EvrimCanlıların nesiller boyunca genetik mutasyonlar ve çevre ile girdikleri ilişkiler sonucunda zaman içinde değişime uğramasını ifade eden bilimsel süreçtir. Örneğin, adalardaki kuşların beslenme ortamlarına göre gaga veya pençe yapılarının nesiller içinde farklılaşması evrimle açıklanır.
TarihsellikOlguların, nesnelerin veya canlıların sabit bir öze sahip olmadığını, aksine geçmişten bugüne uzanan bir süreç ve koşullar bütünü içinde şekillendiğini belirten felsefi yaklaşımdır. Metinde doğanın ve toplumların metafizik kurallarla değil tarihsel oluşumla açıklanmasını sağlar.
TransmutasyonDarwin’in Türlerin Kökeni eserinden önce türlerin zaman içinde bir türden diğerine dönüştüğünü savunan ancak henüz sağlam bilimsel kanıtlara dayanmayan erken dönem evrim teorisidir. Lamarck ve Erasmus Darwin gibi isimler bu kavram etrafında çalışmalar yapmıştır.
Doğal Seleksiyon (Seçilim)Çevre koşullarına uyum sağlayabilecek genetik özelliklere sahip bireylerin hayatta kalma ve üreme şansının daha yüksek olması, uyum sağlayamayanların ise elenmesi sürecidir. Darwin’in türlerin gelişimini ve çeşitlenmesini açıklamakta kullandığı temel mekanizmadır.
TeleolojiEvrenin, doğanın veya canlıların belirli bir amaca (erek) doğru yöneldiğini savunan ereksel doğa anlayışıdır. Evrim teorisi, teleolojik bakış açısının aksine, doğada önceden belirlenmiş bir amaç olmadığını, amacın sürecin kendisiyle ortaya çıktığını savunur.
Cinsel SeleksiyonDarwin’in doğal seleksiyon teorisinin açıklayamadığı bazı noktaları tamamlamak amacıyla geliştirdiği, eş seçimi ve üreme başarısına dayanan ikincil bir seleksiyon mekanizmasıdır. Doğal seleksiyonun açık noktalarının fark edildiğinin bir göstergesidir.
Tabakalaşma (Stratigrafi)Yerkürenin tortul kayalardan oluşan katmanlarını ve bu katmanlar içindeki fosil kalıntılarını inceleyerek dünyanın geçmişindeki jeolojik zaman çizelgesini ortaya koyan bilimsel alandır. Hutton ve Lyell’ın çalışmalarında temel dayanak noktası olmuştur.
MutasyonCanlıların genetik materyalinde nesiller arası geçişler sırasında tesadüfi olarak meydana gelen ve bireylerde farklı fiziksel özelliklerin (uzun gaga, güçlü pençe vb.) ortaya çıkmasına neden olan değişimlerdir. Evrimin hammaddesini oluşturur.
Ortak Ata DüşüncesiCanlı türlerinin bağımsız ve ayrı ayrı yaratılmadığını, aksine geçmişte yaşayan ortak bir atadan türeyerek zaman içinde çeşitlendiğini savunan evrimsel yaklaşımdır. Charles Lyell ve Charles Darwin’in görüşleriyle desteklenmiştir.
Yaratılışçılık (Yaratılış)Evrenin ve canlıların belirli bir ilahi irade tarafından belli bir tarihte şu an bulundukları biçimleriyle ve sabit türler olarak yaratıldığını savunan geleneksel görüş. Evrim ve tarihselcilik düşüncesinin ortaya çıkışına kadar hâkim olan zihniyettir.
