← Ünite 3
Veri Gazeteciliği

Ünite 3: GAZETECİLİKTE VERİNİN KULLANIMI

Büyük Veri Kavramının İlk Akademik Kullanımı (Seattle, 2000)
Büyük veri terimi akademik literatürde ilk kez Ağustos 2000'de Seattle'da düzenlenen 8. Dünya Ekonometri Kongresi'nde Francis X. Diebold tarafından sunulan 'Makroekonomik Ölçümler ve Kestirim İçin Büyük Veri Dinamik Faktör Modelleri' başlıklı bildiride resmi olarak kullanılmıştır.
Terimin Kökeni ve John Mashey (Silicon Graphics)
Francis X. Diebold'un aktardığına göre, büyük veri (Big Data) kavramı ilk olarak 1990'lı yılların ortasında Silicon Graphics (SGI) şirketinde çalışan John Mashey tarafından ortaya atılmıştır. Ancak terimin yayınlarda yaygınlaşması 2011 yılını bulmuştur.
Büyük Japonya Depremi ve 'j_j_helpme' Etiketi
Japonya'da meydana gelen büyük deprem sırasında Twitter üzerinde 'j_j_helpme' etiketi oluşturulmuştur. Afet bölgesindeki bireylerin bu etiketle attığı tweetler tek bir havuzda toplanarak analiz edilmiş, böylece acil durum yönetiminde hayat kurtarıcı bir büyük veri işlevi görülmüştür.
Veri Gazeteciliği Ödülleri ve Global Editors Network
Sektördeki teknolojik dönüşümle birlikte haber ödüllerine yeni kategoriler eklenmiştir. Uluslararası Veri Gazeteciliği Ödülleri 2012 yılından itibaren The Global Editors Network tarafından düzenlenirken; Uluslararası Amnesty Medya Ödülleri 'dijital yenilik', İngiliz Basın Ödülleri ise 'dijital ödül' kategorisini başlatmıştır.

Anahtar Kavramlar

Büyük Veri (Big Data)Geleneksel veri tabanı sistemlerinin depolama ve işleme kapasitesini aşan; hacmi büyük, akış hızı yüksek ve çoğunlukla yapılandırılmamış veri setleridir. Metinde internet kullanıcı izleri, sosyal medya etkileşimleri ve İHA görüntülerinden oluşan devasa veri yığınları olarak örneklendirilmiştir.
Veri Görselleştirme (Data Visualization)Hacimli, karmaşık ve dağınık verileri kullanıcılar için anlaşılır hale getirmek amacıyla harita, grafik veya infografik gibi görsel ögelere dönüştürme işlemidir. Veri gazeteciliğinde karmaşık enformasyonu özetlemenin ve haber anlatısını güçlendirmenin en etkili yollarından biri olarak kabul edilir.
Veri Gazeteciliği (Data Journalism)Büyük veri setlerinin dijital araçlar ve veri analizi teknikleri kullanılarak incelenmesi, içerisindeki gizli hikâyelerin çıkarılması ve haberleştirilmesi sürecidir. Sadece görselleştirmeye indirgenemez; metin, istatistik ve etkileşimli dijital ögeleri barındıran araştırmacı bir gazetecilik türüdür.
Üre-Tüketici (Pro-consumer)Yeni medya ortamlarında dijital içeriği yalnızca tüketmekle kalmayıp aynı zamanda sosyal medya paylaşımları, yorumlar ve beğeniler aracılığıyla sürekli veri üreten bireyleri tanımlayan kavramdır. Büyük verinin sürekli beslenmesini sağlayan ana kaynak üre-tüketicilerdir.
Otomatize Gazetecilik (Automated Journalism)Haber seçimi, değerlendirmesi ve metin yazımı gibi habercilik süreçlerinin insan müdahalesi olmadan algoritmalar ve bilgisayar sistemleri tarafından yürütülmesidir. Matt Carlson'a göre bu durum gazetecilikte emek ve mesleki otorite kaybı gibi sorunlara yol açmaktadır.
Kullanım Sözleşmeleri (Terms of Service)Dijital platformlara üye olurken kullanıcıların onaylamak zorunda kaldığı, kişisel verilerin toplanmasını ve depolanmasını yasal zemine oturtan metinlerdir. Metinde, kullanıcıların platformda var olabilmek için kişisel veri kontrolünü mecburen devrettikleri etik bir sorun alanı olarak ele alınmıştır.
Doğruluk (Veracity)Büyük veri literatüründe belirsiz, kirli veya güvenilirliği şüpheli veri kümeleri içerisindeki değerli ve doğru bilginin veri madenciliği araçlarıyla ortaya çıkarılması boyutudur. Laney'in 3V modeline sonradan eklenen etik ve niteliksel bir ölçüttür.
Değişkenlik ve Karmaşıklık (Variability & Complexity)Büyük verinin akış hızlarındaki sürekli dalgalanmaları ve çok farklı kaynaklardan gelen heterojen veri türlerinin yarattığı karmaşık yapıyı ifade eder. Verinin tek bir altyapıda saklanmasını zorlaştıran temel dinamplerdendir.
Gazetecinin Failliği (Journalist Agency)Gazetecinin haber sürecinde kendi özgür iradesi, etik sorumluluğu ve karar verme yetisiyle hareket edebilme kapasitesidir. Büyük veri algoritmalarının ve otomatize sistemlerin yaygınlaşmasıyla gazetecinin bu etkinliğinin azaldığı ve otoritesinin sarsıldığı tartışılmaktadır.
Hacim, Çeşitlilik ve Hız (3V: Volume, Variety, Velocity)Laney (2001) tarafından büyük veriyi tanımlamak için öne sürülen üç temel özelliktir. Verinin emsallerinden miktarca büyüklüğünü (Hacim), metin/görsel/konum gibi heterojen türlerini (Çeşitlilik) ve anlık akış dinamizmini (Hız) temsil eder.

Diğer Önemli Bilgiler

Mateosian (2013) Şirket Gözetimi ve Diş Macunu Örneği

Mateosian (2013), büyük veri madenciliği yapan şirketlerin tüketici gözetiminde geldiği boyutu çarpıcı bir örnekle açıklar: Şirketler artık bir ailenin geçen yıl ne kadar diş macunu aldığını bilebilmekte, hatta bir kadının hamile olduğunu kocasından bile önce öğrenebilmektedir.

Haber Odalarındaki Yeni Görsel ve İnteraktif Birimler

Büyük veri dönüşümüne uyum sağlayan ana damar medyada özel veri birimleri kurulmuştur. Günümüzde The Guardian gazetesinin 2 interaktif ekibi, BBC'nin çevrimiçi haber uzmanı ekibi ve The Times'ın özel bir görsel gazetecilik birimi bulunmaktadır.

Sınavda Dikkat Et

  • İsim-Tarih Eşleşmesi: Büyük veri teriminin ilk kullanımını John Mashey (90'ların ortası) ile ilk akademik bildiri sunumunu Francis X. Diebold (Ağustos 2000, Seattle 8. Dünya Ekonometri Kongresi) isimleriyle karıştırmayın; sınavlarda bu ayrım sıklıkla sorulur.
  • 3V ve Ek Boyutlar: Laney (2001) tarafından tanımlanan ilk 3 boyutu (Hacim, Çeşitlilik, Hız) ve sonradan eklenen boyutları (Doğruluk, Değişkenlik/Karmaşıklık) ezberleyin.
  • Tarihsel Dönüm Noktası: Büyük veri teriminin akademik yaygınlık kazandığı yılın 2011 olduğunu ve ProQuest grafik sorularında bu yılın öne çıktığını unutmayın.
  • Ödüller ve Kategoriler: Veri Gazeteciliği Ödülleri'ni Global Editors Network'ün düzenlediğini; Amnesty Medya Ödülleri'nin 'dijital yenilik', İngiliz Basın Ödülleri'nin ise 'dijital ödül' kategorisi eklediğini bilin.
  • Kavramsal Ayrım: Veri Gazeteciliği ile Veri Görselleştirme aynı şey değildir. Görselleştirme sadece bir anlatı aracıdır; veri gazeteciliği ise esnek anlatı biçimlerine sahip daha geniş bir habercilik türüdür.
  • Etik ve Kuramsal İsimler: 'Otomatize gazetecilik' ve faillik kaybı denince Matt Carlson ve Kraemer'i; veri gazeteciliğinin rutin dışı doğası denince Appelgren & Nygren'i (2014); verinin 1800'lü yıllara dayanan geçmişi denince Zotto vd. (2015) isimlerini hatırlayın.