Ana Sayfa » İstanbul Üniversitesi AUZEF » Felsefe Lisans Programı » 20. Yüzyıl Felsefesinin Temel Sorunları
← Ünite 12
20. Yüzyıl Felsefesinin Temel Sorunları

Ünite 12: Hegel

Kant ve Hegel Arasındaki Felsefi Kopuş
Hegel, Immanuel Kant’ın felsefesinde 'kendinde şey' ile 'deneyim' arasında çizdiği sınırları kabul etmeyerek bu ayrım çizgisini fenomenolojik bir analizle aşmaya çalışmıştır.
Bilincin İlk Dolaysız İlişkisi
Hegel’in fenomenoloji analizinde bilinç yolculuğuna nesnesiyle dolaysız bir ilişki kuran 'duyu eminliği' ile başlar ancak bu eminlik kalıcı olmayıp sürekli yitip gider.
Güç ve Yasalar Hiyerarşisi
Algı aşamasından sonra bilinç, bir ile çok arasındaki ilişkiyi 'güç' kavramı üzerinden kavrar, güçleri yasalarla eşleştirerek bizzat kendisinin kurduğu duyuüstü dünyayı inşa eder.
Doğa ve Özgürlük İkiliğinin Dönüşümü
Kant felsefesindeki doğa ve özgürlük ikiliği, Hegel'de tarihsellik düşüncesinin hem doğa hem insan için uygulanmasıyla, insanın doğayla etkileşim kurduğu tarihsel bir zemine oturtulur.

Anahtar Kavramlar

Duyu EminliğiBilincin nesnesi ile kurduğu en dolaysız, saf eminlik ilişkisidir. Yakalanamadan hemen yitip gider ve yerini algı gibi başka bir sürece bırakır.
AlgıBilincin, duyuların akıp giden yapısı içerisinde nesneyi tümel olarak yakalama çabasıdır. Bir olan nesne ile çok olan özellikleri bir arada tutmaya çalışır ancak duyusal zenginlik alanında dağılır.
Anlama (Anlama Yetisi)Nesnenin kurulumunda öznenin rolünü ifade eden aşamadır. Bilinç bu aşamada bir ve çok arasındaki ilişkiyi güç üzerinden kavrar ve yasaları hiyerarşik bir biçimde birleştirir.
Öz-BilinçDünyayı izleyen bir bilincin kendi bilincine varması aşamasıdır. Bu durum, başka bir bilincin bilincine varılarak o bilinçliliğin nesnelleştirilmesi üzerinden mümkün olmaktadır.
Saf VarlıkHerhangi bir belirlenimi olmayan, boş ve nicel bir birlik olan varlık durumudur. Tüm mevcudiyete önceldir ve kendi içinde yokluğu barındırır.
YoklukHiçbir şeyi işaret etmemenin kendisi olan ve saf varlık ile içsel bir ilişki içinde bulunan mantıksal kategoridir. Varlıktan mantıksal zorunlulukla çıkarılır.
OluşVarlığın yokluğa, yokluğun da varlığa geçmesiyle oluşan dinamik süreçtir. Ne salt varlık ne de salt yokluktur, tümellerin birbirleri içerisine geçtiği harekettir.
NitelikBelirliliğin, varlık olması bakımından kendisinden ayrıştırılmasıyla ortaya çıkan özelliktir. Genel anlamda belirlilik tek bir varlık anında ele alındığında nitelik olur.
Mutlak İdeaMantığın başlangıç kısmından doğan zorunlu ilişkilerin ve diğer tüm ideaların iç ilişkilerinin bütünlüğünü en üst düzeyde kuşatan nihai yapıdır.
Tin (Mutlak Tin)Doğa ve ruhun diyalektik bir süreç sonucunda sentezlendiği mutlak birliktir. İnsanlığın doğayı ve kendini anlaması, tinin kendisini anlamasının tarihsel sürecidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Eski Metafizik ile Yeni Bilimin Karşılaştırılması

Eski metafizik evreni ve tümelleri durağan algılarken, Hegel yeni bilimin evreni tarihsel algılayışına paralel olarak tümelleri de etkinlik ve tarihsel oluş olarak ele almıştır.

Descartes ile Başlayan Yolun Sonu

Hegel felsefesinde doğa ile ruhun mutlak birlikte, yani tinde sentezlenmesi, modern felsefede Descartes ile açılmış olan felsefi yolculuğun nihai sonunu temsil eder.

Tinin Kendini Bilme Tarihi

İnsanlığın doğayı ve kendini anlaması süreci, aslında evrenin ve tarihin mutlak öznesi olan 'tinin' bizzat kendi mantıksal yapılarını doğa üzerinden fark edişinin tarihidir.

Sınavda Dikkat Et

  • Kant'ın 'kendinde şey' ve 'deneyim' ayrımının Hegel tarafından aşılmaya çalışıldığını kesinlikle unutmayın, sınavda bu konudan soru gelebilir.
  • Duyu eminliği ile algı kavramlarının sırasını karıştırmayın; duyu eminliği dolaysız ve geçicidir, algı ise tümel olarak nesneyi yakalama çabasıdır.
  • Varlık ve yokluk diyalektiğinin sentezinin 'oluş' olduğunu, bu iki kavramın karşılıklı geçişlerden ibaret olduğunu iyi kavrayın.
  • Hegel'in tümelleri durağan değil, tam aksine tarihsel ve birer etkinlik olarak ele aldığını mutlaka aklınızda tutun.
  • Doğa ve ruh diyalektiğinin sentezinin en üst aşamada 'Tin' (Mutlak Tin) kavramına karşılık geldiğini unutmayın.
  • Belirliliğin varlık bakımından ayrıştırılmasıyla 'nitelik' kavramının ortaya çıktığı bilgisine dikkat edin.