini finanse etme yeteneğidir. XYZ AŞ'de ödenmiş sermaye %17,4 iken özkaynakların yüksek olması otofinansman ağırlığını gösterir.

Finansman Giderleriİşletmenin borçlanmalarından kaynaklanan faiz ve benzeri giderlerin net satışlara oranlandığı gelir tablosu kalemidir. Düşük olması özkaynak finansmanını gösterir.

Aktif ToplamıBilançonun aktif tarafındaki tüm varlık gruplarının toplamı olup, bilanço aktif dikey analizinde her zaman %100 kabul edilir.

Pasif ToplamıKısa vadeli yabancı kaynaklar, uzun vadeli yabancı kaynaklar ve özkaynaklar toplamı olup, aktif toplamına eşittir ve pasif dikey analizinde %100 kabul edilir.

Diğer Önemli Bilgiler

ABC AŞ Düşük Faaliyet Karı Oranı

ABC AŞ'nin net satışlarının %30'u kadar brüt kar elde etmesine karşın, %21 oranındaki yüksek faaliyet giderleri düşüldüğünde faaliyet karı net satışların sadece %9'u (16.200 TL) düzeyinde kalmıştır; bu durum esas faaliyet başarısının yetersizliğini gösterir.

ABC AŞ Yan Faaliyet Gelirlerinin Durumu

ABC AŞ'nin olağan karının (%11,6) faaliyet karından (%9) yüksek çıkmasının temel nedeni, diğer faaliyetlerden olağan gelir ve karların net satışlara oranının %8 olarak gerçekleşmesi ve bu oranin yan giderleri fazlasıyla karşılamasıdır.

ABC AŞ Dönem Karının Kaynak Yanılgısı

ABC AŞ'nin dönem karı net satışların %23,1'i (41.500 TL) ile yüksek görünse de, bunun sadece 16.200 TL'si (%39'u) ana faaliyetten gelmektedir; kalanı olağandışı ve yan faaliyetlerden sağlanmıştır ki bu sürdürülebilir değildir.

XYZ AŞ Likidite ve Net Çalışma Sermayesi

XYZ Sanayi ve Ticaret AŞ'nin dönen varlıkları %45, kısa vadeli yabancı kaynakları %25,9'dur. Aradaki %19,1'lik net çalışma sermayesi dikey yüzdesi, işletmenin likiditesinin genel olarak iyi durumda olduğunu ve kısa vadeli borç ödeme sorunu olmadığını gösterir.

XYZ AŞ Duran Varlık ve Devamlı Sermaye Uyumu

XYZ AŞ'nin duran varlıklarının dikey yüzdesi %55 iken uzun vadeli yabancı kaynak (%26,7) ve özkaynak (%47,4) toplamından oluşan devamlı sermayesi %74'tür. Bu durum, duran varlık yatırımlarının tamamının uzun vadeli kaynaklarla finanse edildiğini kanıtlar.

XYZ AŞ Stok Aşırı Yatırım Problemi

XYZ AŞ'nin dikey yüzdesi %45 olan dönen varlıklarının içinde stokların payı %23,6 olarak gerçekleşmiştir. Dönen varlıkların yarıdan fazlasının stoklardan oluşması, işletmenin stoklarına aşırı yatırım yaptığının somut kanıtıdır.

Safran AŞ Maddi Duran Varlık Oranı

Safran AŞ'nin 400.000 TL değerindeki maddi duran varlıkları, 600.000 TL olan duran varlıklar toplamına oranlandığında grup içinde %66,67 dikey yüzdeye ulaşmaktadır; genel aktif toplamına göre ise bu oran %40'tır.

XYZ AŞ Otofinansman Ağırlıklı Yapı

XYZ AŞ'nin özkaynaklarının dikey yüzdesi %47,4 iken ödenmiş sermayesinin dikey yüzdesinin sadece %17,2 olması, işletmenin özkaynaklarının sermayeden ziyade geçmiş yıl karları ve dönem net karı gibi otofinansman unsurlarından oluştuğunu gösterir.

Gelir Tablosunda Net Satışların Sabit Tabanı

Dikey yüzde analiz tekniğinin temel kuralı gereği, gelir tablosunda net satışlar kalemi hangi tutarda gerçekleşirse gerçekleşsin, dikey analizde her zaman %100 olarak sabit kabul edilir.

Sınavda Dikkat Et

Dikey yüzde analizinin statik bir analiz olduğunu, yani tek bir döneme ait tablo ile yapıldığını asla unutmayın; sınavda bunu trend veya yatay analizle karıştırmayın.
Gelir tablosu dikey analizinde net satışların her zaman %100 kabul edildiğini ezberleyin, çünkü hesap sorularının ana anahtarı bu sabittir.
Bilanço dikey analizinde aktif toplam ile pasif toplamının her zaman birbirine eşit ve tabanda %100 olduğunu unutmayın.
Brüt satış karı ile satışların maliyetinin toplamının net satışlara göre her zaman %100'ü vermesi gerektiğini (Brüt Kar % + Maliyet % = %100) soru çözerken kullanın.
Duran varlık ağırlıklı yapının üretim/sınai işletmelerine özgü olduğunu, dönen varlık ve net çalışma sermayesi fazlalığının ise likidite göstergesi olduğunu karıştırmayın.
ABC AŞ örneğinde dönem karının yüksek (%23,1) olmasının yanıltıcı olabileceğini, bunun esas faaliyetten (%9) değil olağandışı gelirlerden kaynaklandığı detayına sınavda dikkat edin.