Ünite 2: Fayda Kavramı, Ordinal ve Kardinal Fayda Teorileri

Fayda Kavramı, Ordinal ve Kardinal Fayda Teorileri - kaynak sayfa görseli

Kaynak: ders kitabı, sayfa 27

Ahmet Bey'in Gelir Artışı ve Elma Tüketimi Örneği

Aylık geliri 2000 TL olan Ahmet Bey, kilosu 2 TL'den aylık 10 kg elma tüketmektedir. Geliri 3000 TL'ye çıktığında elma tüketimi 12 kg olmuştur; gelir %50 artarken tüketim %20 artmış ve elma normal mal olmuştur.

Öğrencinin Kaşarlı Tost Tercihi

Mevcut harçlığıyla öğle yemeğinde kaşarlı tost yiyip çay içen bir öğrenci, harçlığı arttığında daha pahalı alternatiflere yönelmekte ve kaşarlı tost talebi düşmektedir. Bu durum öğrenci için kaşarlı tostu düşük mal kategorisine sokmaktadır.

Annenin Çay ve Pasta İkramı İstisnası

Annenin evde ders çalışan çocuğuna getirdiği çay ve pasta bir tüketim ihtiyacını karşılasa bile, pazarda alıcısı olmadığı ve karşılığında bir bedel ödenmediği için iktisadi mal kapsamına girmez.

LCD Televizyonun Depolanabilirlik Özelliği

Bir televizyon fabrikasında üretilen LCD televizyon üretildiği anda tüketilmez; fabrikadan satış mağazasına sevk edilir, vitrinde bekletilir ve ancak bir müşteri satın alıp evinde çalıştırdığında tüketim başlar.

Anahtar Kavramlar

FaydaTüketicinin belirli bir mal ve hizmet bileşimini belli bir zaman dilimi içinde tüketmesinden elde ettiği tatmin düzeyidir. Mikroiktisadın merkezinde yer alır ve bireylerin tercihlerini yönlendirir.

İktisadi MalPazarda bir alıcısı olan, üreticisi ve tüketicisi arasında belli bir fiyat üzerinde anlaşma sağlanan mallardır. Örneğin fırından para ödenerek alınan pide iktisadi bir maldır.

Gayrı İktisadi Malİktisat biliminin analiz alanına girmeyen, bir piyasası ve fiyatı bulunmayan mallardır. Örneğin annenin evde çalışırken çocuğuna karşılıksız getirdiği çay ve pasta bu kapsamdadır.

HizmetÜretildiği an tüketilen ve üretim ile tüketim arasında depolanması imkansız olan ekonomik unsurdur. Örneğin taksiyle bir yerden bir yere seyahat etmek bir hizmettir.

Düşük MalTüketicinin geliri arttığında tüketim miktarı azalan mallardır. Örneğin öğrencinin harçlığı artınca ucuz kaşarlı tosto olan talebinin düşmesi, tostu onun için düşük mal yapar.

Normal MalTüketimi tüketicinin gelirindeki artış oranıyla aynı veya daha düşük oranda artan mallardır. Örneğin gelir %50 artarken elma tüketiminin %20 artması elmanın normal mal olduğunu gösterir.

Zorunlu MalGelirin artması veya azalmasından etkilenmeyen ya da ihmal edilecek düzeyde etkilenen mallardır. Tedavi için içilmesi gereken ilaçlar veya günlük su tüketimi buna örnektir.

Kardinal Fayda TeorisiFaydanın sayısal olarak ölçülebilir olduğunu varsayan mikroiktisadi tüketici dengesi analizidir. Toplam fayda, marjinal fayda ve azalan marjinal fayda kavramları üzerine kurulmuştur.

Marjinal FaydaKişinin her ilave birim mal tüketmesi sonucu toplam faydada meydana gelen değişikliktir. Toplam fayda fonksiyonunun birinci türevidir.

Eşmarjinal İlkesiTüketicinin gelirinin tümünü harcadığında, her mal için harcanan son liranın sağladığı marjinal faydaların birbirine eşit olması durumudur ve kardinal teoride tüketici dengesini sağlar.

Diğer Önemli Bilgiler

Taksi Ulaşım Hizmetinin Anında Tüketimi

Taksiyle bir yerden bir yere giderken şoför ulaşım hizmeti üretmekte, yolcu da bu hizmeti üretildiği anda tüketmektedir. İnişte taksimetrede yazan ücret ödendiği için bu hizmet iktisadi nitelik kazanmaktadır.

Para Birimi Üzerinden Azalan Marjinal Fayda Deneyi

Bir tüketiciye her seferinde 1 TL verilerek yapılan deneyde, verilen ilk liranın sağladığı tatmin çok yüksekken, deney tekrarlandıkça ek 1 TL'lerin toplam faydaya yaptığı katkı yani marjinal fayda azalış göstermektedir.

Sınavda Dikkat Et

Faydanın tanımındaki 'zaman müddeti' ve 'tatmin düzeyi' anahtar kelimelerine dikkat edin; soru köklerinde karıştırılabilir.
İktisadi mal ile gayrı iktisadi mal arasındaki en net ayrımın 'piyasa ve fiyat' unsuru olduğunu unutmayın; anne yemeği gayrı iktisadidir.
Mal ve hizmet arasındaki en büyük farkın 'depolanabilirlik' olduğunu sakın unutmayın; hizmetler depolanamaz ve üretildiği an tüketilir.
Düşük mal ve normal mal ayrımlarında gelir değişimine verilen tepkilere dikkat edin; gelir artınca tüketimi azalan mal düşük maldır.
Kardinal teorinin 'sayılabilirlik' (ölçülebilirlik), Ordinal teorinin ise 'sıralanabilirlik' üzerine kurulduğunu kesinlikle ezberleyin.
Azalan marjinal fayda kanununa göre tüketim arttıkça marjinal faydanın azaldığını, ancak toplam faydanın doyum noktasına kadar artmaya devam ettiğini unutmayın.
Kardinal tüketici dengesinde 'eşmarjinal ilkesi'nin (her mal için harcanan son liranın marjinal faydalarının eşitliği) kritik rolünü göz ardı etmeyin.