Disosiyatif bozukluklar, altta yatan herhangi somatik veya organik bir tıbbi neden olmaksızın, bireyin bilinç, bellek ve algılama yetilerinde belirgin bozuklukların ve kopmaların görüldüğü özel bir psikolojik rahatsızlık grubudur. Bu hastalık tipinde bireyin temel kimlik duygusunda ciddi bir ayrışma, parçalanma ya da bozulma yaşanabilir; sanki zihin travmatik anıları ve kimlik parçalarını birbirinden izole etmeye çalışmaktadır. Disosiyatif bellek kaybı (amnezi) durumunda kişi, günlük sıradan unutkanlıklardan çok farklı olarak, yaşamının belirli bir bölümünü veya doğrudan kendi kimliğine ilişkin temel bilgileri tamamen hatırlayamaz. Bilincin sildiği bu dönemler genellikle birey için son derece zorlayıcı, yıpratıcı ve travmatik yaşam olaylarının hemen ardından ortaya çıkan, bilincin kendini koruma mekanizması gibi işlev gören zaman aralıklarıdır. Disosiyatif kaçış (füg) tablosunda ise hasta, içinde bulunduğu alışıldık doğal ortamından tamamen beklenmedik bir biçimde ve ani bir kararla uzaklaşarak başka bir şehre veya semte gider. Yeni yerleşim yerinde aylarca kalabilir, önceki yaşamını, kim olduğunu tamamen unutmuştur ve genellikle yaşadığı bu ani kaçışın temelinde ağır stresli ya da travmatik yaşam olayları yer alır. Disosiyatif kimlik bozukluğu (çoklu kişilik), bir bireyde dönüşümlü olarak ortaya çıkan ve birbirinin eylemlerinden, düşüncelerinden tamamen habersiz olan birden fazla farklı kimliğin varlığıyla karakterizedir. Genellikle 2 ile 10 arasında değişen bu ayrı kimliklerin her birinin kendine has dünya görüşü, konuşma tarzı ve duygulanım biçimi bulunur ve bir kimlikten diğerine geçişler aniden gerçekleşir. Duygudurum bozuklukları, bireyin düşünce yapısını, duyumlarını ve sergilediği davranışların neredeyse tamamını derinden etkileyen, uzun süreli ve duygulanım halleriyle kendini gösteren psikiyatrik rahatsızlıklardır. Sağlıklı bireyler günlük yaşamın akışı içinde çeşitli duygusal dalgalanmalar yaşarken, bu bozukluğa sahip kişilerde duygusal yelpaze son derece sınırlıdır ve belirli aşırı uç durumlara saplanıp kalmış durumdadır. Majör depresyon, en yaygın görülen duygudurum bozukluklarından biri olup, günlük yaşamdaki normal üzüntü veya yas tepkilerinden çok daha derin, aşırı ve uzun süreli seyreden klinik bir tablodur. Depresif hastalarda çökmüş ruh hâli, genel bir enerji azlığı, isteksizlik, dikkati toparlayamama, psikomotor yavaşlama, değersizlik duyguları ve en ağır vakalarda ölüm ile intihar düşünceleri yoğun olarak görülür. Distimik bozukluk, majör depresyona kıyasla belirtilerin yoğunluğunun daha hafif olduğu ancak en az iki yıl boyunca kesintisiz süren kronik bir ruhsal çökkünlük durumudur. Bu hastalar hiç bitmeyen bir mutsuzluk, sürekli şikayet etme eğilimi, uyku bozuklukları ve alkol/madde kullanımına yatkınlık gösterirler, sanki acı çekmekten gizli bir haz alıyormuş izlenimi uyandırırlar. Mani ve iki uçlu (bipolar) bozukluk ekseninde, mani kişinin aşırı heyecanlı, coşkulu, hareketli ve dikkatinin son derece dağınık olduğu bir dönemi ifade eder. Manik bireyler 'grandiyöz' yani şişmiş bir özsaygıya, sınırsız plan ve projelere sahiptir; tek başına nadir görülen bu durum, genellikle depresif ve manik dönemlerin birbirini izlediği iki uçlu (bipolar) bozukluğun bir parçası olarak karşımıza çıkar. Kişilik özellikleri, bireyin davranışlarının tutarlılığını sağlayan nispeten kalıcı ve yapısal yönleridir; ancak bu özellikler kişinin işlevselliğini ve sosyal uyumunu bozacak kadar katı ve uyumsuz hale geldiğinde kişilik bozukluğundan söz edilir. Kişilik bozukluğu olan bireylerin en belirgin özelliklerinden biri, sergiledikleri bu uyumsuz tutum ve davranışlar karşısında herhangi bir içgörü veya endişe taşımamaları, durumlarını çözülmesi gereken bir sorun olarak görmemeleridir. Anti-sosyal kişilik bozukluğuna sahip bireyler, toplumsal sorumluluk, bireysel ve evrensel ahlak kurallarını hiçe sayan, yalnızca kendi anlık gereksinimlerine göre güdülenen kişilerdir. Çevresindeki insanları ustalıkla kandırabilecek kadar cazibeli ve zeki olabilirler, ancak yalanlarının ortaya çıkma ihtimalini veya başkalarına verdikleri zararları asla umursamaz ve suçluluk duymazlar. Sınırda (borderline) kişilik bozukluğu, ruhsal durumun son derece istikrarsız olması, derin bir boşluk duygusu ve terk edilme korkusuyla karakterize edilen karmaşık bir tablodur. Bu kişiler benlik algılarında sürekli uçlar arasında (en değerli ya da en değersiz hissetme) savrulurlar ve bu dayanılmaz içsel boşluğu doldurabilmek adına kendine zarar verme veya intihar gibi fevri davranışlara yönelme riski taşırlar. Narsistik kişilik bozukluğu, kökenini mitolojik Narcissus karakterinden alan, kişinin kendini herkesten üstün görmesi, aşırı hayranlık ve beğenilme arzusuyla yanıp tutuşması durumudur. Bu bireyler her ortamda en özel olduklarına inanır, başkalarının haklarını ve duygularını kendi menfaatleri uğruna sömürmekten çekinmez, gerçek bir empati yeteneğinden tamamen yoksun olurlar. Şizofreni, aylarca hatta yıllarca süren derin düşünce ve iletişim bozuklukları, uygunsuz duygulanımlar, tuhaf davranışlar ve en önemlisi kişinin dış gerçeklikle bağının tamamen kopmasıyla kendini gösteren en ağır ruhsal hastalıklardan biridir. Genellikle 18-25 yaş aralığında psikolojik zorlanmalarla tetiklenen bu hastalıkta birey dış dünyadan soyutlanarak kendi içsel, kendine özgü dünyasında yaşamaya başlar ve bilişsel işlevlerinde belirgin yıkımlar yaşanabilir. Şizofreni hastalarında algı bozuklukları merkezi bir yer tutar; ortada hiçbir dış uyaran yokken sesler duyma veya hayaller görme şeklinde ortaya çıkan halüsinasyon (varsanı) ile mevcut bir uyaranın tamamen yanlış ve çarpık algılanması olan illüzyon (yanılsama) sıkça gözlenir. Ayrıca hastalar, başkalarının kendilerine komplo kurduğuna, izlendiğine veya zehirlenmek istendiğine dair mantık dışı, çarpık inançlar olan hezeyanlar (sanrılar) geliştirirler. Şizofreninin klinik sınıflamasında baskın belirtilere göre ayrılan türler bulunmaktadır; bunlardan Paranoid türde başkalarının düşman olduğunu düşünme, komplo ve büyüklük sanrıları ön plandadır. Dağınık türde düşünce akışı son derece bozulmuş, duygulanım küntleşmiş ve basmakalıp tekrarlayıcı davranışlar sergilenirken, Katotonik türde ise hasta dış dünyayla tüm iletişimi keserek uzun süre hiç kıpırdamadan donuk bir pozisyonda kalır.