Ünite 7: Tüketim Olgusu ve Tüketim Kültürü — Örnekler

Tarihsel süreçteki bir köyde yaşayan birey, sadece kışlık gıda ihtiyacını karşılayacak kadar buğday üretir ve ununu hazırlar. Bu dönemde yaşayan kişinin komşularıyla yarışmak veya sırf gösteriş yapmak için fazladan un biriktirme ya da tüketme hırsı bulunmaz.

Bir kişinin elindeki cep telefonu sorunsuz çalışmasına rağmen, medyadaki reklamların etkisiyle kendisini eksik hissetmeye başlaması bu duruma örnektir. Kişi, yeni çıkan üst model telefonu satın aldığında toplumda daha fazla saygınlık kazanacağına inanarak bu nesneye aşırı bir anlam yükler.

Bir izleyici, televizyonda severek takip ettiği bir dizideki karakterlerin lüks evlerini, kıyafetlerini ve gittikleri mekanları görür. Bu zengin yaşam tarzına özenen izleyici, dizideki karakterlerin giydiği kıyafetlerin benzerlerini satın alarak o hayata yaklaşmaya çalışır.

Sombart'ın 'doğal insan' kavramını örnekleyen Ahmet Efendi, köyünde kendi üretebildiği kadar tahıl eker ve ihtiyacından fazlasını biriktirme hırsı güütmezdi. Üretim ve tüketim onun için hayatın sadece doğal bir akışıydı, aceleci bir rekabetin parçası değildi. Sosyal yaşamında statü kazanmak için lüks mallara yönelmez, sade bir hayat sürerdi.

Deniz, elindeki cep telefonunun iletişim kurmak için fazlasıyla yeterli olmasına rağmen, medya aracılığıyla pompalanan 'üst model' arzusu yüzünden sürekli bir eksiklik duygusu yaşamaktaydı. Kapitalist düzenin yarattığı bu illüzyonla Deniz, yeni telefonu satın alarak statü ve saygınlık kazanacağını sanıyordu. Aslında bu alışveriş, onun mutsuzluğunu ve yorgunluğunu gidermeye çalıştığı sahte bir tatmin aracından ibaretti.

Her akşam televizyonda yayınlanan dizileri izleyen Ayşe, karakterlerin yaşadığı lüks köşkleri ve tükettikleri markalı ürünleri görünerek etkileniyordu. Bu zengin yaşam sunumları Ayşe'de ulaşılması gereken bir hayal yaratıyor ve tüketim yoluyla satın alınabilir bir meta olarak sunuluyordu. Televizyonun körüklediği bu süreçte Ayşe, tüketmeyenin dışlandığı algısıyla sürekli bir alışveriş döngüsünün içine çekiliyordu.