Ünite 4: VERİ

Dünya Bankası Projeleri ve Zorunlu Göç İstatistiği

Uluslararası Araştırmacı Gazeteciler Konsorsiyumu (ICIJ) tarafından yapılan araştırmalara göre, 2003-2013 yılları arasındaki 10 yıllık süreçte Dünya Bankası projeleri nedeniyle 3 milyondan fazla kişi yaşam alanlarını terk etmek zorunda kalmış ve yerinden edilmiştir.

OpenCorporates Şirket Veritabanı ve Kapsamı

OpenCorporates adlı açık veri platformunda dünya genelinde 102 milyon şirkete ait kayıt ve bilgi bulunmaktadır. Platform BP, Bank of America, Goldman Sachs gibi küresel şirketlerin ülkelerle olan finansal ilişkilerini ve vergi ağlarını görselleştirme imkanı sunar.

UNdata Veritabanı ve Yoksulluk Verileri

Birleşmiş Milletler'e ait UNdata portalı 34 farklı veritabanında 60 milyon kayıt barındırmaktadır. BM verilerine göre dünya genelinde yaklaşık 6,7 - 7 milyon insan aşırı açlık ve yoksulluk sınırında yaşamını sürdürmektedir.

Resmi Gazete Tarihsel Arşivi

Türkiye'nin resmi yayın organı olan Resmi Gazete'nin 7 Şubat 1921 tarihinden itibaren yayımlanan tüm sayılarına e-uygulama hizmetleri üzerinden erişilebilmekte, günlük yargı ilanları ve ihaleler takip edilebilmektedir.

Anahtar Kavramlar

VeriBilginin yapılandırılıp kayıt altına alınması ve kolay analiz edilebilmesi için bir araya getirilmiş halidir. Bir veya birden fazla bilgiden oluşan bu küme; araştırma, gözlem, deney, sayım ve ölçüm yollarıyla elde edilir (Örn: Yaş, telefon numarası).

Ham Veri (Raw Data)Henüz düzenlenmemiş, işlenmemiş veri türüdür. Seçim anketleri, alışveriş kayıtları veya GPS sinyalleri gibi sistemler tarafından ilk üretildiği haldeki veri olup bilgi üretimi için temel kaynak işlevi görür.

Bilgi (Information)Veritabanındaki verilerin sorgu ve raporlama fonksiyonları sayesinde çekilerek anlamlı hale getirilmiş halidir. Örneğin satılan ürünlerin miktarı, fiyatı ve toplam hacmi bir bilgi oluşturur.

Nitelikli Bilgi (Knowledge)Veri madenciliği teknolojisi içeren gelişmiş uygulamalar sayesinde, veriler içerisindeki gizli eğilimlerin, ilişkilerin ve örüntülerin (pattern) belirlenmesiyle elde edilen işlenmiş üst düzey bilgidir.

Nitel Veri (Qualitative Data)Birimlere dayalı ölçümlerle değil, sayımlarla veya belirli bir yapısal/kurumsal özelliği taşıyıp taşımamakla simgelenen sayısal olmayan verilerdir. Cinsiyet, eğitim durumu veya saç rengi nitel veriye örnektir.

Nicel Veri (Quantitative Data)Birimlerin ölçüm ve tartım sonucu değerleri saptanan sayısal özelliklerini belirten verilerdir. Sayılabilir ve ölçülebilir nitelikte olup sürekli ve kesikli olmak üzere ikiye ayrılır.

Sürekli Nicel VeriÖlçüm sonucu elde edilen ve ondalıklı değerler alabilen nicel veri türüdür. Kişilerin boy uzunluğu ve kilosu sürekli nicel veriye örnek olarak gösterilebilir.

Kesikli Nicel VeriSayım yoluyla elde edilen ve yalnızca tam sayılı değerler alabilen nicel veri türüdür. Nüfus sayısı, hane halkı sayısı veya sınıftaki öğrenci sayısı bu kategoridedir.

Yapılandırılmış VeriBilgisayarların kolayca okuyup analiz edebilmesi için belirli bir formatta, makine tarafından okunabilir (machine-readable) şekilde düzenlenmiş veridir. CSV, JSON ve XML gibi dosya biçimleri bu yapıdadır.

CSV (Comma-Separated Values)Virgülle ayrılmış değerler anlamına gelen, verilerin satırlar ve virgüllerle ayrıldığı son derece basit ve açık bir makine tarafından okunabilir e-tablo formatıdır. Açık veri yayımlamada yaygın olarak kullanılır.

Diğer Önemli Bilgiler

Small Arms Trade (Silah Ticareti) Görselleştirme Projesi

'armsglobe.chromeexperiments' web adresi, 1992-2010 yılları arasında dünya genelinde gerçekleşen küçük silah ve mühimmat ticareti verilerini, ülkelerin ithalat ve ihrakat trafiğini interaktif olarak görselleştiren uluslararası bir veri kaynağıdır.

Bilgi Edinme Hakkı ve 4982 Sayılı Kanun

Türkiye'de vatandaşların kamusal verilere erişimini sağlayan 4982 sayılı Bilgi Edinme Kanunu kapsamında sıklıkla Başbakanlık İletişim Merkezi (BİMER) platformuna başvurularak kamusal bilgi ve veri talebinde bulunulmaktadır.

Sınavda Dikkat Et

Sınavda Nitel ve Nicel Veri ayrımlarına çok dikkat edin; ölçüm/tartım içerenler 'Nicel', durum/özellik belirten sayımlar 'Nitel' veridir.
Nicel verinin alt türlerinde 'Sürekli' verilerin ondalıklı (boy, kilo vb.), 'Kesikli' verilerin tam sayı (nüfus, öğrenci sayısı) değerler aldığını unutmayın.
Nitelikli Bilgi (Knowledge) kavramı sınavda sıklıkla 'Veri Madenciliği' ve 'gizli örüntü/eğilimlerin bulunması' anahtar kelimeleriyle sorulur.
Yapılandırılmış Veri ile Yapılandırılmamış Veri farkında; bilgisayar dostu/makine tarafından okunabilir olanların CSV, JSON gibi formatlar olduğunu, serbest metin ve PDF'lerin yapılandırılmamış olduğunu kodlayın.
Uluslararası veri kaynakları sorularında '102 milyon şirket' bilgisi sorulursa cevap OpenCorporates, '60 milyon kayıt / yoksulluk' sorulursa UNdata'dır.
Ulusal veri sorularında Resmi Gazete'nin arşiv başlangıç tarihinin 7 Şubat 1921 olduğunu ve Bilgi Edinme Kanunu'nun 4982 sayısı ile BİMER üzerinden işletildiğini mutlaka ezberleyin.