İnfografik
← Ünite 14
Orta Çağ Felsefesi Tarihi

Ünite 14: Ockham’LI Wıllıam

Ockham'ın Doğum Yeri ve Tarihi
Ockhamlı William, yaklaşık 1300 yılında İngiltere'deki Londra yakınlarında bulunan Surrey Kontluğu’nda dünyaya gelmiştir. Oxford Üniversitesinde eğitim almış ve Fransisken Tarikatı'na katılmıştır.
Ockham'ın Ölüm Tarihi
Kilise ve papalık otoritesine karşı imparatorun siyasi yanında yer alan Ockham, 1349 ya da 1350 yılında hayatını kaybetmiştir. Yaşamı boyunca mantık, teoloji ve politika alanında eserler vermiştir.
En Büyük Mantık Eseri
Ockham'ın mantık alanındaki en büyük ve kapsamlı eseri 'Summa Totius Logicae' adını taşımaktadır. Ayrıca Porphyrios'un kitabı üzerine yaptığı açıklamalar da eserleri arasındadır.
Maurice De Wulf'un Eserindeki İddia
Maurice De Wulf’un kaleme aldığı 'Maurice De Wulf Histoire De La Philosophie Medievale' adlı eserinde, Ockham'ın bir diğer önemli skolastik filozof olan Duns Scotus’un öğrencisi olduğu ileri sürülmüştür.

Anahtar Kavramlar

Adcılık (Nominalizm)Tümellerin bağımsız birer töz olarak dış dünyada var olmadığını, onların sadece zihinsel kavramlar veya adlar olduğunu savunan felsefi akımdır. Ockham, varlık felsefesini bu adcı temel üzerine kurmuştur.
Ruh izlenimiZihinde oluşan ve nesneleri doğal bir şekilde imleyen kavramsal karşılıktır. Örneğin, zihnimizdeki masa kavramı bir ruh izlenimidir ve dilsel uylaşmalardan bağımsızdır.
Suppositio KuramıTerimlerin önerme içindeki işlevlerini ve neyi imlediklerini inceleyen mantık kuramıdır. Bu kuram yazılı ve sözlü terim aşamasında devreye girer.
Tabula Rasaİnsan zihninin doğuştan boş bir levha olduğunu, her türlü bilginin deney ve duyu verileriyle sonradan kazanıldığını ifade eden kavramdır. Ockham zihni bu şekilde değerlendirmiştir.
Görüsel Bilme (Notitia Intuitiva)Zihnin sahip olduğu, olgularla ilgili zorunsuz doğruluğu ve ilk bilme türünü sağlayan doğrudan kavrayıştır. Soyutlayıcı bilginin temel ön koşuludur.
Soyutlayıcı Bilme (Notitia Abstractiva)Varlıktan ve diğer koşullardan soyutlama yaparak işleyen, temelde tekil olana dayanan ancak sonuçta tümel bir nitelik kazanan zihinsel bilme türüdür.
Kategorematik TerimTek başına bir anlam ifade eden, nesneleri veya kavramları doğrudan karşılayan terim türüdür. Tekil ya da tümel olabilir.
Sinkategorematik TerimTek başına bir anlamı olmayan, ancak kategorematik terimlerle birlikte kullanıldığında cümlenin mantıksal yapısını düzenleyen bağlaç veya niceleyici benzeri terimlerdir.
A priori KanıtlamaDeneysel verilere dayanmaksızın, saf akıl yürütmeyle yapılan kanıtlama biçimidir. Ockham, insan zihnini boş bir levha gördüğü için bu tarz Tanrı kanıtlamalarını reddetmiştir.
Uylaşımsal İmlemeYazılı ve sözlü dilin nesneleri insan uzlaşısına bağlı olarak ikinci dereceden imlemesidir. Masaya 'masa' denilmesi gibi dildeki kelimeler uylaşımsaldır.

Diğer Önemli Bilgiler

Fransisken Tarikatı ve Empirizm

Ockham, mensubu olduğu Fransisken Tarikatı'nda sıkça görülen empirisist (deneyci) temelli felsefi anlayışı benimsemiştir. Bu durum onun zihni tabula rasa olarak görmesinde etkili olmuştur.

Betül Çotuksöken'in Analizleri

Ockham’ın bilgi konusundaki derin analizleri ve önermelere dair görüşleri, Türkiye'de felsefe tarihçisi Betül Çotuksöken tarafından ayrıntılı ve açık bir biçimde literatüre kazandırılmıştır.

Rönesans'ın Düşünsel Habercisi

Felsefe ile teolojiyi keskin bir şekilde ayıran, a priori Tanrı kanıtlamalarını reddeden ve seküler bir dünya görüşünü savunan Ockham, Rönesans döneminde belirginleşecek laik düşüncenin habercisi sayılmıştır.

Sınavda Dikkat Et

  • Ockham'ın mantık alanındaki en büyük eserinin 'Summa Totius Logicae' olduğunu unutmayın, çıkma ihtimali yüksektir.
  • Ockham'ın adcılık (nominalizm) savunduğunu ve tümellerin dış dünyada bağımsız birer töz olmadığını savunduğunu mutlaka aklınızda tutun.
  • Zihinsel kavramların (ruh izlenimlerinin) doğal, yazılı ve sözlü dilin ise uylaşımsal imleme yaptığını karıştırmayın.
  • Ockham'ın insan zihnini 'tabula rasa' (boş levha) olarak gördüğü için a priori Tanrı kanıtlamalarını reddettiğini unutmayın.
  • Suppositio kuramının zihinsel kavram aşamasından yazılı ve sözlü terim aşamasına geçildikçe geçerli olduğunu not edin.
  • Ockham'ın felsefe ile teolojiyi birbirinden ayırdığını, felsefeyi akıl, teolojiyi ise vahiy alanı olarak gördüğünü hatırlayın.
  • Zihnin iki bilgi türü olan 'görüsel' (notitia intuitiva) ve 'soyutlayıcı' (notitia abstractiva) bilmenin tanım ve sırasına dikkat edin.