Transandantal AnalitikKant'ın felsefesinde anlama yetisinin kavramlarının işleyişini, kategorileri ve yargıların a priori temellerini inceleyen bölümdür. Duyarlılığın formlarından farklı olarak, anlama yetisinin görüleri yargılarla nasıl bağladığını çözümler.
Anlama YetisiYargıları a priori bazı ilişki ve kategorilere göre düzenleyen zihinsel yetidir. Duyarlılığın görülerini kavramlarla ilişkilendirerek yargıları meydana getirir ancak tek başına tam bir nesnel zorunluluk sağlamak için tamalgıya ihtiyaç duyar.
KategorilerAnlama yetisinin yargıları düzenlemede kullandığı içeriksiz kavram biçimleridir. Doğrudan bir bilgi vermezler; tıpkı uzay ve zaman gibi onları bilemeyiz ancak her şeyi onların dolayımıyla biliriz.
Tamalgı (Apperception)Deneyimlerin bütününün bilincinin, içeriksel olmayan ancak salt sayısal olan birliğidir. Deneyimlerin zihnin birliği altında, birbiriyle tutarlı bir şekilde meydana gelmesini sağlar ve Hume'un kuşkuculuğunu aşmada kritik rol oynar.
Akılİnsan zihninin koşullu olan yargıyı koşulsuza çekme gücüdür. Anlama yetisinin sonsuz deneyim zincirini durdurarak dünya gibi koşulsuz birlikler altında işlem yapmasını sağlar.
Düzenleyici İdealarAklın en üst düzenleyişinde ortaya çıkan Ben, Evren ve Tanrı kavramlarıdır. Eskiden metafiziğin bilgi nesnesi yaptığı bu alanlar, Kant'ta bilgilerin düzenlenişinin biçimleri (formları) haline gelmiştir.
Teorik AkılDeneyimde olanın ne olduğu üzerine düzenlemeler yaparak yargıları şekillendiren akıl işlevidir. Doğa alanını zorunlu yasalarla açıklar ancak kendinde şeyleri veya özgürlüğü teorik olarak kuşatamaz.
Pratik AkılDeneyimde ne olması gerektiği üzerine bir düzenleme yapan ve akli ilkelere göre eyleme alanı açan akıl işlevidir. Deneyimin içine dışarıdan bağımsız bir amaç yükleyerek transandantal özgürlüğü kurar.
ÖzgürlükDoğal eğilimlerden ayrılma ve akli ilkelere göre eyleme yetisidir. Özgür olan salt kendinden hareket eder; doğada değil akıldadır ve aklın pratik kullanımı sayesinde ortaya çıkar.
İkinci Doğaİnsanın içinde bulunduğu, insan zihninin yargılayışına ve özgürlüğüne tabi olan doğa anlayışıdır. Teorik aklın zorunlu doğasının yanı sıra pratik akıl ve özgürlük temelinde insan zihninin içinde kurulmuştur.
