Ünite 9: Vergilendirme: Tarihsel, Kavramsal ve Teorik Çerçeve — Kelime Bul

Tanımı oku, kavramı harf harf bul. 18 kelime var.

1 / 180 doğru

Mükellefin şahsi ve ailevi özelliklerini tamamen göz ardı ederek, yalnızca ••• konusunu oluşturan iktisadi unsuru, malı veya işlemi hedef alan ••• türüdür. KDV, ÖTV ve emlak ••• ••• niteliktedir.

Vergide Genellik İlkesi — Dil, din, ırk, cinsiyet veya uyruk ayrımı yapılmaksızın, bir ülke sınırları içinde iktisadi faaliyette bulunan ve vergi ödeme gücü olan herkesin vergi yükümlülüğüne tabi tutulmasıdır. Bu ilke, kamu hizmetlerinin tüm topluma yönelik olmasının doğal bir sonucudur.

İstifade Teorisi — Vergiyi, devletin sunduğu kamusal hizmetlerin bir karşılığı veya bedeli olarak kabul eden ve ödenen vergi ile sağlanan fayda arasında doğrudan bir denklik kurulması gerektiğini savunan teoridir. Bu yaklaşım vergiyi bir nevi piyasa mübadelesi olarak görür.

İktidar Teorisi — Bireylerin kamu harcamalarına, devlet hizmetlerinden sağladıkları faydadan bağımsız olarak, sadece sahip oldukları ekonomik ve mali güçleri oranında katılmaları gerektiğini savunan teoridir. Temel amacı gelir dağılımında adaleti sağlamaktır.

Yatay Adalet — Vergilemede eşitlik ilkesinin bir gereği olarak, ekonomik ve mali durumları (ödeme güçleri) birbirine eşit olan mükelleflerin aynı miktarda ve oranda vergiye tabi tutulmasıdır. Aynı gelir düzeyindeki iki kişinin aynı vergiyi ödemesi bu kavrama örnektir.

Dikey Adalet — Ekonomik güçleri ve ödeme kapasiteleri birbirinden farklı olan mükelleflerin, bu farklılıklarına uygun olarak farklı miktarlarda ve oranlarda vergi ödemeleridir. Geliri yüksek olan bir mükellefin, geliri düşük olana göre daha yüksek oranda vergilendirilmesi ••• gereğidir.

Kanunilik İlkesi — Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklerin ancak halkın temsilcilerinden oluşan yasama organı tarafından çıkarılacak bir kanunla konulabilmesini, değiştirilebilmesini veya kaldırılabilmesini öngören temel hukuk •••. Keyfi vergilendirmeyi engeller.

Mali Anestezi — Özellikle dolaylı vergilerin mal ve hizmet fiyatlarının içerisine gizlenmesi nedeniyle, mükelleflerin ödedikleri vergi miktarını doğrudan fark edememeleri ve bu sayede vergiye karşı psikolojik tepkilerinin azalması durumudur. Tüketicinin marketten aldığı ürünün içindeki KDV'yi hissetmemesi buna örnektir.

Tersine Artan Oranlılık (Ric'ilik) — Dolaylı vergilerin objektif niteliği nedeniyle, düşük gelirli bireylerin ödediği verginin kendi gelirlerine oranının, yüksek gelirli bireylere kıyasla daha fazla olması durumudur. Bu durum vergi adaletini zedeleyen olumsuz bir etkidir.

Advalorem Vergi — ••• matrahının belirli bir ekonomik değer veya para tutarı olarak belirlendiği ve ••• bu değerin belirli bir yüzdesi şeklinde hesaplandığı ••• türüdür. Türkiye'deki Gelir ••• ve Katma Değer ••• ••• örnektir.

Spesifik Vergi — ••• matrahının değer yerine adet, ağırlık, uzunluk, hacim veya derece gibi fiziksel ve teknik ölçüler üzerinden belirlendiği ••• türüdür. Örneğin, tüketilen elektrik kw/saati veya motor hacmi üzerinden alınan maktu ••• bu gruptadır.

Subjektif Vergi — Mükelleflerin kişisel, sosyal ve ailevi durumlarını (evli, çocuklu olması veya engellilik durumu gibi) dikkate alarak ödeme gücüne göre kişiselleştirilen ••• türüdür. Gelir ••• ••• en net örnektir.

Objektif Vergi — Mükellefin şahsi ve ailevi özelliklerini tamamen göz ardı ederek, yalnızca ••• konusunu oluşturan iktisadi unsuru, malı veya işlemi hedef alan ••• türüdür. KDV, ÖTV ve emlak ••• ••• niteliktedir.

En Az Geçim İndirimi — Mükellefin kendisinin ve ailesinin fizyolojik ve sosyal yaşamını asgari düzeyde sürdürebilmesi için gerekli olan gelir tutarının vergilendirme dışında bırakılmasıdır. Ödeme gücü ilkesini gerçekleştirmek için kullanılan en temel araçlardan biridir.

Ayırma İlkesi — Vergilendirmede gelirin miktarı kadar elde edildiği kaynağın da dikkate alınarak, bedensel çalışmaya dayanan emek gelirlerinin, sermaye ve mülkiyet gelirlerine göre daha hafif vergilendirilmesini öngören adalet mekanizmasıdır.

Esneklik İlkesi — Milli gelirde meydana gelen artış veya azalışlara paralel olarak, vergi hasılatının da otomatik olarak aynı yönde artması veya azalması yeteneğidir. Esnek bir vergi sistemi, ekonomik büyüme dönemlerinde kamuya ek kaynak sağlar.

İstikrar İlkesi — Ekonomideki konjonktürel dalgalanmalar ve milli gelirdeki değişimler ne olursa olsun, vergi hasılatının kamu harcamalarını karşılayacak düzeyde sabit ve güvenilir bir şekilde kalması gerektiğini savunan ilkedir.

Geniş Tabanlı Vergi — ••• konusuna giren iktisadi unsurların, mal veya hizmetlerin neredeyse tamamını kapsayacak şekilde tasarlanan •••. Katma Değer ••• (KDV), tüm mal ve hizmet teslimlerini kapsadığı için ••• •••.

Dar Tabanlı Vergi — ••• konusunun yalnızca belirli, sınırlı sayıdaki mal, hizmet veya işlem grubuyla sınırlandırıldığı •••. Sadece lüks tüketim, tütün, alkol veya taşıtlar gibi belirli ürünlerden alınan Özel Tüketim ••• (ÖTV) dar •••.