Medya OkuryazarlığıYazılı ve yazılı olmayan televizyon, video, sinema, reklam ve internet gibi çeşitli formatlardaki mesajlara ulaşma, bunları çözümleme, değerlendirme ve iletme yeteneğidir. Örnek olarak, bir öğrencinin izlediği reklamdaki ikna taktiklerini fark edip sorgulayabilmesi gösterilebilir.
Hipodermik İğne Teorisi1930 ve 1940'larda hâkim olan, kitle iletişim araçlarının mesajları topluma bir şırınga gibi doğrudan enjekte ettiğini ve bireylerin bu mesajlar karşısında tamamen savunmasız ve edilgen olduğunu savunan teoridir. Orson Welles'in 1938'deki radyo yayını sırasında yaşanan ulusal panik bu etkinin somut bir örneğidir.
Kullanımlar ve Doyumlar YaklaşımıKitle iletişim araçlarının insanlara ne yaptığından ziyade, bireylerin medyaya ne yaptığını ve medyayı hangi amaçlar için kullandığını araştıran yaklaşımdır. Bireylerin eğlence, bilgi alma veya vakit geçirme gibi ihtiyaçları doğrultusunda medyayı aktif olarak seçtiğini öne sürer.
Yapılandırmacı (İnşacı) YaklaşımÖğrencilerin bilgiyi doğrudan ezberlemek yerine, kendi deneyimleri, çevreleriyle etkileşimleri ve geçmiş bilgileri ile harmanlayarak zihinsel olarak yeniden oluşturmasını savunan eğitim yaklaşımıdır. Medya okuryazarlığı dersi öğretim programı bu yaklaşımla hazırlanmıştır.
Akıllı İşaretlerTelevizyon yayınlarının olası zararlı içerikleri (şiddet, cinsellik, olumsuz davranışlar) ile hangi yaş grubuna uygun olduğunu (Genel İzleyici, 7, 13, 18) belirten bilgilendirici bir sınıflandırma sistemidir. 23 Nisan 2006'da uygulamaya konulmuştur.
Dijital UçurumBilişim ve enformasyon teknolojilerine (bilgisayar, internet vb.) erişim ve bu teknolojileri kullanma becerileri açısından toplumsal cinsiyet, yaş, coğrafi bölge veya sosyo-ekonomik statü temelinde yaşanan eşitsizliktir. Örneğin İstanbul ile Güneydoğu Anadolu arasındaki internet kullanım oran farkı bu duruma örnektir.
Ağlaşmış KamuYeni medya ortamlarının ve dijital platformların yarattığı, çevrimiçi ve çevrimdışı yaşantıların iç içe geçtiği, bireylerin kesintisiz bir akış içinde içerik ürettiği ve sosyalleştiği yeni toplumsal eko-sistemdir.
Yurttaş GazeteciliğiProfesyonel bir gazeteci olmayan sıradan vatandaşların, sosyal medya ve dijital platformlar aracılığıyla haber üretmesi, fotoğraf veya video paylaşarak olayları duyurması sürecidir. Twitter'da bir kullanıcının paylaştığı bilginin kitlelerce yayılması buna örnektir.
Farkındalık BecerisiBireylerin medya iletileri üzerinde düşünmeye başlaması ve kendilerine anahtar sorular sormasıdır. Örneğin, sabah kuşağındaki çizgi film ile kadın programında neden farklı reklamlar yayınlandığını sorgulamak bu beceriye girer.
Erişim BeceriÇocukların ve bireylerin medya araçlarına ve bu araçların içeriklerine ulaşabilme yeteneğidir. İhtiyaç duyulan bilgiye internet arama motorlarını kullanarak güvenilir kaynaklardan hızlıca ulaşmak buna örnektir.
Sorgulama BecerisiBize ulaşan medya iletilerinden şüphe etmeyi, bunları eleştirmeyi ve yaşam standardı algımızı nasıl değiştirdiğini irdelemektir. Reklamların yarattığı yapay istek ve ihtiyaçları fark edip sorgulamak bu kapsamdadır.
Çözümleme (Analiz) BecerisiKarşılaşılan medya iletilerinin kaynağını, içeriğini ve amacını olgu-görüş, ön yargı ve kaynak kullanımı gibi unsurlara göre eleştirel bir gözle inceleme sürecidir.
Değerlendirme BecerisiMedya iletilerini çözümledikten sonra ulaşılan sonuçları insan hakları, çocuk hakları, etik ve mahremiyet gibi evrensel ölçütler çerçevesinde tartıp bir hükme varma becerisidir.
Üretim BecerisiBireylerin eğlence, bilgi verme veya ikna etme amacıyla kendi yazılı, işitsel, görsel veya çoklu medya iletilerini oluşturmasıdır. Öğrencilerin kendi kısa filmlerini veya gazetelerini hazırlaması buna örnektir.
Paylaşım BecerisiBireylerin ürettikleri içerikleri etik, kültürel ve hukuksal sorumluluk bilinciyle hedef kitleye uygun medya kanalları aracılığıyla ulaştırmasıdır.
Eylemcilik (Aktivizm) BecerisiBireylerin takip ettikleri medya içeriklerindeki olumlu veya olumsuz durumlar karşısında takdir etme, şikâyet etme, engelleme veya alternatif üretme gibi yasal ve uygun tepkilerde bulunmasıdır.
Information (Alınan Bilgi)Bireyin karşılaştığı, kendisine doğrudan sunulan ve başkası tarafından üretilmiş olan hazır bilgi türüdür.
Knowledge (Yapılandırılan Bilgi)Bireyin zihinsel çabasını istemli olarak kullanarak elde ettiği bilgiyi yorumlaması ve kendine mal etmesi sonucu oluşturduğu derinlemesine bilgi türüdür.
DezenformasyonHalkı yanıltmak, manipüle etmek veya çıkar sağlamak amacıyla bilinçli ve kasıtlı olarak üretilen yanlış, uydurma veya çarpıtılmış bilgi yayma eylemidir.
MezenformasyonKötü niyet olmaksızın, yanlışlıkla veya bilmeden hatalı, yanlış ya da yanıltıcı bilgilerin paylaşılması ve yayılması durumudur.
Tekno-DeterminizmTeknolojinin toplumun yapısını, kültürel gelişimini ve tarihi tek başına belirleyen en temel unsur olduğunu öne süren yaklaşım biçimidir.
Beden Olumlama (Body Positivity)İnsanın kendi vücuduyla barışık olmasını, toplumsal güzellik algılarına karşı bedenini olduğu gibi kabul etmesini teşvik eden akımdır.
Medya PedagojisiMedya okuryazarı konumuna erişebilmek için kişilerin izledikleri, okudukları ve anladıkları üzerine sorular sormasını teşvik eden soruşturma temelli eğitim modelidir.
Yeni MedyaGeleneksel medyanın aksine dijital altyapıya sahip, internet tabanlı, etkileşimli, sosyal ağları ve kullanıcı türevli içerikleri barındıran yeni iletişim ortamlarıdır.
Kültür EndüstrisiMedyanın kitlesel kültür ürünleri üreterek toplumu tek tipleştirdiği, ideolojik değerleri yeniden üretip yaygınlaştırdığı endüstriyel yapıdır.
