← Ünite 8
Haber Analizi ve Editörlüğü

Ünite 8: Editörün Görevleri

Umur Talu'nun Editör Betimlemesi (2000)
Gazeteci Umur Talu, 2000 yılındaki çalışmasında editörün bir gün içindeki eylemlerini 'eğer, büker, büyültür, küçültür, varsayar, yok sayar, süsler, tıraşlar, çöpe atar, olmayana can verir' gibi çok sayıda dinamik fiille betimleyerek editörün haber üzerindeki mutlak dönüştürücü gücünü ortaya koymuştur.
Chomsky ve Herman'ın Propaganda Modeli (1998)
Herman ve Chomsky tarafından 1998 yılında geliştirilen propaganda modelinde, medyanın haber içeriklerini seçerken kullandığı en önemli süzgeçlerden birinin 'reklam ruhsatı' olduğu belirtilerek, ticari gelirlerin eşik bekçiliği üzerindeki etkisi vurgulanmıştır.
Paul H. Weaver ve Editokrasi Tanımı
Paul H. Weaver, editokrasiyi haber medyasının yüksek bürokrasisi olarak tanımlamıştır. Weaver, editokrasinin işleyişini 'Editokrasi layıkıyla çalıştığında, editörün işi öğle yemeğini yemek ve gerçeği tayin etmektir' sözleriyle esprili ama gerçekçi bir şekilde açıklamıştır.
Kaşeli Taşra Muhabirlerinin Eğitim Profili
Gazetelerin kadrolu olmayan bölge ve taşra muhabirleri (kaşeli muhabirler) çoğunlukla en fazla ortaöğretim mezunudur ve yükseköğretim görmemişlerdir. Bu nedenle bu muhabirlerin gönderdiği haber metinleri editörler tarafından mutlaka redaksiyondan geçirilir.

Anahtar Kavramlar

GündemYayınlanmak üzere seçilmiş haber konularından oluşan, editörün çalıştığı gazetenin rakip haber merkezlerinden geri kalmamasını sağlayan günlük bir iş planı ve yol haritasıdır.
Haber DeğerlendirmesiEditörlerin haberleri seçerken ve sayfalara dağıtırken zamanlılık, ilginçlik, önemlilik, yakınlık ve çatışma gibi evrensel haber değeri kriterlerini temel alarak yaptıkları önem derecesi analizidir.
İstihbaratHaber yapmanın öncelikli aşaması olan, haber için gereken verileri toplama, kaynaklara ulaşma ve toplanan bilgileri doğrulama sürecinin tamamını ifade eden kavramdır.
Paralel ve Çapraz İstihbaratEditör ve muhabirin eş zamanlı çalışarak, olay yerinden gelen bilgileri farklı haber kaynaklarından ve ajanslardan hızlıca doğrulatıp yeni verilerle desteklemesi sürecidir.
TriyajÖzellikle haber ajanslarından geçen haberlerin ve farklı kaynaklardan gelen duyumları oluşturan verilerin sınıflandırılarak elenmesi ve ayıklanması işlemine verilen addır.
Eşik Bekçiliği (Gate-keeping)Editörlerin gazetenin yayın politikasına, ideolojik süzgecine ve haber değerine göre haberleri filtreleyerek hangilerinin yayınlanacağına karar vermesi sürecidir.
RedaksiyonMuhabirlerden ve ajanslardan gelen haber metinlerini elemek, kontrol etmek, uzunluğunu değiştirmek, düzeltmek, başlık, spot ve ara başlık yazarak haber dilini standartlaştırmak işlemidir.
Kaşeli MuhabirGazetelerin kadrolu olmayan, genellikle taşra ve bölgede çalışan, haber yazım kurallarını tam bilmedikleri için gönderdikleri metinler mutlaka redaksiyona ihtiyaç duyan muhabir grubudur.
Mizanpaj (Sayfa Planlama)Haberlerin gazete sayfalarındaki yerleşimini, büyüklüğünü, kullanılacak fotoğrafları ve başlıkların konumunu belirleyerek sayfa operatörlerine uygulatma sürecidir.
Sayfa SekreteriDeneyimli editörler arasından seçilen, politika, spor, ekonomi gibi belirli sayfaları planlamak, hazırlamak, haberleri seçmek ve mizanpajı yönetmekle görevli gazetecidir.
Gündem (Yazı İşleri) ToplantısıServis şefleri ve sayfa sekreterlerinin, genel yayın yönetmeni başkanlığında günde birkaç kez toplanarak ellerindeki haberleri sundukları ve ortak gazete gündemini belirledikleri demokratik platformdur.
EditokrasiHaber medyasının (gazete, televizyon, ajans vb.) etkin ve hızlı çalışmasını sağlayan, kurumsal yapıyı hantallaştırmayan rasyonel bürokratik yapılanmasına verilen isimdir.
ManşetGazetenin birinci sayfasında en büyük etkiyi gösteren, gazetenin yayın politikasını, ideolojik duruşunu ve olaylara bakış açısını simgeleyen en önemli ve en büyük başlıktır.
Editoryal HiyerarşiGenel yayın yönetmeninden başlayarak yazı işleri müdürü, haber müdürü, sayfa sekreterleri ve servis şeflerine kadar uzanan, yetki ve karar alma süreçlerini düzenleyen üst-ast ilişkisidir.
Haber HiyerarşisiHaberlerin önem derecesine göre sıralanması, sayfalardaki konumlarının ve büyüklüklerinin bu önem derecesine göre editörler tarafından belirlenmesi işlemidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Haber Toplantılarının Gizliliği İlkesi

Gündem toplantılarının içeriği, haber merkezindeki muhabirlerden ve diğer çalışanlardan kesinlikle gizlenir. Bunun temel nedeni, muhabirlerin rakip gazete çalışanlarıyla gün içindeki iletişiminden dolayı rekabet üstünlüğünün ve atlatma haberlerin sızmasını önlemektir.

Editoryal Yetkinin Kaynağı

Editörler yönetsel yetkilerini genel yayın yönetmeninden, genel yayın yönetmeni ise yetkilerini gazete veya televizyon şirketinin sahibi olan imtiyaz sahibi, patron ya da yönetim kurulu başkanından alır.

Televizyon Editörlüğünde Güvenlik Kamerası Trendi

Son yıllarda televizyon haber editörlüğünde, polisin sokak güvenlik kameraları ile iş yerlerindeki güvenlik kameralarının görüntüleri, muhabirlerin olay yeri görüntüleri kadar haberin ilgi çekiciliğini ve inandırıcılığını artırmak adına kritik bir görsel malzeme hâline gelmiştir.

Yazı İşleri Toplantısına Katılmayan Tek Editör Grubu

Günde iki ya da üç kez yapılan gündem toplantılarına asıl görevi sadece redaksiyon yapmak olan redaktör editörler katılmazlar. Onların toplantı esnasında akmaya devam eden haberleri düzenlemesi ve son dakika bilgilerini alması beklenir.

Şiir ve Editörlük İlişkisi

Metne göre şiir okumak ve yazmak, en az sözcükle en yoğun duyguları anlatma yeteneğini geliştirdiği için, şiirle ilgilenen haber editörleri habere başlık atarken çok daha çarpıcı, rafine ve estetik başlıklar üretebilmektedir.

Uluslararası Politikada Başlıkların Gücü

Hassas dönemlerde kurban durumuna düşen azınlıkların anavatanlarında yayınlanan gazetelerin başlıklarında, o azınlığın dilinden seçilmiş tek bir özür sözcüğü bile iki ülke arasındaki diplomatik ilişkileri yumuşatacak güce sahiptir.

Haber Toplantılarının Demokratik Kamusal Rolü

Haber toplantıları, son kararı genel yayın yönetmeni verse de tüm editörlerin haberleri kıyasıya tartıştığı demokratik bir platformdur. Bu yönüyle toplantılar, toplumda oluşacak kamuoyunun önceden kestirilmeye çalışıldığı bir simülasyon alanıdır.

Sınavda Dikkat Et

  • Triyaj ve Eşik Bekçiliği kavramları arasındaki farka dikkat et; triyaj gelen verilerin ilk elenmesi/sınıflandırılması iken, eşik bekçiliği ideolojik ve haber değeri süzgeçlerini içeren daha geniş bir karar sürecidir.
  • Redaktör editörlerin gündem toplantılarına katılmadığını unutma; sınavda 'hangisi toplantıya katılmaz' tarzı sorularda bu bilgi doğrudan doğru seçenektir.
  • Kaşeli muhabirlerin eğitim düzeyinin (ortaöğretim) ve haberlerinin neden redaksiyona muhtaç olduğunun gerekçesini iyi bil.
  • Editokrasi kavramının Paul H. Weaver ile ilişkili olduğunu ve haber medyasının yüksek bürokrasisini temsil ettiğini aklında tut.
  • Editoryal hiyerarşinin 'vicdana dayalı entelektüel direnme potansiyeli' taşıması yönüyle diğer sektörlerden ayrıldığını unutma.
  • Eşik bekçiliğinde Chomsky ve Herman'ın propaganda modelindeki 'reklam ruhsatı' süzgecinin yerini ve önemini mutlaka hatırla.