Ünite 2: BİLGİSAYAR DESTEKLİ HABERCİLİĞİN DÖNÜM NOKTASI: İNTERNET VE WİKİLEAKS

William Playfair ve İstatistiki Grafiklerin İcadı (1787)

İsveçli ekonomist ve mühendis William Playfair 1787 yılında çubuk, pasta ve daire grafikler gibi istatistiki grafik yöntemlerini icat etmiştir. Bu gelişme, verinin sadece karmaşık sayılar olarak kalmayıp haberlerde görsel olarak sunulmasının yolunu açmıştır.

CBC'nin İlk Seçim Simülasyonu (1950)

1920'den beri yayın yapan CBC televizyon kanalı, 1950 genel seçimlerinden önce bir bilgisayar simülasyonu sistemi hazırlamıştır. Bu sistemle veri toplayarak halka seçim sonuçları öngörüsünde bulunulmuş ve Bilgisayar Destekli Haberciliğin (CAR) ilk adımı atılmıştır.

WikiLeaks Afganistan ve Irak Belgeleri Sızıntısı (2010)

26 Temmuz 2010'da WikiLeaks, ABD ordusunun 2004-2009 Afganistan Savaşı'na ait binlerce gizli belgesini The Guardian, NYT ve Der Spiegel ile paylaşmıştır. Dosyalar sivillerin ölümlerini ve Irak Savaşı'na dair 391 bin kaydı içermekteydi.

Data Journalism Handbook ve MozFest2011

WikiLeaks sızıntılarının ardından veriyle başa çıkmak isteyen gazeteciler, 2011 yılında Londra'daki 48 saatlik MozFest2011 atölyesinde bir araya gelmiştir. EJC ve Open Knowledge Foundation desteğiyle hazırlanan eser ücretsiz olarak 14 dile çevrilmiştir.

Anahtar Kavramlar

Bilgisayar Destekli Habercilik (CAR)1950'li yıllarda haber merkezlerinde bilgisayarların veri toplama, simülasyon yapma ve analiz süreçlerinde kullanılmasıyla ortaya çıkan gazetecilik yaklaşımıdır. Metinde CBC kanalının 1950 seçim öngörüsü simülasyonu bu alanın ilk örneği olarak verilir.

Veri Gazeteciliği (Data Journalism)Büyük veri setlerinin toplanması, filtrelenmesi, analiz edilmesi, görselleştirilmesi ve hikayeleştirilmesi aşamalarını içeren dijital habercilik disiplinidir. Şeffaflık, hesap verilebilirlik ve kamu denetimini artırmayı hedefler.

Acta DiurnaAntik Roma İmparatorluğu'nda devletin askeri hareketliliklerini, yasal düzenlemelerini ve idari kararlarını halka duyurmak amacıyla çıkarılan günlük gazetedir. Tarihteki ilk veri odaklı kamusal haber örneklerinden biri kabul edilir.

Yapılandırılmamış Veri (Unstructured Data)Makineler ve yazılımlar tarafından doğrudan işlenip analiz edilmeye uygun olmayan, belirli bir veri tabanı şablonuna sahip olmayan veri formatlarıdır. Metinde Türkiye'deki devlet kurumlarının verileri PDF olarak sunması bu soruna örnek gösterilmiştir.

Sıfırlar ve Birler GazeteciliğiGeleneksel metin ve kelime odaklı haber üretiminden, dijital kodlar, veri tabanları ve yazılımsal algoritmalar aracılığıyla haber oluşturma sürecine geçişi ifade eden kavramsal tanımdır.

Açık Veri (Open Data)Devletlerin veya kurumların ellerindeki kamusal verileri herkesin erişimine, kullanımına, analizine ve yeniden dağıtımına ücretsiz olarak açması anlayışıdır. Gazeteci ile okur arasındaki güveni artırır.

İnteraktif Haber (Etkileşimli Habercilik)Okuyucunun habere pasif bir alıcı olarak değil, veri üzerinde filtreleme yaparak ve iki yönlü etkileşime girerek katıldığı, harita ve grafiklerle desteklenmiş haber sunum yöntemidir.

Data Journalism HandbookMozFest2011 etkinliğinde 48 saat içinde küresel gazeteciler ve uzmanlar tarafından hazırlanan, 14 dile çevrilmiş açık kaynaklı ilk veri gazeteciliği rehber kitabıdır.

FiveThirtyEightEski New York Times yazarı ve istatistikçi Nate Silver tarafından kurulan, veri güdümlü gazetecilik ve istatistiki analiz odaklı yayın yapan küresel haber platformudur.

Bana Anlatma, Göster (Don't tell me, show me)Milena Marin tarafından 2015 yılında geleneksel 5N1K kuralına alternatif veya katkı olarak sunulan, bilginin düz metin yerine etkileşimli görseller ve verilerle sunulmasını savunan ilkedir.

Diğer Önemli Bilgiler

Dow Jones Borsa Verileri Yayını (1884)

Dow Jones şirketi 1884 yılının ortalarında borsa verilerini elektronik ve düzenli olarak yayımlamaya başlamıştır. Bu veriler veri gazeteciliği tarihinin önemli duraklarından biri olup günümüzde Wall Street Journal üzerinden yayınlanmaktadır.

Türkiye Sızıntıları ve Taraf Gazetesi Süreci

WikiLeaks sızıntılarının Türkiye'ye dair raporları Taraf gazetesine verilmiştir. Ancak haber odasında veri işleme uzmanlığı bulunmadığı için bu karmaşık ham dosyalar veri gazeteciliği disiplinine uygun olarak kamuoyuna aktarılamamıştır.

Sınavda Dikkat Et

WikiLeaks olayının (26 Temmuz 2010 Afganistan Belgeleri ve 391 bin Irak kaydı) veri gazeteciliğinin kırılma noktası olduğunu sınav soruları için mutlaka ezberleyin.
Bilgisayar Destekli Habercilik (CAR) kavramının ilk somut uygulamasının 1950 yılında CBC kanalının seçim simülasyonu çalışması olduğunu unutmayın.
William Playfair'in 1787 yılında çubuk, pasta ve daire grafikleri icat ederek veri görselleştirmeyi başlatan isim olduğunu aklınızda tutun.
Türkiye'deki açık veri süreçlerinde karşılaşılan en büyük teknik engelin verilerin 'PDF gibi yapılandırılmamış formatlarda' yayımlanması olduğunu sınavda karıştırmayın.
Data Journalism Handbook kitabının MozFest2011'de 48 saat içinde hazırlandığını, EJC desteğiyle 14 dile çevrildiğini bilmeniz soru çözdürür.
Milena Marin'in 5N1K kuralına getirdiği görselleştirme yaklaşımının 'Bana anlatma, göster' (Don't tell me, show me) ilkesi olduğuna dikkat edin.
Paul Bradshaw'ın veri gazeteciliği aşamalarını (Toplama, filtreleme, analiz, görselleştirme, hikayeleştirme) doğru sırayla ezberleyin.