Ünite 1: Felsefe

MÖ 6. Yüzyıl ve Yunan Dünyası

Felsefenin hem adının hem de kendisinin tarih sahnesine ilk defa MÖ 6. yüzyılda Antik Yunan'da çıktığı kabul edilmektedir. Bu dönem, doğrunun ve bilginin kendisi için arandığı bilimsel ve felsefi hareketin başlangıcıdır.

Miletos'un Coğrafi Konumu

Günümüzde Türkiye sınırları içinde, Aydın ilinde yer alan Miletos, felsefenin doğduğu antik bir liman kentidir. Deniz ticareti ve liman kenti özellikleri sayesinde farklı kültürlerin fikirlerinin harmanlandığı bir 'kıyı söylemi' alanı olmuştur.

Antik Filozofların Seyahat Gelenekleri

Thales, Anaksimandros ve Anaksimenes gibi ilk filozoflar, Mısır ve Mezopotamya medeniyetlerinde üretilmiş olan geometri ve astronomi gibi bilimsel bilgileri öğrenmek amacıyla gemilerle Doğu Akdeniz sahillerine seyahat etmişlerdir.

Platon ve Aristoteles'in Rolü

MÖ 6. yüzyılda Yunan'da doğan felsefe hareketi, zaman içinde Platon ve Aristoteles gibi dev isimlerin katkılarıyla doruk noktasına ulaşmış ve kalıcı bir felsefi gelenek oluşturmuştur.

Anahtar Kavramlar

HistoriFelsefe kelimesi kullanılmadan önce araştırmak ve araştırma amacıyla yola çıkmak anlamında kullanılan sözcüktür. Herakleitos, bu kelime bağlamında bilgeliği sevenlerin araştırmacı olması gerektiğini vurgulamıştır.

Philo-sophiaEski Yunancada 'sevgi' (philo) ve 'bilgelik' (sophia) kelimelerinin birleşiminden oluşan, felsefenin kelime anlamı olan bilgelik sevgisidir. Metinde eksikliği duyulan bir şeyin peşinden koşmayı ifade eder.

EpistemolojiDoğru bilginin ne olduğunu, sanmak ile bilmek arasındaki farkları ve bilginin imkânını araştıran felsefe disiplinidir. Koşulsuz doğruların sorgulanmasında kritik rol oynar.

SkeptemoiYunancada sorular sorarak öğrenmek ve soruşturmak anlamına gelen felsefi bir kavramdır. Felsefenin sorgulayıcı ve eleştirel ayağını temsil eder.

TenkitEski dilde eleştiri anlamına gelen kelimedir. Kökündeki nakit kavramı üzerinden, geçerli ve değerli fikirleri sahte ve çürük olanlardan ayırma işlemini ifade eder.

KritikEski Yunancada elemeyi ve ayırmayı ifade eden felsefi bir terimdir. Manavda iyi elmayı çürük elmadan ayırt etmeye benzer şekilde, geçerli düşünceyi çer çöp fikirden ayırmayı simgeler.

Mesafe KoymakFelsefe yapacak bireyin geleneksel görüşleri ve otoriter kabulleri peşinen kabul etmeyip, onların sağlamlığını araştırmak amacıyla araya koyduğu eleştirel mesafedir.

MiletosBatı felsefesinin doğduğu, günümüzde Aydın sınırları içinde yer alan antik bir liman kentidir. Liman kenti olması sayesinde Doğu Akdeniz kültürleriyle etkileşim kurularak felsefe kıyıda gelişmiştir.

Cehaletin Farkına VarmakSokrates'in anlayışına göre felsefe yapmanın temel başlangıç noktasıdır. Kişinin her şeyi bildiği yanılgısından kurtularak bilmediğini idrak etmesi durumudur.

Yanlış SanıGündelik dilde hatalı şekilde 'yanlış bilgi' olarak ifade edilen durumun felsefi karşılığıdır. İnandığımız her şey bilgi değil, bazı durumlarda sadece temelsiz birer sanıdır.

Filozof (Platon'un tanımı)Tanrı ile budala arasında kalmış olan insandır. Tanrı her şeyi bildiği, budala ise her şeyi bildiğini zannettiği için arayışta değildir; filozof ise bilmediğinin farkında olarak yolda olandır.

Diğer Önemli Bilgiler

Herakleitos ve Araştırmacılık

Antik dönem düşünürü Herakleitos, bilgeliği seven kişilerin pek çok konuda araştırmacı olması gerektiğini savunmuş ve ana baba sözünün sorgulanmaksızın kabul edilmesinin felsefi gerçeğe aykırı olduğunu belirtmiştir.

Karl Jaspers'in Felsefe Tanımı

Yirminci yüzyılın önemli filozoflarından Karl Jaspers, felsefeyi temelde bir 'yola çıkma' faaliyeti olarak nitelendirmiştir. Bu yolculuk, kişinin içsel eksiklik duygusu ve cehaletini fark etmesiyle başlar.

Thales'in Doğa Araştırmaları

Felsefe tarihinin ilk düşünürü kabul edilen Thales, aynı zamanda bir doğa araştırmacısı olup gök cisimleriyle ilgilenmiş ve dönemin bilgisiyle güneş tutulmalarını bile önceden haber verebilecek düzeyde gözlemler yapmıştır.

Sokrates'in Hayat Sloganı

Antik Yunan felsefesinin en önemli figürlerinden Sokrates, 'Soruşturulmamış bir hayat yaşanmaya değmez' ilkesiyle felsefenin sorgulama boyutunu hayatın merkezine yerleştirmiştir.

Sınavda Dikkat Et

Felsefe kelimesinin etimolojik kökenine dikkat edin; 'Philo' (sevgi) ve 'Sophia' (bilgelik) kelimelerinin birleşiminden oluştuğunu ve bilgelik sevgisi anlamına geldiğini unutmayın.
Felsefe başlamadan önce kullanılan terimin 'histori' olduğunu ve bugünkü tarih anlamından farklı olarak 'araştırmak amacıyla yola çıkmak' anlamına geldiğini karıştırmayın.
Sokrates'in 'Soruşturulmamış bir hayat yaşanmaya değmez' sözünün felsefenin sorgulama ayağını temsil ettiğini sınavda test soruları için daima akılda tutun.
Platon'un filozof tanımını iyi kavrayın: Filozof, Tanrı ile budala arasında kalan, bilmediğinin farkında olan kişidir.
Miletos kentinin bir liman kenti (kıyı söylemi) olduğunu ve ilk filozofların (Thales vb.) Doğu Akdeniz'deki geometrik/astronomik birikimleri öğrenmek için seyahat ettiğini unutmayın.
Tenkit ve kritik kavramlarının felsefede 'eleme yapmak, doğru/sahte fikri ayırmak' anlamına geldiğini, manavdan elma seçme örneğiyle bağdaştırılarak sorulabileceğini bilin.
Gündelik dildeki 'yanlış bilgi' kavramının felsefi karşılığının 'yanlış sanı' olduğunu, epistemoloji bağlamında bu ayrımın kritik olduğunu unutmayın.