← Ünite 9
Kitle İletişimi ve Tüketim

Ünite 9: Tüketici ve Tüketici Davranışı

Molany Komisyonu Raporu
18. yüzyılda İngiltere'de tüketicilerin korunması amacıyla oluşturulmuştur. Bu rapor, tüketiciyi 'kendi özel tüketimi için mal alan kişi' olarak tanımlayarak kavramın tarihsel gelişiminde önemli bir yer tutar.
Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun
Türkiye'de tüketiciyi ticari veya mesleki olmayan amaçlarla hareket eden gerçek veya tüzel kişi olarak tanımlayan yasal düzenlemedir. Özmen (2007) tarafından bu tanımın önemi vurgulanmıştır.
Carrefour ve Eti Örneği
Ticari tüketiciliğe somut bir örnektir. Carrefour, Eti'den ürün satın alıp müşterisine sattığı için Eti'nin ticari müşterisi konumundadır.
Schiffman ve Kanuk'un Disiplinlerarası Görüşü
2004 yılında yaptıkları çalışmada, tüketici davranışının antropolojiden ekonomiye kadar birçok disiplinden beslendiğini belirtmişlerdir. Tüketiciyi anlamak için bu disiplinlerin birleşimi zorunludur.

Anahtar Kavramlar

TüketiciMal ve hizmetleri ticari olmayan amaçlarla edinen, kullanan veya bunlardan yararlanan gerçek ya da tüzel kişilerdir. Örneğin, bir ev hanımının marketten mutfak alışverişi yapması nihai tüketici örneğidir.
Tüketici DavranışıBireylerin veya grupların ürün, hizmet veya fikirleri seçme, satın alma, kullanma ve elden çıkarma süreçlerini inceleyen uygulamalı bir bilim dalıdır. Tüketicinin neden belirli bir markayı tercih ettiğini araştırır.
Ticari TüketiciBir başkasının gereksinimlerini karşılamak veya ticari faaliyetlerini sürdürmek için satın alma yapan kişi veya kurumlardır. Bir restoranın toptancıdan sebze alması ticari tüketime örnektir.
Nihai TüketiciMal ve hizmetleri kendi veya ailesinin ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla, tekrar satışa sunmamak üzere satın alan kişilerdir. Bir öğrencinin kendi kullanımı için kitap alması buna örnektir.
BaşlatıcıSatın alma fikrini ilk kez ortaya atan, ihtiyacı fark eden kişidir. Bir çocuğun ebeveynine yeni bir oyuncak istemesi, başlatıcı rolüne örnektir.
EtkileyiciSatın alma kararında görüş ve tavsiyeleriyle süreci yönlendiren kişidir. Bir teknoloji mağazasında arkadaşına hangi telefonu alması gerektiğini söyleyen kişi etkileyicidir.
Karar VericiSatın alma sürecinde neyin, nereden ve nasıl alınacağına dair nihai kararı veren kişidir. Aile bütçesini yöneten bir ebeveynin tatil için otel seçimi yapması karar vericiliktir.
Satın AlıcıÜrünün bedelini ödeyerek fiili satın alma işlemini gerçekleştiren kişidir. İnternetten kredi kartıyla ödeme yapan kişi satın alıcıdır.
KullanıcıSatın alınan ürün veya hizmeti fiilen tüketen veya kullanan kişidir. Hediye edilen bir parfümü kullanan kişi kullanıcıdır.
Güdülenmiş DavranışTüketicinin ihtiyaç ve isteklerini tatmin etme arzusuyla harekete geçmesidir. Açlık hissinin bir kişiyi yemek yemeye yönlendirmesi güdülenmiş bir davranıştır.
Dinamik SüreçTüketici davranışının satın alma öncesi, sırası ve sonrası gibi birbirini takip eden aşamalardan oluşmasıdır. Bir ürünün bozulması sonrası şikayet bildiriminde bulunmak bu sürecin son aşamasıdır.
Pazarlama KarmasıTüketicilerin ihtiyaçlarını tatmin etmeye yönelik geliştirilen ürün, fiyat, dağıtım ve tutundurma stratejileridir. İşletmeler, tüketici davranışlarını analiz ederek bu karmayı oluşturur.
Kültürel AntropolojiTüketici davranışlarını etkileyen kültür, değerler ve gelenekleri inceleyen bilim dalıdır. Bir toplumun dini bayramlarda hediyeleşme geleneğinin tüketimi artırması buna örnektir.
Örgütsel DavranışBireylerin örgüt içindeki duygu, düşünce ve davranışlarını inceleyen disiplindir. Pazarlamacıların, kurumsal müşterilerinin satın alma kararlarını anlamasına yardımcı olur.
PsikolojiBireyin güdüleme, algılama, tutum ve kişiliğini inceleyen bilim dalıdır. Bir tüketicinin reklamdan etkilenip ürünü alması, psikolojik süreçlerin bir sonucudur.

Diğer Önemli Bilgiler

Torlak'ın İhtiyaç Analizi

2000 yılında yaptığı çalışmada, insanın fiziki ve ruhi ihtiyaçlarını gidermek için sürekli başkalarına muhtaç olduğunu belirtmiştir. Bu muhtaçlık durumu, tüketici kavramının temelini oluşturur.

Kotler'in Satın Alma Rolleri

2000 yılında yaptığı çalışmada, satın alma sürecinde beş temel rol (başlatıcı, etkileyici, karar verici, satın alıcı, kullanıcı) tanımlamıştır. Bu roller tüketici davranışının analizinde standart kabul edilir.

Odabaşı'nın Tüketici Davranışı Tanımı

1996 yılında tüketici davranışını, pazar yerinde tüketicinin davranışını inceleyen ve nedenlerini araştıran uygulamalı bir bilim dalı olarak tanımlamıştır.

Solomon'un Süreç Tanımı

2006 yılında yaptığı tanımda, tüketici davranışını seçme, satın alma, tüketme ve elden çıkarma süreçlerini içeren bir bilimsel çalışma alanı olarak ifade etmiştir.

Valiyeva'nın Ticari Tüketici Özellikleri

2015 yılındaki çalışmasında, ticari tüketicilerin uzmanlaşmış satın alma, kalite, fiyat ve hizmet gibi kriterlere göre hareket ettiğini vurgulamıştır.

Kapağan'ın Güncel Tüketici Tanımı

2004 yılında, tüketiciyi ekonomik, sosyal ve kültürel gereksinimlerini karşılamak için mal ve hizmetleri ticari olmayan amaçlarla kullanan kişi veya kurum olarak tanımlamıştır.

Arıkan ve Odabaşı'nın Sınıflandırması

1992 yılında tüketicilerin satın aldığı mal ve hizmetleri gruplandırarak, tüketici davranışının kapsamını belirlemişlerdir. Bu çalışma, pazarlama literatüründe önemli bir referanstır.

Sınavda Dikkat Et

  • Tüketici rollerini (başlatıcı, etkileyici, karar verici, satın alıcı, kullanıcı) mutlaka ezberleyin; sınavda bu rollerin tanımları üzerinden soru gelme ihtimali çok yüksektir.
  • Ticari tüketici ile nihai tüketici arasındaki farkı iyi kavrayın; ticari tüketici başkası için, nihai tüketici kendisi için satın alma yapar.
  • Tüketici davranışının özelliklerini (güdülenmiş, dinamik, karmaşık, çevresel etkiler vb.) liste halinde bilin; 'hangisi özelliklerinden biri değildir' sorularında çeldirici olarak kullanılır.
  • Tüketici davranışının ilişkili olduğu bilim dallarını (psikoloji, sosyoloji, antropoloji, ekonomi) hangi konularda katkı sağladıklarıyla eşleştirin.
  • Satın alma sürecindeki adımları (öncesi, sırası, sonrası) sırasıyla öğrenin; sınavda karışık olarak verip doğru sıralamayı isteyebilirler.
  • Tanımlara dikkat edin; özellikle 'Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'a göre yapılan tanım ile genel tanımlar arasındaki nüansları kaçırmayın.