Ünite 8: Genel Tekrar — Önemli Kavramlar

Her bir işin veya siparişin müşterinin özel isteklerine göre ayrı ayrı üretildiği ve maliyetlerin sipariş bazında açılan iş kartlarında biriktirildiği maliyet sistemidir. Örneğin, özel yat yapımı veya matbaa işleri bu sistemle izlenir.

Benzer ve standart ürünlerin kitle halinde, sürekli ve birbirini takip eden departmanlarda üretildiği durumlarda kullanılan maliyet sistemidir. Çimento, tekstil veya kimya sektöründeki üretim süreçleri bu sisteme örnek gösterilebilir.

Tek bir hammadde ve ortak üretim süreci kullanılarak aynı anda birden fazla farklı ürünün elde edildiği ayırım noktasına kadar katlanılan toplam maliyettir. Petrol rafinerisinde ham petrolün işlenmesi sürecindeki maliyetler bileşik maliyete örnektir.

Bileşik üretim sürecinde, ortak işlemler sonucunda ortaya çıkan farklı ürünlerin fiziksel olarak birbirinden ayrıldığı ve bağımsız ürünler haline geldiği üretim aşamasıdır.

Belirli bir dönemde tamamlanmamış durumda olan yarı mamul stoklarının, harcanan malzeme ve işçilik çabası dikkate alınarak tamamlanmış birim cinsinden ifade edilmesidir. Örneğin, %50'si tamamlanmış 200 adet yarı mamul, 100 eşdeğer birime eşittir.

Safha maliyet sisteminde, bir dönem boyunca üretime giren malzeme miktarı ile üretimden çıkan (tamamlanan ve yarı mamul kalan) malzeme miktarının eşitliğini gösteren miktar dengesi analizidir.

Dönem başı yarı mamul stoklarının cari dönem maliyetlerinden ayrı tutulduğu, cari dönem birim maliyetinin sadece bu dönemde yapılan harcamalar ve iş miktarı üzerinden hesaplandığı yöntemdir.

Dönem başı yarı mamul stokunun önceki dönem maliyetleri ile cari dönem maliyetlerinin birleştirilerek tek bir ortalama birim maliyetin hesaplandığı yöntemdir.

Dönem sonunda gerçekleşen fiili genel üretim giderlerinin, dönem içinde tahmini yükleme oranları kullanılarak işlere yüklenen genel üretim giderlerinden daha fazla olması durumudur.

Dönem içinde tahmini yükleme oranları ile işlere yüklenen genel üretim giderlerinin, dönem sonunda gerçekleşen fiili genel üretim giderlerinden daha yüksek olması durumudur.

Bileşik üretim süreci sonucunda aynı anda ortaya çıkan, işletmenin temel üretim amacını oluşturan ve yüksek satış değerine sahip olan ana ürünlerdir.

Bileşik üretim sürecinde ana ürünlerin yanında zorunlu olarak ortaya çıkan, satış değeri ve ekonomik önemi ana ürünlere kıyasla oldukça düşük olan ürünlerdir.

Ayırım noktasında satış fiyatı olmayan bir ürünün nihai satış değerinden, ayırım noktasından sonra yapılan ek işleme maliyetlerinin düşülmesiyle bulunan tahmini değerdir.

Bileşik ürünlerin her birinin brüt kar oranının, işletmenin toplam brüt kar oranına eşit olduğu varsayımıyla bileşik maliyetlerin dağıtıldığı yöntemdir.

Bileşik maliyetlerin, ayırım noktasında ortaya çıkan ürünlerin ağırlık, hacim, adet gibi fiziksel ölçüleri oranında dağıtıldığı basit yöntemdir.

Bileşik maliyetlerin, ürünlerin ek işlemler tamamlandıktan sonra ulaştıkları en son aşamadaki toplam satış gelirleri oranında dağıtıldığı yöntemdir.

Bileşik maliyetlerin, ürünlerin ayırım noktasında sahip oldukları fiili veya tahmini satış değerleri oranında dağıtıldığı yöntemdir.

Dönem başında bütçelenmiş genel üretim giderlerinin, bütçelenmiş faaliyet hacmine bölünmesiyle elde edilen ve dönem içinde maliyet yüklemede kullanılan tahmini katsayıdır.

Çok safhalı üretim süreçlerinde, bir önceki departmanda tamamlanarak cari departmana devredilen yarı mamullerin beraberinde getirdiği kümülatif maliyet unsurudur.

Üretilen mamulün bünyesine doğrudan giren, mamulün temel fiziki yapısını oluşturan ve hangi işe ne kadar harcandığı kolaylıkla izlenebilen malzeme maliyetleridir.

Üretim sürecinde hammaddeyi mamule dönüştüren, doğrudan üretim hattında çalışan işçilere ödenen ve sipariş bazında doğrudan izlenebilen ücretlerdir.

Üretimle ilgili olan ancak direkt malzeme ve direkt işçilik dışında kalan dolaylı malzeme, dolaylı işçilik, amortisman ve fabrika bakım giderleri gibi tüm dolaylı maliyetlerdir.

Tek Düzen Muhasebe Sistemi'nde, fiilen gerçekleşen gider hesapları ile üretim hesapları arasında köprü görevi gören ve maliyetlerin aktarılmasında kullanılan geçici hesaplardır.

Bir üretim departmanında dönem başı yarı mamul stoku ile dönem içinde üretime başlanan toplam miktarın, tamamlanan miktar ile dönem sonu yarı mamul stoku toplamına eşit olması kuralıdır.

Bileşik ürünlerin ayırım noktasından sonra daha yüksek bir satış değerine ulaşabilmesi veya satılabilir hale gelmesi için katlanılan bağımsız işleme maliyetleridir.