Ünite 2: 2. İktisadi Büyümenin Tanımı ve Milli Gelir İktisadi Büyüme İlişkisi(devam)

Kaynak: ders kitabı, sayfa 37

TÜİK Dışı Veri Derleyen Kurumlar Ağı

Türkiye'de GSYİH tahminleri yapılırken sadece TÜİK verileri kullanılmaz; T.C. Merkez Bankası, Hazine Müsteşarlığı, BDDK, Tarım ve Orman Bakanlığı, DSİ, BOTAŞ, PTT ve belediyeler gibi pek çok dış kurumdan soru formlarıyla veri derlenir.

Veri Derleme Dönemleri Takvimi

TÜİK dışı kurum ve kuruluşlardan GSYİH verilerinin derlenmesi için soru formları; 1. dönem çalışmaları için cari yılın Mayıs ayında, 2. dönem için Temmuz ayında, 3. dönem için Eylül-Ekim aylarında ve 4. dönem için sonraki yılın Ocak-Şubat aylarında posta yoluyla gönderilmektedir.

Otomobil ve Oto Lastiği Örneği

Üretim yöntemiyle milli gelir hesaplanırken mükerrer hesaplamayı önlemek için otomobil GSMH'ya dahil edilirken yapımında kullanılan oto lastiği ayrıca eklenmemelidir çünkü otomobilin piyasa fiyatına lastiğin bedeli zaten dahildir.

Dolar Kuru Dalgalanmalarının Etkisi

Türkiye gibi dolar kurunun yüksek dalgalanma gösterdiği ekonomilerde, yerel para birimindeki reel büyüme sabit kalsa bile dolar cinsinden kişi başına milli gelir rakamları kur hareketleri nedeniyle büyük değişkenlikler gösterebilir.

Anahtar Kavramlar

İktisadi BüyümeMakroekonomik anlamda daha çok arz cephesi tarafından belirlenen, bir ülkenin milli gelirinde bir yıldan diğerine meydana gelen fiziki ve parasal artışlardır. Canlı organizmaların büyümesinden esinlenilerek iktisat literatürüne kazandırılmıştır.

Gayri Safi Yurtiçi Hasıla (GSYİH)Bir ülke sınırları içinde, belirli bir yıl (genellikle bir takvim yılı) içinde üretilen nihai mal ve hizmetlerin piyasa fiyatları üzerinden toplam parasal değeridir. Üretim, gelir ve harcama olmak üzere üç farklı yolla hesaplanabilir.

Gayri Safi Milli Hasıla (GSMH)Gayri Safi Yurtiçi Hasıla değerine, yerli üretim faktörlerinin yabancı ülkelerde elde ettikleri gelirler ile yabancı üretim faktörlerinin ülkede elde ettikleri gelirler arasındaki fark olan 'Net Dış Alem Faktör Gelirleri'nin eklenmesiyle elde edilir.

Nihai Mal ve HizmetÜretim sürecinin son aşamasında yer alan, tüketiciler veya firmalar tarafından doğrudan nihai kullanım amacıyla satın alınan mallardır. Örneğin, bir otomobil nihai mal iken onun üretiminde kullanılan lastik ara maldır.

Ara MalıBaşka mal ve hizmetlerin üretiminde girdi olarak kullanılan ve nihai mal üretimini tamamlamak için işlenen mallardır. Mükerrer (çifte) hesaplamayı önlemek amacıyla milli gelir hesaplamalarında ara malların değeri doğrudan toplanmaz.

Mükerrer HesaplamaAynı mal veya hizmetin değerinin hem ara malı aşamasında hem de nihai ürün aşamasında birden fazla kez milli gelir hesaplarına dahil edilmesidir. Bu durum milli gelirin olduğundan yanıltıcı şekilde yüksek çıkmasına neden olur.

Katma DeğerBir işletmenin veya üretim biriminin üretim değerinden, üretime katılırken dışarıdan aldığı her türlü ara malı ve girdi ödemelerinin düşülmesiyle kalan net miktardır; işletmenin o malın üretimine yaptığı katkıyı gösterir.

Toplam Harcama YaklaşımıBir ekonomide belirli bir yılda üretilen nihai malları satın almak için yapılan harcamaların toplamı ile GSMH'yı ölçen yöntemdir; tüketim (C), brüt yatırım (I), kamu harcamaları (G) ve net ihracat (XN) toplamından oluşur.

Fonksiyonel Gelir DağılımıBir ülkede bir yılda üretim sürecine katılan üretim faktörlerinin (emek, sermaye, toprak, girişimcilik) elde ettikleri ücret, rant, faiz ve kar gibi gelir paylarının toplam ekonomik hasıladan ne kadar aldığını yansıtan dağılım biçimidir.

Satın Alma Gücü Paritesi (SAGP)Ülkeler arasındaki iç fiyat farklılıklarından kaynaklanan sapmaları ortadan kaldırarak döviz kurlarını eşitleyen ve uluslararası gelir ve refah karşılaştırmalarının daha sağlıklı yapılmasını sağlayan bir ölçüm yöntemidir.

Net Dış Alem Faktör GelirleriYerli üretim faktörlerinin yabancı ülkelerde elde ettikleri faktör gelirleri ile yabancı üretim faktörlerinin ilgili ülkenin sınırları içinde elde ettikleri faktör gelirleri arasındaki net farktır.

Diğer Önemli Bilgiler

Aşırı Değerlenmiş Ulusal Para Olgusu

Bir ülkenin ulusal parası piyasada aşırı değerlenmiş ve doların fiyatı suni olarak düşük kalmış ise, o ülkenin GSYİH ve kişi başına düşen milli gelir rakamları uluslararası sıralamalarda gerçekte olduğundan nispeten daha büyük görünür.

Kayıt Dışı Ekonominin Ölçüm Zorluğu

Gelişmekte olan ülkelerde vergi yükünden kaçınmak amacıyla üretilen mal ve hizmetlerin piyasaya olduğundan düşük bildirilmesi veya hiç bildirilmemesi eğilimi yüksektir, bu durum GSYİH ölçümlerini olumsuz etkiler.

Ev Halkı Kendi Üretimi Faaliyetleri

Ev halkının kendi tüketimi için ev içinde gerçekleştirdiği bazı üretim faaliyetleri piyasada herhangi bir parasal işlem görmediği için, geleneksel milli gelir ve GSYİH hesaplamalarına tam olarak dahil edilmesinde zorluklar yaşanmaktadır.

Milli Gelirin Üçlü Görünüşü

Gayri Safi Milli Hasıla, Gayri Safi Yurtiçi Hasıla ve Milli Gelir kavramlarının ekonomide yaratılan gelir, kazanılan gelir ve harcanan gelir olmak üzere temelce birbirine denk gelen üç farklı görünüşü veya cephesi bulunmaktadır.

Sınavda Dikkat Et

GSMH, GSYİH ve Milli Gelir kavramlarının birbirine dönüşüm formüllerini (özellikle amortisman ve dolaylı vergi/sübvansiyon ilişkisini) ezberleyin; sınavda bu formüller üzerinden işlem veya yorum soruları sıkça gelir.
Mükerrer hesaplama kavramına dikkat edin; üretim yöntemiyle hesaplamada sadece nihai malların hesaba katıldığı, ara malların düşüldüğü kuralı sınav sorularında sıklıkla test edilir.
Toplam harcama yaklaşımının bileşenlerini (C + I + G + XN) ve toplam gelir yaklaşımının unsurlarını (Ücret + Rant + Faiz + Kar) karıştırmayın.
TÜİK dışı veri derlenen kurumların (Merkez Bankası, Hazine vb.) ve özellikle 1. dönem veri derleme ayı olan Mayıs ayının sınavda ayırt edici soru olarak gelebileceğini unutmayın.
Dolar kurunun dalgalanması ile ulusal paranın aşırı değerlenmesinin GSYİH rakamlarını nasıl etkilediğini mantıksal olarak kavrayın.
Satın alma gücü paritesinin (SAGP) ülkelerarası iç fiyat farklılıklarını gidermek için kullanıldığını kesinlikle aklınızda tutun.