İnfografik
← Ünite 10
Makro İktisat 1

Ünite 10: Ünite 10

Keynezyen Modelde IS-Mekanizması
Basit Keynezyen modeller yalnızca mal piyasasını incelerken, IS-LM analizi faiz oranlarını da işin içine katarak hem mal hem de para piyasasında eşanlı dengeyi kurar. Faiz oranındaki düşüş yatırımları tetikler ve çarpan mekanizmasıyla milli geliri artırır.
Merkez Bankası ve Para Arzı Bağımsızlığı
Para arzı, para otoritesi olan Merkez Bankası tarafından dışsal olarak belirlenir. Bu nedenle faiz oranlarındaki dalgalanmalardan etkilenmez ve grafikte dikey bir doğru biçiminde ifade edilir.
Tasarruf ve Faiz Maliyeti İlişkisi
Faiz oranlarının yüksek olduğu dönemlerde bireyler tasarruf yaparak faiz geliri elde etmeyi tercih ederler. Faizlerin düşmesi ise elde para tutmanın maliyetini artırdığı için tasarrufları azaltıp tüketimi ve dolayısıyla toplam talebi körükler.
IS Doğrusunun Negatif Eğim Dinamiği
IS doğrusu sol üstten sağ alta doğru azalan bir seyir izler. Çünkü faiz oranlarındaki azalış yatırımları ve toplam harcamaları artırarak denge milli gelirinin yükselmesine zemin hazırlar, bu da ters oran específicamente doğurur.

Anahtar Kavramlar

IS DoğrusuMal piyasasında farklı faiz oranlarında yatırımların tasarruflara eşit olduğu ve toplam arz ile toplam talebin dengede bulunduğu gelir düzeylerini gösteren negatif eğimli doğrudur. Faiz oranları ile milli gelir arasında ters yönlü bir ilişki bulunduğunu ifade eder.
Otonom Yatırımlar (I0)Milli gelir seviyesinden ve faiz oranlarından tamamen bağımsız olarak gerçekleştirilen yatırım harcamalarını ifade eder. Yatırım fonksiyonunda sabit bir terim olarak yer alır ve IS doğrusunun konumunu doğrudan etkiler.
Yatırımların Faize Duyarlılığı (d)Faiz oranlarında meydana gelen %1'lik bir değişimin yatırım harcamalarında ne kadarlık bir azalışa ya da artışa yol açacağını gösteren katsayıdır. Faiz ile yatırımlar arasındaki ters orantının derecesini belirler.
Marjinal Tüketim Eğilimi (c)Hanehalklarının elde ettikleri gelirdeki 1 birimlik artışın ne kadarını tüketime ayıracaklarını gösteren katsayıdır. Çarpan mekanizmasının büyüklüğünü ve toplam talep ile IS doğrusunun eğimini yakından etkiler.
Planlanmayan Stok DeğişimiMal piyasasında toplam arzın toplam talebe eşit olmadığı durumlarda ortaya çıkan fazlalık veya noksanlıktır. IS doğrusu üzerindeki noktalarda sıfır iken, doğrunun sağında pozitif (arz fazlası), solunda ise negatif (talep fazlası) değer alır.
Nominal Para ArzıMerkez Bankası tarafından piyasaya sürülen ve faiz oranından tamamen bağımsız olan para miktarını ifade eder. Para arzı grafiğinde faiz eksenine dik (paralel) bir doğru olarak gösterilir.
Reel Para Arzı (MS/P)Nominal para arzının ekonomideki fiyatlar genel seviyesine bölünmesiyle elde edilen satın alma gücü ölçüsüdür. Para piyasası dengesinde reel para arzı ile reel para talebi karşılaştırılır.
Para Talebi (MD)Bireylerin mal ve hizmet alımları veya varlık tutmak amacıyla elde tutmak istedikleri nakit miktarını ifade eder. Faiz oranları ile ters, milli gelir seviyesi ile doğru orantılı olarak değişir.
LM DoğrusuÇeşitli milli gelir düzeylerinde para piyasasında para arzı ile para talebini eşitleyen faiz seviyelerini gösteren pozitif eğimli doğrudur. Milli gelir ile faiz oranları arasında doğru yönlü bir ilişki olduğunu ortaya koyar.
Para Talebinin Gelire Duyarlılığı (k)Milli gelir seviyesinde meydana gelen bir artışın para talebini ne ölçüde artıracağını gösteren katsayıdır. k katsayısının yüksek olması LM doğrusunun daha dik bir eğim almasına neden olur.
Para Talebinin Faize Duyarlılığı (h)Faiz oranlarındaki değişmelerin bireylerin para talebi üzerindeki etkisinin derecesini gösteren katsayıdır. h katsayısı ne kadar küçük olursa LM doğrusu o kadar dik bir konum alır.
Gelir-Harcama Doğrusu (45 Derece Doğrusu)Basit Keynezyen ve IS-LM modellerinde toplam harcamaların toplam gelire eşit olduğu denge noktalarını bulmak için kullanılan referans doğrusudur. Toplam talep eğrisi ile kesiştiği nokta denge milli gelirini verir.
Otonom Toplam Talep KalemleriHükümet harcamaları, transfer ödemeleri, otonom tüketim ve otonom yatırımlar gibi milli gelirden bağımsız olan harcama unsurlarıdır. Bu kalemlerdeki artışlar IS doğrusunu sağa ve yukarı doğru kaydırır.

Diğer Önemli Bilgiler

Stok Birikimi ve Arz Fazlası

IS doğrusunun sağındaki noktalarda üretim fazlası yani toplam arz fazlası mevcuttur. Bu durum firmaların planlamadıkları stokların birikmesine yol açarak fiyatlar ve üretim üzerinde aşağı yönlü baskı oluşturur.

Vergi Oranlarının IS Eğrisine Etkisi

Modelde vergi oranlarında (t) meydana gelen bir artış, toplam talep doğrusunu yatıklaştırırken IS doğrusunun eğimini artırarak daha dik bir konuma gelmesine yol açar; bu da maliye politikası çarpanını zayıflatır.

Para Talebinin Alternatif Maliyeti

Para talep etmenin nakit bazında bir fırsat maliyeti vardır; bu maliyet tahvil veya faiz getiren diğer enstrümanlardan vazgeçilen kazançtır. Faizler yükseldikçe nakit para tutma isteği azalır.

LM Eğrisinin Pozitif Eğim Nedeni

IS eğrisinin aksine LM eğrisi pozitif eğimlidir. Milli gelirin artması, işlemler amacıyla yapılan para talebini artırır ve para arzı sabitken para piyasası dengesinin sağlanabilmesi için faiz oranlarının yükselmesi gerekir.

Para Politikası ve LM Kaymaları

Merkez Bankası'nın parasal genişleme yaparak para arzını artırması LM doğrusunun sağa kaymasına neden olur. Para arzının daraltılması ise LM eğrisini sola kaydırarak faiz oranlarını yukarı çeker.

Sınavda Dikkat Et

  • IS doğrusunun negatif, LM doğrusunun ise pozitif eğimli olduğunu asla unutma; sınavda bu temel ezber ters sorularla karşına çıkabilir.
  • IS doğrusunun sağındaki alanın 'arz fazlası/stok birikimi', solunun ise 'talep fazlası' olduğunu iyi kavra.
  • LM doğrusunun sağında 'para talebi fazlalığı', solunda ise 'para talebi noksanlığı' olduğunu karıştırma.
  • Marjinal tüketim eğilimindeki artışın IS doğrusunu yatıklaştırırken, toplam talep doğrusunu dikleştirdiğini not et.
  • Vergi oranlarındaki artışın IS doğrusunu dikleştirdiğini (eğimini artırdığını) ve toplam talep eğrisini yatıklaştırdığını unutma.
  • Yatırımların faize duyarlılığı (d) ile para talebinin faize duyarlılığının (h) grafiklerin dikliğini nasıl etkilediğini formül mantığıyla tekrar et.
  • Para arzının dışsal (Merkez Bankası kontrolünde) olduğunu ve grafikte faiz eksenine dikey çizildiğini hatırla.