Ünite 6: George Berkeley

George Berkeley'in Doğum Yeri ve Yaşamı

Felsefe tarihinin önemli idealist düşünürlerinden George Berkeley, 1685 yılında İrlanda’da dünyaya gelmiştir. Eğitimini Dublin ve Londra’da tamamlamış, Avrupa ve Amerika'yı gezmiş, ardından İrlanda'da Clayne Psikoposu olarak görev yapmıştır.

Berkeley'in Ölüm Tarihi ve Yeri

Hayatı boyunca tıp ve optik gibi doğa bilimleriyle yakından ilgilenen George Berkeley, 1753 yılında İngiltere’nin Oxford şehrinde yaşamını yitirmiştir.

İnsan Bilgisinin İlkeleri Üzerine Bir İnceleme

Berkeley'in en önemli eserlerinden biridir. Kitap, 'Şüpheciliğin, Ateizmin ve Dinsizliğin Temelleriyle Birlikte, Bilimlerdeki Yanlışlık ve Güçlüğün Başlıca Nedenlerinin Soruşturulması' gibi uzun ve iddialı bir alt başlık taşımaktadır.

Hylas ile Philonous Arasında Üç Konuşma

Berkeley'in şüphecilere ve ateistlere karşı insan bilgisinin gerçekliğini kanıtlamak amacıyla yazdığı diyalog formundaki ünlü eseridir. Eserde Hylas materyalist görüşü, Philonous ise Berkeley'in idealist görüşünü temsil eder.

Anahtar Kavramlar

SolipsizmYalnızca ben'in veya tecrit edilmiş bir bilincin var olduğunu, dış dünyanın ve diğer zihinlerin ise sadece bu bilincin birer tasarımı veya ürünü olduğunu savunan felsefi görüştür. Berkeley felsefesi, maddi dış dünyanın varlığını reddederek bu anlayışa zemin hazırlamıştır.

AlgıDuyular yoluyla elde edilen verilerin zihinde anlam kazanması ve Berkeley felsefesinde bizzat nesnenin varoluş koşulu olan temel zihinsel etkinliktir. Berkeley'e göre algılamak ile bir nesneyi meydana getirmek tamamen aynı şeydir.

SensüalizmBilginin ve zihinsel yaşamın temelinin duyuma (duyarlılığa) dayandığını savunan duyumculuk akımıdır. Metinde dış duyu sensüalizminin materyalizme, iç duyu sensüalizminin ise solipsizme zemin hazırladığı belirtilmiştir.

Esse est percipiGeorge Berkeley’in felsefesini özetleyen Latince 'Varolmak algılanmaktır' anlamına gelen temel deyiştir. Bu ilkeye göre bir şeyin var olması, onun bir zihin tarafından algılanıyor olmasına bağlıdır.

Birincil NiteliklerLocke'a göre nesnelerin kendilerinde varolan yer kaplama, şekil ve hareket gibi niteliklerdir. Berkeley ise bu niteliklerin de tıpkı ikincil nitelikler gibi algılayandan bağımsız olamayacağını savunarak bu ayrımı ortadan kaldırmıştır.

İkincil NiteliklerRenk, ses, tat ve koku gibi nesnelerde duyumsanan ancak duyumsayandan ayrı bir varoluşu olmayan niteliklerdir. Locke bu niteliklerin öznel olduğunu kabul etmiş, Berkeley ise tüm nitelikleri bu konuma indirgemiştir.

Refleksiyon (İç Deneyim)Locke'un felsefesinde zihnin kendi içindeki işlemleri gözlemlemesiyle oluşan iç deneyim türüdür. Duyumsama tarafından sağlanan malzemeyi işleyerek devreye girer.

Duyumsama (Dış Deneyim)Dış dünyanın duyular aracılığıyla zihne aktarılmasıyla oluşan deneyim biçimidir. Refleksiyonu uyarak harekete geçiren temel süreçtir.

Sonsuz Ruh (Tanrı)Berkeley felsefesinde sonlu ruhlardaki ideleri düzenli bir şekilde meydana getiren ve dış dünyanın bizden bağımsız varlığının güvencesini sağlayan Yüksek Varlık'tır. Doğa yasaları Tanrı'nın kurallarıdır.

SoyutlamaLocke'un tek tek nesnelerin benzerliklerinden yola çıkarak tümel kavramlar üretme yetisi olarak tanımladığı, ancak Berkeley'in zihinde bile gerçekliği olmadığını savunarak eleştirdiği zihinsel işlemdir.

Diğer Önemli Bilgiler

Amerika'daki Misyonerlik Görevi

Berkeley, Avrupa gezilerinin yanı sıra döneminde 'Yeni Dünya' olarak anılan Amerika’ya da gitmiş ve orada Hristiyan misyonerlerinden oluşan bir kurulun başkanı olarak aktif görev üstlenmiştir.

Berkeley'in Çevrilen Diğer Önemli Eseri

George Berkeley’in Türkçeye kazandırılan temel felsefi eserleri arasında 'İnsan Bilgisinin İlkeleri Üzerine Bir İnceleme', 'Hylas ile Philonous Arasında Üç Konuşma' ve 'Yeni Bir Algı Teorisi' yer almaktadır.

Locke Felsefesinin Evrilme Yolları

John Locke’un tam açıklığa kavuşturamadığı düşünceleri kendinden sonra iki zıt kutba zemin hazırlamıştır; bir yönüyle materyalizme evrilirken, diğer yönüyle George Berkeley öncülüğünde solipsizme doğru geliştirilmiştir.

Sınavda Dikkat Et

Berkeley'in temel sloganı olan 'Esse est percipi' (Varolmak algılanmaktır) ilkesini ve bunun solipsizm ile ilişkisini mutlaka ezberleyin, sınavda bu kavram üzerinden soru gelme olasılığı çok yüksektir.
Berkeley'in Locke'un birincil ve ikincil nitelikler ayrımını reddettiğini ve birincil nitelikleri de öznel hale getirdiğini unutmayın.
Berkeley'e göre doğa yasalarının maddesel değil, Tanrı'nın ideleri düzenleme kuralları olduğunu aklınızda tutun.
Berkeley'in dış dünyanın varlığının yok olmadığını savunduğu güvencenin 'Tanrı'nın algılaması' olduğunu karıştırmayın.
Locke'un iç duyu sensüalizminin Berkeley'in temsil ettiği solipsizme, dış duyu sensüalizminin ise materyalizme zemin hazırladığını iyi ayırt edin.
Berkeley'in soyutlama teorisine karşı çıktığını ve tümel kavramların zihinde gerçek birer soyut tasarım olmadığını savunduğunu unutmayın.