← Ünite 7
Kitle İletişimi ve Tüketim

Ünite 7: Tüketim Olgusu ve Tüketim Kültürü

Frankfurt Okulu
Marksist yönelimli ilk araştırma merkezi olup, kültür endüstrisi ve medya eleştirisi üzerine yoğunlaşmıştır. Adorno ve Horkheimer gibi düşünürler burada çalışmalar yapmıştır.
Aydınlanmanın Diyalektiği
Adorno ve Horkheimer'ın 'kültür endüstrisi' kavramını ilk kez kullandıkları temel eserdir. Kitap, modern toplumdaki tahakküm biçimlerini eleştirir.
Sombart'ın Doğal Toplum Tanımı
Sanayi öncesi toplumu tanımlayan Sombart, burada insanın aceleci olmadığını ve zenginlik hırsı gütmediğini belirtir. Bu toplumda ekonomik faaliyetlerin merkezinde insan vardır.
Herbert Marcuse ve Tek Boyutlu İnsan
Marcuse, medya ürünlerinin insanı tek tipleştirdiğini ve egemen gücün hakimiyetini pekiştirdiğini savunur. Bu eser, tüketim toplumunun bireyi nasıl körelttiğini anlatır.

Anahtar Kavramlar

TüketimÜretilen mal ve hizmetlerin insani ihtiyaçları karşılamak amacıyla kullanılmasıdır. Örnek: Bir kişinin açlığını gidermek için yemek yemesi temel bir tüketimdir.
Tüketim KültürüTüketimin sadece fiziksel ihtiyaçları gidermek değil, bir yaşam amacı ve statü göstergesi haline geldiği kültürel yapıdır. Örnek: İhtiyacı olmadığı halde sadece marka değeri için pahalı bir saat almak.
Kültür EndüstrisiFrankfurt Okulu tarafından geliştirilen, kültürün meta haline getirilip kitlelerin bilincine tepeden inme şekilde işlendiği sistemdir. Örnek: Televizyon dizilerinin izleyici beğenisini standartlaştırması.
Şeyleşmeİnsanın kendi ürettiği ürünlere (eşyalara) insanüstü bir değer atfederek onlara bağımlı hale gelmesidir. Örnek: Bir akıllı telefona sahip olmayı bir yaşam amacı haline getirmek.
Doğal ToplumSombart'ın kapitalizm öncesi için kullandığı, insanın acele etmediği, kanaatkâr olduğu ve dengeli bir yaşam sürdüğü toplum modelidir.
Meta FetişizmiÜretilen ürünlerin (metaların) toplumsal ilişkilerin önüne geçmesi ve onlara kutsal bir anlam yüklenmesidir. Örnek: Bir otomobilin sadece ulaşım aracı değil, bir prestij nesnesi olarak görülmesi.
YabancılaşmaBireyin kendi emeğiyle ürettiği ürüne ve toplumsal çevresine karşı yabancılaşması, sistemin bir parçası haline gelmesidir.
Popüler KültürGündelik yaşama egemen olan, kitle iletişim araçlarıyla yayılan ve tüketim olgusuyla anlam kazanan kültür biçimidir.
Tek Boyutlu İnsanHerbert Marcuse'un kavramı olup, medya ve sistem tarafından tek tipleştirilen, eleştirel düşünme yetisi köreltilmiş bireyi ifade eder.
Medya OkuryazarlığıMedya mesajlarını çözümleme, değerlendirme ve iletme yeteneğidir. Örnek: Bir reklamın arkasındaki gizli tüketim mesajını fark edebilmek.
Enformasyon ToplumuBilginin toplumsal ilişkilerde belirleyici konuma ulaştığı, yeni iletişim teknolojilerinin şekillendirdiği tarihsel süreçtir.
AraçsallaştırmaBireyin kendi amaçları doğrultusunda değil, sistemin (kapitalizmin) tüketim hedefleri doğrultusunda bir araç haline getirilmesidir.
İmaj (İmge)Metalaşmış, algılamalarımızın nesnesi haline gelmiş ve tüketicinin hayallerini süsleyen görsel sunumlardır.
Kitle İletişim AraçlarıBilgi ve mesajları geniş kitlelere ulaştıran, tüketim kültürünü körükleyen medya araçlarıdır. Örnek: Televizyon, gazete, radyo ve internet.
Sermaye GruplarıKitle iletişim araçlarını elinde bulunduran ve medya üzerinden ideoloji yayarak kazanç sağlayan ekonomik odaklardır.

Diğer Önemli Bilgiler

Coşgun (2012) Çalışması

Tüketimin günümüzde bir salgın hastalık haline geldiğini ve insanların alışveriş merkezlerini birer yaşam alanı olarak gördüğünü vurgulayan çalışmadır.

Baudrillard'ın Gösterge Analizi

Baudrillard, medyanın ürünleri gerçek niteliklerinden koparıp 'güzellik kodu' gibi anlamlandırmalarla tüketilebilir kıldığını ifade eder.

McLuhan'ın 'Araç Mesajdır' Sözü

Her kitle iletişim aracının kendine özgü bir mesajı olduğunu ve kullanılan aracın mesajın niteliğini değiştirdiğini savunan ünlü görüştür.

Gazetelerde Köşe Yazarlarının Rolü

Yeni nesil köşe yazarları, kendi yaşam tarzlarını (yediği yemek, gittiği mekan) tavsiye ederek okuyucuyu belirli bir tüketim statüsüne yönlendirmektedir.

Televizyonun Sosyal Etkisi

20. yüzyılın en önemli sosyal olaylarından biri olan televizyon, aile yapısını, lider seçimlerini ve suç yargılamalarını değiştirerek kültürü dönüştürmüştür.

İnternetin İkili Yapısı

İnternet hem geleneksel medyanın tüketim körükleyici özelliklerini barındırır hem de etkileşim imkanıyla bireye özgürleşme potansiyeli sunar.

Kültür Endüstrisi Uzmanları

Filmlerin veya programların nasıl biteceğini kitlelerin beklentisine göre kurgulayan, izleyicinin fazla düşünmesini engelleyen sistemin uygulayıcılarıdır.

Sınavda Dikkat Et

  • Frankfurt Okulu ve 'kültür endüstrisi' kavramını mutlaka ezberleyin; sınavda bu okulun medya eleştirisi üzerine odaklandığı sıkça sorulur.
  • Doğal toplum ile modern toplum arasındaki farkları (acelecilik, rekabet, kanaatkarlık) karşılaştırmalı olarak çalışın.
  • Televizyonun neden en güçlü tüketim aracı olduğunu (görüntü, ses, sürekli ulaşılabilirlik) unutmayın.
  • Şeyleşme ve meta fetişizmi kavramlarının birbirini tamamlayan, insanın nesnelere bağımlılığını anlatan kavramlar olduğunu hatırlayın.
  • İnternetin hem tüketimi körükleyen hem de özgürleşme alanı sunan 'ikili' yapısına dikkat edin.
  • Sınavda 'doğal insan'ın özelliklerini soran sorulara karşı, bu insanın 'kanaatkâr' olduğunu ve 'zenginlik hırsı gütmediğini' aklınızda tutun.