← Ünite 6
İktisadi Düşünce Tarihi

Ünite 6: Keynesyen Okul

1929 Büyük Buhranı
1929 yılında New York borsasının çöküşüyle başlayan kriz, sanayileşmiş ülkelerde üretimin yarı yarıya düşmesine ve işsizliğin %25'lerin üzerine çıkmasına neden olmuş, Klasik iktisadın sonunu hazırlamıştır.
1936 Genel Teori'nin Yayını
John Maynard Keynes, 'İstihdamın, Paranın ve Faizin Genel Teorisi' adlı kitabını 1936 yılında yayımlayarak makroiktisadın kurucusu olmuş ve devlet müdahalesini meşrulaştırmıştır.
Kuyu Kazıp Kapatma Örneği
Keynes, kriz dönemlerinde devletin işsizlere para ödemek için gerekirse kuyu kazdırıp tekrar kapattırmasını önermiştir; amaç harcama yaratarak çarpan mekanizmasıyla ekonomiyi canlandırmaktır.
Klasiklerin Tam İstihdam Varsayımı
Klasik okul, ekonominin esnek ücret ve fiyatlar sayesinde her zaman tam istihdamda olacağını savunurken, 1929 krizi bu varsayımın pratikte işlemediğini kanıtlamıştır.

Anahtar Kavramlar

Efektif TalepEkonomide satın alma gücüyle desteklenmiş, fiilen gerçekleşen toplam talep düzeyidir. Keynes'e göre 1929 Krizi'nin temel nedeni bu talebin yetersiz olmasıdır.
Tasarruf ParadoksuBireysel düzeyde tasarrufu artırmanın erdemli bir davranış olmasına rağmen, toplumun genelinin tasarruflarını artırması durumunda toplam talebin, millî gelirin ve nihayetinde toplam tasarrufların azalması durumudur.
Likidite TuzağıFaiz oranlarının düşebileceği en asgari düzeye ulaştığı ve para talebinin faiz esnekliğinin sonsuz olduğu durumdur. Bu durumda para arzı artışları faizleri daha fazla düşüremez ve para spekülasyon güdüsüyle elde tutulur.
Pump Priming (Pompa Sübvansiyonu)Ekonomik durgunluk dönemlerinde devletin kamu harcamalarını artırarak çarpan mekanizması yoluyla özel sektör harcamalarını ve ekonomik canlanmayı tetiklemesi yöntemidir.
Eksik İstihdam DengesiEkonominin tam istihdam düzeyinin altında, yani işsizlik ve atıl kapasite mevcutken de dengeye gelebileceğini ve dışsal bir müdahale olmadan bu dengeden çıkamayacağını ifade eden durumdur.
Sermayenin Marjinal EtkinliğiBir yatırım projesinin ekonomik ömrü boyunca getirmesi beklenen hasılatın bugünkü değerini, o yatırımın sermaye maliyetine eşitleyen iskonto oranıdır.
Ücret ve Fiyat RijitliğiSendikalar, asgari ücret yasaları ve sözleşmeler gibi kurumsal nedenlerle ücretlerin ve fiyatların aşağı doğru esnek olmaması, yani katı olması durumudur.
Parasal Aldanma (Parasal Yanılgı)İşçilerin emek arzı kararı alırken reel ücret yerine nominal (parasal) ücretteki artışlara bakarak hareket etmesi ve fiyat artışlarını göz ardı etmesi durumudur.
Çarpan (Multiplikator)Otonom harcamalarda (örneğin kamu harcamalarında) meydana gelen bir birimlik artışın, millî gelirde kendisinden daha büyük (katlarca) bir artışa yol açacağını gösteren katsayıdır.
Deflasyonist AçıkFiilî denge gelir düzeyinin, tam istihdam gelir düzeyinin altında kalması durumunda ortaya çıkan ve ekonomide işsizliğe yol açan harcama yetersizliğidir.
Enflasyonist AçıkToplam harcamaların tam istihdam düzeyindeki üretim kapasitesini aşması durumunda ortaya çıkan ve fiyatlar genel düzeyini yükselten aşırı talep durumudur.
Spekülasyon Güdüsüyle Para TalebiEkonomik birimlerin gelecekte faiz oranlarının yükseleceği (tahvil fiyatlarının düşeceği) beklentisiyle, fırsatları değerlendirmek üzere ellerinde nakit para tutmak istemeleridir.
Gömüleme (İddihar)Tasarruf edilen paranın finansal sisteme veya yatırımlara aktarılmak yerine, yastık altında veya atıl nakit olarak sistem dışında tutulmasıdır.
Genel TeoriKeynes'in 1936 yılında yayımlanan ve Klasik teoriyi özel bir durum kabul ederek tüm istihdam düzeylerini kapsayan bütüncül iktisat kuramını ortaya koyduğu temel eseridir.
Otonom HarcamaGelir düzeyinden bağımsız olarak yapılan, gelir sıfır bile olsa hayatta kalmak veya kamu hizmetlerini sürdürmek için gerçekleştirilen harcamalardır.
Reel ÜcretNominal ücretin fiyatlar genel düzeyine bölünmesiyle elde edilen, paranın fiili satın alma gücünü gösteren ücret düzeyidir.
İçsel Para ArzıPara arzının sadece merkez bankası tarafından dışsal olarak değil, ekonomik faaliyetler ve kredi talebi doğrultusunda sistem içinde belirlendiğini savunan görüştür.

Diğer Önemli Bilgiler

Uzun Dönem Eleştirisi

Keynes, Klasiklerin uzun dönemde dengenin kurulacağı yönündeki savunmalarına karşı 'Uzun dönemde hepimiz ölüyüz' diyerek kısa dönemli analizlerin ve hızlı müdahalelerin önemini vurgulamıştır.

Para Talebinin Üç Güdüsü

Keynes para talebini üç temel güdüye ayırmıştır: Günlük işlemler için 'işlem', beklenmedik olaylar için 'ihtiyat' ve faiz hareketlerinden kazanç sağlamak için 'spekülasyon' güdüsü.

Sermayenin Marjinal Etkinliği ve Faiz İlişkisi

Yatırım kararlarında SME faiz oranından (r) büyükse yatırım yapılır. Örneğin SME %12 ve piyasa faizi %8 ise yatırım karlı kabul edilir ve proje hayata geçirilir.

Tasarruf Kararı Verenler ile Yatırım Kararı Verenlerin Farklılığı

Keynes'e göre tasarruf kararlarını tüketiciler gelirlerine göre verirken, yatırım kararlarını girişimciler beklentilerine göre verir. Bu iki grubun farklı olması planlanan tasarruf ve yatırımların eşitlenmesini zorlaştırır.

Parasal Aldanma Olgusu

İşçilerin enflasyon oranını hesaba katmadan sadece nominal ücret artışlarına sevinerek emek arzını artırmaları durumudur. Keynesyen emek arzı analizinin temelini oluşturur.

Basit Çarpan Formülü

Basit çarpan katsayısı 1 / (1 - c) formülüyle hesaplanır. Burada 'c' marjinal tüketim eğilimidir. Örneğin c = 0.80 ise çarpan 5 olur ve 100 TL'lik kamu harcaması millî geliri 500 TL artırır.

Keynesyen Bölgede Toplam Arz

Eksik istihdamın olduğu Keynesyen bölgede toplam arz eğrisi yatay eksene paraleldir. Bu bölgede talebi artıran genişletici politikalar fiyatları yükseltmeden üretimi artırır.

Monetaristlerin Para Arzı İddiası

Milton Friedman liderliğindeki Monetaristler, ekonomik istikrarsızlıkların nedeninin toplam talep dalgalanmaları değil, para arzındaki düzensiz ve aşırı dalgalanmalar olduğunu savunurlar.

Sınavda Dikkat Et

  • Sınavda Klasik ve Keynesyen ayrımına dikkat edin; Klasikler uzun dönem ve esnek fiyat savunurken, Keynes kısa dönem ve rijit (katı) fiyat savunur.
  • Tasarruf ve tüketimin faizin değil, harcanabilir gelirin fonksiyonu olduğunu unutmayın; bu Klasiklerle en büyük ayrım noktalarından biridir.
  • Likidite tuzağı sorularında para politikasının tamamen etkisiz, maliye politikasının ise tam aksine en etkin araç olduğunu hatırlayın.
  • Emek arzının nominal (parasal aldanma nedeniyle), emek talebinin ise reel ücretin fonksiyonu olduğunu karıştırmayın.
  • Sermayenin marjinal etkinliği (SME) ile faiz oranı (r) karşılaştırmasında SME > r durumunda yatırım yapılacağını aklınızda tutun.
  • Çarpan mekanizmasının sadece tam istihdam düzeyine kadar reel üretimi artıracağını, tam istihdamdan sonra ise sadece fiyatları artıracağını unutmayın.