← Ünite 1
İktisadi Büyüme

Ünite 1: 1. İktisadi Büyümenin Tanımı ve Milli Gelir İktisadi Büyüme İlişkisi

Biyolojiden İktisada Transfer Edilen Kavram
"İktisadi büyüme" terimi, iktisadi olgular ile canlı organizmalar arasındaki benzerlikler temel alınarak biyoloji bilim dalından iktisat terminolojisine aktarılmıştır.
TÜİK Tarafından Gerçekleştirilen Hesaplamalar
Türkiye'de Gayri Safi Yurtiçi Hasıla verileri Türkiye İstatistik Enstitüsü (TÜİK) tarafından hem üç aylık dönemler halinde hem de yıllık olarak düzenli biçimde hesaplanmaktadır.
Tarihsel Baz Yıl Uygulaması
Makroekonomik analizlerde ve milli gelir hesaplamalarında dönemler arası mukayeselerin yapılabilmesi amacıyla uzun süre 1987 yılı baz yıl (sabit fiyat dönemi) olarak esas alınmıştır.
Kayıt Dışı Ekonomi ve Ölçüm Zorlukları
Türkiye'de ev halkının kendi tüketimi için yaptığı üretimlerin piyasa dışı kalması, mal kalitesindeki iyileşmeler ve kayıt dışı ekonomi olgusu milli gelirin tam ve hatasız ölçülmesini zorlaştırmaktadır.

Anahtar Kavramlar

İktisadi BüyümeMilli gelirde bir yıldan diğerine meydana gelen nicel artışları ve kişi başına reel hasıladaki uzun vadeli genişlemeyi ifade eden makroekonomik kavramdır. Örneğin, bir ülkenin milli gelirinin 100 milyar dolardan 105 milyar dolara çıkması %5'lik bir büyüme göstergesidir.
Gayri Safi Yurtiçi Hasıla (GSYİH)Bir ülke sınırları içinde, yerli veya yabancı faktörler tarafından bir yıl içinde üretilen nihai mal ve hizmetlerin piyasa fiyatları cinsinden parasal değeridir. Amortismanlar düşülmediği için gayri safi nitelik taşır ve ülkenin toplam ekonomik faaliyet ölçeğini gösterir.
Dış Alem Net Faktör GelirleriYerli üretim faktörlerinin yabancı ülkelerde elde ettikleri faktör gelirleri ile yabancı üretim faktörlerinin ilgili ülkede elde ettikleri faktör gelirleri arasındaki farktır. GSYİH'ye bu değerin eklenmesiyle Gayri Safi Milli Hasıla elde edilir.
Safi Milli Hasıla (SMH)Gayri Safi Milli Hasıla'dan üretim sürecinde sermaye mallarında meydana gelen aşınma ve eskime paylarının (amortismanların) çıkarılmasıyla ulaşılan net değerdir. Ekonominin gerçek net üretim gücünü yansıtır.
Milli Gelir (MG)Bir ekonomide bir yılda üretilen mal ve hizmetlerin net kıymetlerinden dolaylı vergilerin çıkarılmasıyla bulunan veya faktör fiyatlarıyla hesaplanan toplam katma değerdir. Üretim faktörlerinin elde ettiği toplam net geliri temsil eder.
Nominal Milli GelirMilli gelirin o dönemde fiilen geçerli olan cari fiyatlar üzerinden hesaplanmış parasal ifadesidir. Fiyatlar genel seviyesindeki dalgalanmalardan doğrudan etkilendiği için tek başına miktar artışını ölçmede yanıltıcı olabilir.
Reel Milli GelirNominal milli gelirin fiyat dalgalanmalarından arındırılarak, belli bir baz yılın sabit fiyatları yardımıyla hesaplanmış halidir. Üretim miktarındaki gerçek değişimleri gösterdiği için dönemler arası karşılaştırmalarda temel ölçüttür.
Kişi Başına Milli Gelir (KBMG)Toplam milli gelirin ülke nüfusuna bölünmesiyle elde edilen ve bir ülkedeki insanların ortalama refah düzeyini gösteren teorik bir göstergedir. Gerçek gelir dağılımı eşitsizliklerini yansıtmakta tek başına yetersizdir.
Transfer ÖdemeleriKarşılığında herhangi bir üretim faktörü hizmeti sunulmaksızın devlet tarafından bazı kesimlere aktarılan karşılıksız ödemelerdir. Emekli aylıkları, malullük ödemeleri ve sosyal yardımlar bu kapsamdadır ve kişisel gelire dahil edilir.
Kişisel Gelir (KG)Milli gelirden dağıtılmayan karlar, şirket vergileri ve sigorta primleri gibi kesintilerin düşülmesi ve transfer ödemelerinin eklenmesiyle fertlerin eline geçen toplam nominal gelir tutarıdır.
Harcanabilir Kişisel Gelir (HKG)Kişisel gelirden gelir vergisi gibi dolaysız (vasıtasız) vergiler çıktıktan sonra kalan ve hanehalklarının tamamen kendi tercihlerine göre tüketim veya tasarrufa yöneltebilecekleri net gelir miktarıdır.
GSMH DeflatörüNominal milli geliri sabit fiyatlarla reel milli gelire dönüştürmekte kullanılan kapsamlı bir enflasyon ve fiyat artış ölçüsüdür. Cari fiyatlarla hesaplanan büyüklüğün baz yıl fiyatlarına oranlanmasıyla elde edilir.

Diğer Önemli Bilgiler

Örnek Büyüme ve Nüfus Oranı Analizi

Metinde sunulan varsayımsal örnekte, milli geliri %5 artan bir ülkenin nüfusu %2 artıyorsa, kişi başına düşen milli gelir refah artışı net %3 olarak gerçekleşmektedir.

Hanehalkı Tüketiminin Kapsam Dışı Alanı

GSYİH hesaplamalarında piyasa ekonomisine katılmayan ev ekonomisi üretimleri ile yasak mal ticareti (örneğin uyuşturucu ekonomisi) resmi milli gelir hesaplamalarının tamamen dışında tutulmaktadır.

Temel Makroekonomik Özdeşlik Dengesi

Kapalı veya dışa açık ekonomilerde toplam talebin yapısını gösteren temel özdeşlik Y = C + I + G + NX formülüyle ifade edilmekte ve tüketim, yatırım, kamu ile net ihracatı birleştirmektedir.

Sektörel Çeşitlilik Sınıflaması

GSYİH alıcı fiyatları hesaplamalarında tarım, imalat sanayi, madencilik, inşaat, toptan-perakende ticaret, ulaştırma, mali kuruluşlar ve devlet hizmetleri gibi çok sayıda geniş sektör kalemi ayrı ayrı yer alır.

Dolaylı Vergilerin Milli Gelire Etkisi

Piyasa fiyatlarıyla ifade edilen net kıymetlerden KDV gibi tüketime bağlı dolaylı vergilerin çıkarılması işlemi, doğrudan safi milli hasıladan safi milli gelire geçişi sağlamaktadır.

Sınavda Dikkat Et

  • İktisadi büyümenin biyoloji kökenli olduğuna ve makroekonomik analizde arz cephesince belirlendiğine dikkat edin, soru gelebilir.
  • GSYİH tanımında ev ekonomilerinde üretilen piyasa dışı mal ve hizmetlerin kesinlikle kapsama dahil edilmediğini unutmayın.
  • GSMH ile GSYİH arasındaki farkın 'Dış Alem Net Faktör Gelirleri' olduğunu ve bunun formüldeki yerini ezberleyin.
  • Safi Milli Hasıla (SMH) hesaplanırken amortismanların (eskime ve aşınma paylarının) GSMH'den çıkarıldığını karıştırmayın.
  • Nominal milli gelirin cari fiyatlarla, reel milli gelirin ise sabit (baz yıl) fiyatlarla hesaplandığı ayrımı sınavda sıkça sorulur.
  • Transfer ödemelerinin milli gelire dahil edilmediği ancak Kişisel Gelir (KG) hesaplanırken eklendiği kuralına dikkat edin.
  • Harcanabilir Kişisel Gelir (HKG) bulurken dolaylı vergilerin değil, dolaysız (vasıtasız) vergilerin düşüldüğünü gözden kaçırmayın.