← Ünite 1
Veri Gazeteciliği

Ünite 1: VERİ GAZETECİLİĞİNİN TARİHİ VE KAYNAKLARI

Tarihteki İlk Veri Gazeteciliği Örnekleri
Guardian Datablog'dan Simon Rogers'a göre veri gazeteciliğinin ilk örneği 18. yüzyılda öğrencilerin okullara kayıt maliyetlerini gösteren veriye dayalı haberdir. Türkiye'de ise Cumhuriyet Gazetesi'nin 1930'lu yıllardaki sayfalarında elle çizilmiş grafikler ve sayısal veriler içeren haberler dikkat çekmektedir.
Adrian Holovaty ve PolitiFact'in Kuruluşu
2006 yılında Adrian Holovaty'nin gazete web sitelerinin veriye yaklaşımını eleştiren açıklamaları, Bill Adair ve Matt Waite'e ilham vermiştir. Bu doğrultuda kurulan doğruluk kontrolü (fact-checking) sitesi PolitiFact, 2009 yılında Pulitzer Ödülü kazanmış; Türkiye versiyonu Doğruluk Payı ise 2014'te yayına başlamıştır.
Tim Berners-Lee ve Açık Hükümet Ortaklığı
WWW mucidi Tim Berners-Lee, 2010 yılında 'Veri analizi gazeteciliğin geleceğidir' diyerek kamu verilerinin açılması gerektiğini vurgulamıştır. Bu ivmeyle 2011'de Açık Hükümet Ortaklığı (OGP) kurulmuş, Türkiye bu uluslararası oluşuma 2012 yılında taraf olmuştur.
Guardian Datablog ve WikiLeaks Belgeleri
Guardian, 2009/2010 döneminde İngiliz hükümetinin yayımladığı kamu harcaması PDF'lerini analiz edilebilir verilere dönüştürerek Datablog'u kurmuştur. Temmuz 2010'da ise WikiLeaks tarafından sızdırılan binlerce Afganistan Savaş Kaydı veri gazeteciliği araçlarıyla işlenerek kamuoyuna sunulmuştur.

Anahtar Kavramlar

Veri (Data)Tek başına anlam ifade etmeyen ham semboller, olgular veya sayısal gösterimlerdir. İşlendiğinde enformasyona ve öğrenme süreçleriyle bilgiye dönüşen, bir araştırmanın veya çıkarımın temelini oluşturan ana ögedir.
Veri Gazeteciliği (Data Journalism)Büyük veri setlerinin filtrelenmesi, temizlenmesi, analiz edilmesi ve görselleştirilmesi yoluyla veri içerisindeki gizli bağlantılardan haber hikâyeleri çıkarma pratiğidir. Geleneksel haberciliği bilgisayar tabanlı veri işleme teknikleriyle zenginleştirir.
Hipermetin ve Meta-dilManuel Castells'in internet ortamı için kullandığı, yazılı, sözlü ve görsel-işitsel iletişim biçimlerini etkileşimli tek bir ağ içinde bütünleştiren dijital iletişim yapısıdır. Kullanıcılara zaman ve mekân sınırlarını aşan çok boyutlu bir etkileşim imkânı sunar.
Açık Veri ve Açık HükümetKamu kurumlarının ve organizasyonların ellerindeki verileri herkesin erişimine, kullanımına ve analizine ücretsiz biçimde açması anlayışıdır. 2010 yılında Tim Berners-Lee'nin açıklamalarıyla küresel ivme kazanmış ve 2011'de Açık Hükümet Ortaklığı kurulmuştur.
Veri Okuryazarlığı (Data Literacy)Gazetecilerin veya bireylerin karmaşık veri setlerini okuyabilme, elektronik tablolar yardımıyla analiz edebilme, verideki hataları/manülasyonları fark edebilme ve veriyi anlamlı bir içeriğe dönüştürme yeteneğidir.
Elektronik Tablo (Spreadsheet)Veri gazetecilerinin karmaşık veri setlerini düzenlemek, filtrelemek, temel istatistiksel hesaplamalar yapmak ve analize hazır hale getirmek için kullandıkları web tabanlı veya yazılımsal hesaplama araçlarıdır.
Bilginin Damıtılması (Distilling Information)Robert Niles'ın veri haberciliği modelindeki ikinci aşamadır. Toplanan devasa veri yığınları içerisinden haber değeri taşıyan, birbiriyle bağlantılı ve kritik olan bilgilerin editöryel kararlarla ayıklanması sürecini ifade eder.
Hassas Gazetecilik (Precision Journalism)Philip Meyer tarafından kavramsallaştırılan, sosyal bilim araştırma yöntemlerinin, istatistiksel verilerin ve veri analiz tekniklerinin habercilik süreçlerine titizlikle uygulanmasını savunan gazetecilik yaklaşımıdır.
Bilgisayar Destekli Habercilik (CAR)20. yüzyılın sonlarında ortaya çıkan, gazetecilerin haber araştırma süreçlerinde veritabanları, dijital arşivler ve bilgisayar yazılımlarını kullanmasına dayanan modern habercilik metodolojisidir.
Küresel Veri Gazetecileri RehberiJournalism++ ekibi tarafından kurulan, dünya genelinde 40 ülkeden 661 veri gazetecisinin profillerini ve uzmanlık alanlarını (veri analisti, veri görselleştirici vb.) içeren açık erişimli mesleki dizindir.

Diğer Önemli Bilgiler

2014 Uluslararası Açık Veri Endeksi Verileri

Aralık 2014'te açıklanan Uluslararası Açık Veri Endeksi (Global Open Data Index) sonuçlarına göre Britanya %97 açıklık oranıyla temel verilerde birinci sırada yer alırken, Türkiye %53 açıklık oranı ile listede yer bulmuştur.

IDC 2015 Veri Hacmi Öngörüsü

International Data Corporation (IDC) tarafından 2015 başında yayımlanan raporda, dünya genelindeki veri hacminin önümüzdeki 10 yıl içerisinde 40 kattan fazla büyüyeceği öngörülmüş, bu durum haber merkezlerinde veri işleme kapasitesinin önemini ortaya koymuştur.

ProPublica ve Haber Merkezlerinde Veri Disiplini

ProPublica yönetici editörü Scott Klein, 'Bir spor muhabirinin temel yüzdelikleri bilmediği düşünülemez' diyerek haber merkezlerindeki gazetecilerin veriyi analiz edip yorumlayabilmesinin şart olduğunu, aksi halde daha hızlı olanların onların yerini alacağını ifade etmiştir.

Sınavda Dikkat Et

  • Tarihsel kronoloji sorularına dikkat edin: 'Data Journalism' aramalarının Google Trends'te görünmesi (2009 sonu), Tim Berners-Lee açıklaması (2010), Açık Hükümet Ortaklığı (2011), Türkiye'nin katılımı (2012), PolitiFact Pulitzer (2009), Doğruluk Payı (2014).
  • İsim-Kavram eşleştirmelerine odaklanın: Adrian Holovaty (Kavramın ilk kullanımı/2006), Tim Berners-Lee (Açık veri vizyonu/2010), Philip Meyer (Hassas gazetecilik), Paul Bradshaw (Çekirdekte programlama), Robert Niles (3 aşamalı süreç).
  • TDK'nin 'Veri' tanımı ve veri-enformasyon-bilgi piramidinin sırası sınavda çıkabilir. Veri tek başına anlamsız ham sembollerdir; işlenince enformasyona, anlamlandırılınca bilgiye dönüşür.
  • Robert Niles'ın bilginin kullanımı aşamalarını (1-Toplama, 2-Damıtma/Editöryel, 3-Sunma) ezberleyin; çeldiricilerde genelde 'satma' veya 'ticarileştirme' gibi yanlış adımlar kullanılır.
  • İstatistiki rakamlara dikkat edin: 2014 Uluslararası Açık Veri Endeksi'nde Britanya %97, Türkiye %53'tür. IDC raporunda 10 yılda veri hacmi 40 kat büyüme öngörüsüne sahiptir.
  • WikiLeaks'in Temmuz 2010 Afganistan Savaş Kayıtları sızıntısı, Guardian Datablog tarafından veri gazeteciliği araçlarıyla işlenen kırılma noktası haber olayıdır.