Malların ve ürünlerin üretiminden tüketimine kadar olan süreçte değiş tokuşa konu olması ve alınıp satılmasıdır. Hizmetlerin de dâhil olduğu bu kavram, ekonomik alandaki tüm ticari faaliyetlerin bütününü ifade eder.
Ticarete ve ticari faaliyetlere ilişkin tüm ilişki ve durumları inceleyen ve düzenleyen hukuk dalıdır. Özel hukuk çatısı altında yer alıp tacirlerin ticari ilişkilerini denetler.
Ticaret hukukunun temel aktörü veya failidir. Ticari işletmeyi kurarak işleten veya ticari faaliyetleri yürüten gerçek ya da tüzel kişileri ifade eder.
Ekonomik yaşamın hemen her alanında ticari faaliyetleri yürüten kurumsal yapılardır. Türk ticaret hukukunda özellikle anonim ve limited şirketler bu gruba girer.
Ticaret hukukunun temel müfredat konularından biridir. Ticari işletmenin tanımı, unsurları, devri ve tacir olma şartları gibi konuları inceler.
Üzerinde yazılı olan hak ile senet arasındaki bağın sıkıca kurulduğu, senetsiz ileri sürülemeyen ve senetsiz devredilemeyen evrakı düzenleyen ticaret hukuku alt dalıdır.
Adi şirketler ile ticaret şirketlerinin (kollektif, komandit, anonim, limited, kooperatif) kuruluşunu, işleyişini ve sona ermesini düzenleyen ticaret hukuku dalıdır.
Halka arz yoluyla tasarrufların değerlendirildiği piyasaları ve bu piyasada faaliyet gösteren kurum ve araçları düzenleyen, ticaret hukukunun yan alanlarındandır.
Marka, patent, tasarım ve coğrafi işaret gibi gayri maddi mallar üzerindeki hakları koruyan, ticaret hukuku ile yakın ilişkili bir hukuk dalıdır.
Kişiler arasındaki ilişkileri iradelerin eşitliği ve serbestliği prensibine göre düzenleyen hukuk koludur. Ticaret hukuku da bu dala dâhildir.
Türk Ticaret Kanunu'ndaki hükümler ile bir ticari işletmeyi ilgilendiren işlem ve fiillere ilişkin diğer kanunlarda yazılı özel hükümlerin tamamıdır. Ticari nitelikteki uyuşmazlıklara öncelikle uygulanan kurallar bütünüdür.
Tacirler arasında uzunca bir süre devam eden tatbikata bağlı olarak oluşan, belgesiz veya yazılı olmayan ancak toplumda uyulması zorunlu kanaati uyandıran kurallardır. Tacirler hakkında bilmeseler dahi mutlak olarak uygulanır.
Örf ve adet kuralı niteliğini kazanmamış, sadece ticari hayattaki alışkanlık niteliğinde olan kurallardır. Mahkemenin kararına doğrudan hukuki dayanak olamaz ancak tarafların irade açıklamalarının yorumunda dikkate alınır.
Tarafların tacir olup olmadığına ve işin bir ticari işletmeyle ilgili bulunup bulunmadığına bakılmaksızın kanun gereği doğrudan ticari dava sayılan uyuşmazlıklardır. Örn; Acentelik, haksız rekabet, taşıma ve sigorta işlerinden doğan davalar.
Mutlak olarak ticari dava sayılmayan bir husustan doğan uyuşmazlığın ticari dava sayılabilmesi için her iki tarafın da ticari işletmesiyle ilgili bir husustan doğmuş olmasını gerektiren dava türüdür.
Aksine yasal hüküm bulunmadıkça, dava olunan şeyin değerine veya tutarına bakılmaksızın tüm ticari davalara ve ticari nitelikteki çekişmesiz yargı işlerine bakmakla görevli özel mahkemedir.
TK m. 4 kapsamında sayılan mutlak ticari dava konularından doğan ve çekişmesiz yargı niteliği taşıyan işlerdir; bu işler de ticari nitelikte kabul edilir ve ticaret mahkemelerinde görülür.
Borcun yerine getirildiği, ifa edildiği yerdir. Tarafların farklı bölgelerde olması ve aynı konuda birden fazla ticari örf ve adet bulunması durumunda, kanunda aksi öngörülmedikçe ifa yerindeki ticari örf ve adet uygulanır.
Başta Türk Medeni Kanunu ve Türk Borçlar Kanunu'nun genel nitelikli hükümleri olmak üzere tüm kanunlarda yer alan ve özel hukuk ilişkilerine uygun düştüğü ölçüde uygulanan kurallardır.
Ticari işletmeler ve tacirler için ayrı olarak oluşturulan, ticaretle ilgili bilgilerin ve işlemlerin kaydedildiği resmî sicil sistemidir.
Asliye ticaret mahkemesi ile asliye hukuk mahkemesi ve diğer hukuk mahkemeleri arasındaki hukuki ilişkinin niteliğidir. Bu ilişki görev kuralı olduğundan mahkemelerce re'sen gözetilir.
Türk Ticaret Kanunu'nda düzenlenen hususları, ticari işletmeyle ilgili tüm işlem ve fiilleri veya taraflardan biri için ticari sayılan sözleşmeleri ifade eden hukuki kavramdır. Örneğin, ticari bir işletmenin akdettiği kira sözleşmesi veya haksız rekabet fiili ticari iş kapsamındadır.
Bir tacirin borçlarının ticari olmasının asıl kabul edilmesini sağlayan yasal varsayımdır. Örneğin, gerçek kişi bir tacirin yaptığı ödünç sözleşmesi kural olarak ticari iş sayılır; ancak işlem anında bunun ticari işletmesiyle ilgili olmadığını bildirmesi halinde borç adi sayılabilir.
İki veya daha fazla kişinin ticari nitelikteki bir iş dolayısıyla birlikte borç altına girmesi durumunda, sözleşmede aksine hüküm yoksa müteselsilen sorumlu olacaklarını kabul eden yasal karinedir. Örneğin, ticari işletme için bankadan birlikte kredi çeken iki kişi müteselsilen sorumludur.
Birden çok borçludan her birinin alacaklıya karşı borcun tamamından sorumlu olmasını ifade eden sorumluluk türüdür. Alacaklı borcun tamamını dilerse borçluların hepsinden dilerse yalnız birinden isteyebilir, ödeyen borçlu diğerine rücu eder.
Bir miktar paradan belirli bir süre yoksun kalma karşılığında alacaklıya ödenen para bedelidir. Talep edilebilmesi için kural olarak sözleşmede kararlaştırılması gerekir, istisnası ise tacirin verdiği avans ve masraflar için faiz isteyebilmesidir.
Para borcunu ödemekte geciken (temerrüde düşen) borçludan talep edilen gecikme faizidir. İstenebilmesi için sözleşmede kararlaştırılması gerekmez ve ticari işlerde adi işlere nazaran daha yüksek oranlarda uygulanabilir.
Faiz ödenmesi gereken hallerde miktarı sözleşme ile tespit edilmemişse uygulanan yasal orandır. Faiz Kanunu'na göre belirlenen bu oran halihazırda yıllık yüzde 9 olarak uygulanmaktadır.
İşleyen faizin belirli bir dönem sonunda anaparaya eklenerek toplam tutar üzerinden tekrar faiz yürütülmesi yöntemidir. Borçlunun ekonomik mahvına yol açabileceği için kural olarak yasaktır, ancak belirli şartlarda ticari işlerde mümkündür.
TCMB'nin önceki yılın 31 Aralık günü kısa vadeli avanslar için uyguladığı ve ticari işlerde sözleşme olmasa bile talep edilebilen temerrüt faizi oranını ifade eder. Hâlihazırda ticari işlerde bu oran yıllık yüzde 19.50'dir.
Kanunda öngörülen sürenin geçmesiyle borçlunun borcunu ifadan kaçınabilmesine olanak tanıyan savunma aracıdır. Ticari hükümlerde öngörülen zamanaşımı süreleri, kanunda aksine hüküm yoksa sözleşmeyle değiştirilemez.
Ticari borçlara kefalet halinde asıl borçlu ile kefil ve kefiller arasındaki ilişkilerde uygulanan, kefilin de borcun tamamından müteselsilen sorumlu olmasını öngören kefalet türüdür.
Esnaf faaliyeti için öngörülen sınırı aşan düzeyde gelir sağlamayı hedef tutan faaliyetlerin devamlı ve bağımsız şekilde yürütüldüğü işletmedir. Örneğin, bir otel veya büyük bir lokanta ticari işletme niteliği taşır.
Gerçek veya tüzel kişilerin ticari işletmeyi kısmen dahi olsa kendi adına işletmesiyle kazandığı sıfattır. Örneğin, adına lokanta açıp işleten gerçek kişi tacir sayılır.
Türk Ticaret Kanunu m. 124/2 hükmü uyarınca ticaret şirketlerinden kollektif ve komandit şirkete işaret eden teknik bir terimdir. Gerçek kişi işletmeleri için bu tabirin kullanılması hukuken yanlıştır.
Hukuki değil ekonomik bir kavram olup somut özel bir yapıya işaret etmez; söyleyenin kastına göre gerçek kişi işletmesini ya da ticaret şirketini ifade edebilir.
Ticari işletme tanımındaki gelir sınırını aşmayan, ekonomik faaliyette bulunan küçük ölçekli işletmelerdir. Ticaret hukuku kural olarak esnaf işletmesi ile ilgilenmez.
İşletme faaliyetlerinin tüm hak ve borçlarının doğrudan işletmeye ait olmasını ifade eder. Başka bir şirketin şubesi olan birimler bu unsuru taşımaz.
Merkeze bağlı olarak çalışan, ayrı bir tüzel kişiliği bulunmayan ve merkezde yürütülen faaliyetin aynısını icra eden bağımlı birimdir. Şubede doğan hak ve borçlar merkeze aittir.
İşletmeye özgülenmiş malvarlığı unsurlarının ayrı ayrı tasarruf işlemlerine gerek kalmaksızın bir bütün hâlinde devredilmesidir. Yazılı yapılması ve sicile tescili zorunludur.
Birden çok borçlunun alacaklıya karşı borcun tamamından zincirleme sorumlu olmasıdır. Ticari işletme devrinde devreden, devralanla birlikte 2 yıl borçlardan müteselsilen sorumludur.
Menkul malların rehnedilmesi için rehin konusu eşyanın alacaklıya fiilen teslim edilmesini öngören genel rehin kuralıdır. Ticari işletmelerde makinelerin teslimi imkansız olduğundan uygulanamaz.
Kredi alacaklılarına teslim şartı aranmaksızın ticari işletme ve diğer ekonomik birimlerin taşınır mal ve hakları üzerinde rehin kurulmasını sağlayan özel kanuni rejimdir.
Tacirin ticari işletmeye tahsis ettiği malvarlığıdır. Tacirin şahsi malvarlığından ayrı özel bir rejim oluşturmaz; tacir tüm malvarlığıyla işletme borçlarından sorumludur.
Ekonomik faaliyeti sermayesinden fazla bedeni çalışmasına dayanan ve geliri ilgili kararnamede gösterilen sınırı aşmayan sanat veya ticaretle uğraşan kişidir. Örneğin gezici olarak veya bir dükkanda küçük çaplı tamirat yapan terzi esnaf sayılır.
Bir ticari işletmeyi, kısmen de olsa, kendi adına işleten gerçek kişidir. Örneğin kendi adına bir kırtasiye dükkânı açıp çalıştıran kişi gerçek kişi tacir sıfatını kazanır.
Bir ticari işletmeyi kurup açtığını ilan araçlarıyla halka bildiren veya ticaret siciline tescil ettiren ancak fiilen henüz işletmeye başlamamış olan kimselerdir. Örneğin dükkan açılışını gazetede ilan eden ama henüz müşteri kabul etmeyen kişi tacir sayılır.
Aslında bir ticari işletmesi veya yasal şirketi bulunmadığı halde, sanki varmış gibi kendi adına veya hukuken var sayılmayan şirketler adına ortak sıfatıyla işlem yapan kimselerdir. Bu kişiler iyiniyetli üçüncü kişilere karşı tacir gibi sorumlu olurlar.
Gerçek kişilerde ticaret siciline tescil kurucu değil açıklayıcı etki doğururken, ticaret şirketlerinde sicile tescil tüzel kişilik ve tacir sıfatı kazandırdığı için kurucu etki doğurur.
Birden çok kişinin paylı mülkiyet şeklinde malik oldukları bir gemiyi, menfaat sağlamak amacıyla aralarında yaptıkları sözleşme gereğince hepsi adına ve hesabına suda kullanmaları hâlidir. Tüzel kişiliği olmasa da tacir hükümlerine tabidir.
Tacirin ticaretine ait tüm faaliyetlerinde öngörülü, tedbirli ve dikkatli davranma zorunluluğudur. Örneğin imzaladığı sözleşmenin tüm hukuki sonuçlarını bilmek zorunda olan tacir, ceza koşulunun indirilmesini bu yükümlülük nedeniyle talep edemez.
Bir sözleşmede karşılıklı edimler arasında açık bir oransızlık bulunması durumudur. Ancak basiretli davranmak zorunda olan tacirler, müzayaka (darda kalma) hali dışında gabin hükümlerine dayanarak sözleşmenin iptalini isteyemezler.
Telefon, telgraf veya elektronik gibi iletişim araçlarıyla sözlü olarak kurulan sözleşmelerin içeriğini doğrulayan yazıdır. Bu mektubu alan taraf 8 gün içinde itiraz etmezse mektup içeriğini kabul etmiş sayılır.
Ticari satışlarda teslim alınan malın ayıplı çıkması durumunda alıcının satıcıya durumu bildirmesidir. Açık ayıplarda 2 gün, gizli ayıplarda 8 gün içinde ihbar edilmelidir.
Türk Ticaret Kanunu hükümleri uyarınca diğer şirketler üzerinde kontrol sahibi olan ve kanunen tacir sayılan ana teşebbüs veya holding yapılarıdır.
Tacirlerin ve ticari işletmelerin kayıt altına alındığı, Ticaret Bakanlığının gözetiminde ticaret odaları bünyesindeki müdürlükler tarafından tutulan resmi sicildir. Örneğin, bir limited şirketin kuruluşu bu sicile tescil edilir.
Birden fazla borçlunun borcun tamamından zincirleme ve müştereken sorumlu olması durumudur. Ticaret sicilinin tutulmasından doğan bütün zararlardan devlet ve ilgili oda müteselsilen sorumludur.
Kanunda aksine hüküm bulunmadıkça, tescili gereken işlemlerin veya olguların gerçekleştiği (veya belgenin düzenlendiği) tarihten itibaren başlayan 15 günlük yasal başvuru süresidir.
Herkesin ticaret sicilinin içeriğini ve müdürlükteki belgeleri inceleyebilmesi, giderini ödeyerek onaylı suret alabilmesini sağlayan şeffaflık ilkesidir.
Tescil edilen hususların üçüncü kişiler hakkında hukuki sonuç doğurmaya başladığı anı belirleyen resmi gazete ilanıdır. Kayıtlar, ilanı izleyen iş gününden itibaren üçüncü kişilere karşı sonuç doğurur.
Her tacirin ticari işletmesine ilişkin işlemlerde kullanmak ve belgelerini imzalamak zorunda olduğu resmi ad ve ayırt edici işarettir. Örneğin, 'Mehmet Yılmaz Nakliyat' gerçek kişi tacir unvanıdır.
Kollektif veya komandit şirketlerde sorumluluğu sınırlanmamış, şirketin borçlarından malvarlığıyla sorumlu olan ve ticaret unvanında adının yer alması zorunlu/mümkün olan ortak türüdür.
Komandit şirketlerde sorumluluğu koydukları sermaye ile sınırlı olan ortaklardır. Bu kişilerin adları ve soyadları komandit şirketlerin ticaret unvanında kesinlikle yer alamaz.
İşletme sahibi ile ilgili olmaksızın doğrudan doğruya ticari işletmeyi tanıtmak ve benzer işletmelerden ayırt etmek için kullanılan ve tescil edilmesi gereken addır.
Bir teşebbüsün mal veya hizmetlerini diğer teşebbüslerinkinden ayırt etmeyi sağlayan, kişi adları, sözcükler, şekiller ve sesler gibi unsurlardan oluşan tescilli ayırt edici işarettir. Örneğin, 'Arçelik' bir markadır.
Tescilli markaların hukuki korumasını düzenleyen ve Türk Patent ve Marka Kurumu nezdindeki işlemleri kapsayan temel kanundur.
Halk arasında çok yüksek düzeyde bilinen ve ulaştığı ün sebebiyle başkaları tarafından farklı mal veya hizmetler için bile tescil ettirilemeyen üstün korumalı markadır. Örneğin, 'Ülker' markası buna örnek gösterilebilir.
Sınai Mülkiyet Kanunu'nun 5. maddesinde sayılan, marka olamayacak veya ayırt edici niteliği bulunmayan işaretlerin Türk Patent tarafından resen reddedilmesini gerektiren hukuki engellerdir.
Daha önce tescil ettirmemiş olsa bile, bir işareti tanıtıp meşhur hale getiren kişinin, sonradan aynı işareti marka olarak tescil ettiren kişiye karşı sahip olduğu öncelik ve hükümsüzlük talep etme hakkıdır.
Rakipler ile tedarikçiler ve müşteriler arasındaki ilişkileri etkileyen, dürüstlük kuralına aykırı aldatıcı davranışlar ile ticari uygulamalardır. Örneğin, bir işletmenin rakibinin ürünleri hakkında gerçeğe aykırı ve yanıltıcı açıklamalarla kötüleme yapması haksız rekabet oluşturur.
Kendi başına hukuka aykırı olmayan bazı işlerin ve faaliyetlerin, aradaki özel hukuki ilişki gereği belirli kişilere kanun veya sözleşmeyle yasaklanmasıdır. Örneğin, bir anonim şirket yönetim kurulu üyesinin izin almadan başka bir anonim şirkette aynı görevi üstlenmesi yasaktır.
Kayda geçirilmesi gereken ticari işlemlerin, ilgili belgelere dayanılarak tarih sırasıyla ve madde halinde düzenli olarak yazıldığı zorunlu ticari defterdir.
Yevmiye defterine kaydedilmiş olan işlemleri buradan alarak sistemli bir şekilde ilgili hesaplara dağıtan ve tasnifli olarak bu hesaplarda toplayan büyük defterdir.
Ticari işletmenin açılışında ve her hesap döneminin sonunda taşınmazların, alacakların, borçların, nakit paranın ve tüm varlıkların teker teker kaydedildiği ciltli defterdir.
Ticari defterlerin kanuna uygun tutulmasını sağlamak amacıyla noter veya ticaret sicili müdürlükleri tarafından dönemsel olarak yapılan hukuki tescil ve onay işlemleridir. Örneğin yevmiye defterinin kapanış onayı izleyen faaliyet döneminin altıncı ayının sonuna kadar yaptırılır.
Tacirin saklamakla yükümlü olduğu ticari defter ve belgelerin yangın, su baskını, yer sarsıntısı veya hırsızlık gibi mücbir sebeplerle kanuni saklama süresi içinde ortadan kalkması veya kaybolması durumudur.
İki kişinin karşılıklı alacak ve borçlarını ayrı ayrı istemekten vazgeçip bunları bir hesapta birleştirerek sonucunda çıkacak bakiyeyi talep etmelerini sağlayan yazılı sözleşmedir.
Tacirlerin ticari defterlerini, envanterleri, finansal tabloları, ticari mektupları ve muhasebe dayanağı belgeleri sınıflandırılmış şekilde on yıl süreyle muhafaza etme zorunluluğudur.
Müşterinin karar verme özgürlüğünü baskı altına alarak sınırlayan ve dürüstlük kuralına aykırı şekilde ticari mal veya hizmet pazarlamaya yönelik haksız rekabet halleridir.
Anonim ve limited şirketlerde pay sahiplerinin kimliklerini, pay miktarlarını ve devirlerini takip etmek amacıyla tutulması zorunlu olan resmi ticari defterdir.
Haksız rekabet fiili nedeniyle ekonomik menfaatleri zarar gören veya tehlikeye düşen kişilerin, devam eden hukuka aykırı eylemin durdurulması için açabileceği tespit ve önleme davasıdır.
Ticari faaliyetlerin yürütülmesinde tacirin hizmetinden yararlandığı veya onunla işbirliği yapan, bağımlı ya da bağımsız olarak ikiye ayrılan kişilerin genel adıdır. Örneğin, ticari temsilci bağımlı bir tacir yardımcısıyken, acente bağımsız bir tacir yardımcısıdır.
İşletme sahibinin ticari işletmeyi yönetmek ve ticaret unvanı altında kendisini temsil etmek üzere açıkça veya örtülü olarak yetki verdiği kişidir. İşletmenin amacına giren her türlü işlemi özel yetkiye gerek olmaksızın yapabilir.
Ticari temsilcilik yetkisi olmaksızın, işletmeyi yönetmek veya bazı işlerini yürütmek için yetkilendirilen kişidir. İşletmenin alışılmış bütün işlemlerini kapsar ancak ödünç alma veya kambiyo taahhüdünde bulunma gibi işlemler için açık yetki gerekir.
Sürekli olarak bir ticari işletme sahibi işveren hesabına ve işletmenin dışında her türlü işlemin yapılmasına aracılık etmeyi veya sözleşme yapmayı üstlenen bağımlı tacir yardımcısıdır.
Bağımlı bir konuma sahip olmaksızın, bir sözleşmeye dayanarak belirli bir bölgede sürekli olarak ticari sözleşmelere aracılık eden veya bunları tacir adına yapmayı meslek edinen bağımsız aracıdır.
Yazılı olarak aksi kararlaştırılmadıkça, müvekkilin aynı bölgede başka acente atayamaması ve acentenin de aynı bölgede rakip işletmelere aracılık edememesi durumudur.
Acentelik veya tek satıcılık sözleşmesi sona erdikten sonra, acentenin kazandırdığı müşteri çevresi sayesinde müvekkil menfaat elde etmeye devam ediyorsa ve hakkaniyet gerektiriyorsa acentenin talep edebileceği tazminattır.
Simsarın taraflar arasında sözleşme kurulması imkânını hazırlamayı veya aracılık etmeyi üstlendiği ve sözleşme kurulduğunda ücrete hak kazandığı sözleşmedir. Örnek olarak günlük hayattaki emlakçılık gösterilebilir.
Evlenmeye aracılık etme faaliyetidir ve kanunen borç doğurmayan (eksik borç) bir işlem olduğundan, evlenme simsarlığından doğan ücret hakkında dava açılamaz ve takip yapılamaz.
Komisyoncunun ücret karşılığında, kendi adına ve vekâlet verenin hesabına kıymetli evrak ve taşınırların alım veya satımını üstlendiği sözleşmedir.
Komisyoncuya gönderilen eşyanın açıkça ayıplı olması durumunda, taşıyıcıya karşı hakların korunması, zararın tespit ettirilmesi ve eşyanın korunması için komisyoncunun göstermek zorunda olduğu hukuki özen yükümlülüğüdür.
Üretici veya dağıtıcıdan aldığı malları kendi ad ve hesabına satan, tüm ticari riski üzerine alan ve üreticiyi temsil etme yetkisi bulunmayan bağımsız aracıdır.
Ticari işletme bünyesinde çalışan ve tacirin talimatlarına bağlı olan ticari temsilci, ticari vekil ve pazarlamacı gibi tacir yardımcıları grubudur.
İçerdiği hakkın senetten ayrı olarak ne ileri sürülebildiği ne de başkalarına devredilebildiği özel kıymetli senet türüdür. Örnek olarak bono, çek ve hisse senedi verilebilir.
Ticari hayatta en sık kullanılan kıymetli evrak alt grubudur. Bono, poliçe ve çek kambiyo senetleri arasında yer alır ve kanunen emre yazılı senetler statüsündedir.
Düzenleyenin lehtara belirli bir parasal tutarı vade tarihinde ödeme taahhüdünü içeren, kambiyo senedi ve kıymetli evrak türüdür. Günlük hayatta sıklıkla 'senet' olarak adlandırılır.
Muhatap olarak genellikle bir bankanın gösterildiği, ibraz edildiğinde ödenmesi gereken ve hem emre hem de hamiline yazılı olarak düzenlenebilen bir kambiyo senedidir.
Ortaklık veya alacak hakkı sağlayan, parasal değeri olan ve yatırım veya ödeme aracı olarak kullanılan kıymetli evrak türleridir. Hisse senedi ve tahvil bu gruba girer.
Kıymetli evrakın kendisine veya emrine düzenlenen, senedin ilk hak sahibi konumundaki alacaklı kişidir.
Belli bir kişinin adına yazılı olan, 'emrine' kaydını içermeyen ve kanunen emre yazılı sayılmayan senetlerdir. Alacağın temliki ve teslimi suretiyle devredilir.
Belli bir kişinin adına yazılı olup 'emrine' kaydını içeren veya kanunen doğrudan bu statüde kabul edilen kıymetli evraktır. Ciro ve teslim yoluyla devri gerçekleştirilir.
Metninden veya şeklinden kim elinde bulunduruyorsa o kişinin hak sahibi sayılacağı anlaşılan kıymetli evraktır. Sadece teslim yoluyla devredilebilir.
Emre yazılı kıymetli evrakın arka yüzüne yazılarak veya ayrı bir kâğıt üzerine eklenerek, senedin devrini ve hakların başkasına geçmesini sağlayan yazılı beyandır.
Kıymetli evrakın kaybolması, çalınması, yanması veya yırtılması gibi irade dışı nedenlerle elden çıkması durumudur. Bu durumda mahkeme yoluyla iptal prosedürü işletilir.
Borçlunun, alacaklının talebine karşı ödemekten kaçınmak için ileri sürdüğü yasal savunma imkânıdır. Kıymetli evrak hukukunda borçlunun hamilere karşı sahip olduğu bu savunmalar mutlak ve kişisel defiler olarak ikiye ayrılır.
Senette borçlu sıfatı taşıyan herkes tarafından, senetteki alacaklı dahil herkese karşı ileri sürülebilen savunmalardır. Senet metninden anlaşılan defiler ve senedin geçersizliğine ilişkin defiler bu sınıfa girer.
Senette zorunlu şekil şartlarının eksik olması, vadenin gelmemiş olması veya zamanaşımı gibi durumların doğrudan senet metninden anlaşılmasıyla herkes tarafından herkese karşı ileri sürülebilen mutlak defilerdir.
Ehliyetsizlik, sahte imza, yetkisiz temsil veya ikrah gibi senedi düzenleyen kişinin iradesini sakatlayan durumlarda, senedi tamamen hükümsüz kılmayıp sadece o borçluyu borçtan kurtaran mutlak nitelikli defilerdir.
Her bir senet borçlusunun imzasının, diğer imzaların sahiplerini bağlayıp bağlamamasından bağımsız olarak kendi sahibini bağlamasını ifade eden ilkedir (TK m. 677/1). Bu sayede ehliyetsiz bir kişinin imzaladığı bono geçerli kalmaya devam eder.
Borçlu ile alacaklı arasındaki temel ilişkiden (satım, kira vb.) doğan ve kural olarak sadece o temel ilişkinin tarafları arasında ileri sürülebilen savunmalardır. Temel kural olarak senedi devralan iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez.
Kıymetli evrakın düzenlenmesine neden olan hukuki işlem veya sözleşmedir (örneğin mal alım satımı, kira sözleşmesi veya borç verme). Kişisel defilerin temel kaynağını oluşturur.
Karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde, karşı taraf borcunu ifa etmediği sürece borçlunun kendi edimini yerine getirmekten kaçınmasını sağlayan kişisel bir defidir. Örneğin satım sözleşmesinde mal teslim edilmediği için senet bedelinin ödenmemesi.
Gerçekte bir borç ilişkisi olmaksızın, sadece bir kişinin kredi temin etmesine yardımcı olmak amacıyla karşılıklı güvene dayanarak düzenlenen senet türüdür. Hatır için verilmiş olması borçlu açısından kişisel bir defi oluşturur.
Belli bir kişinin adına yazılı olan ve alacağın temliki hükümleriyle devredilen kıymetli evrak türüdür. Bu tür senetlerde borçlu, kişisel defilerini senedi devralan üçüncü kişilere karşı da ileri sürebilir.
Poliçe, bono ve çekten oluşan, ticaret hayatında ödeme, kredi ve teminat amacıyla kullanılan özel kıymetli evrak türleridir. Sıkı şekil şartlarına bağlı olup üzerlerinde yapılan işlemler elektronik imza ile gerçekleştirilemez.
Kambiyo senetlerinde geçerli olan bu ilke gereğince, senedi elinde bulunduran hamil, alacağını kanıtlamak için temel hukuki ilişkiyi ispat etmek zorunda değildir. Örneğin bonoyu alan kişi, aralarındaki mal satış sözleşmesini mahkemede kanıtlamak zorunda kalmaksızın doğrudan senetle takip yapabilir.
Düzenleyen, lehtar ve muhatap olmak üzere üç tarafı bulunan ve muhataba yöneltilmiş kayıtsız şartsız bir havale ilişkisi içeren kambiyo senedidir. Günlük ticari hayatta kullanımı oldukça sınırlıdır.
Düzenleyen ile lehtar arasında kurulan ikili bir ilişki olup, bir borç ikrarı ve ödeme vaadini içeren kambiyo senedidir. Ticari hayatta en yaygın kullanılan kıymetli evrak türlerinden biridir.
Kambiyo senedinden doğan alacak hakkını elinde bulunduran, senedin kendisine ödeneceği belirtilen kişidir. Örneğin (D)'nin düzenlediği bonoda parayı tahsil edecek olan (L) lehtardır.
Poliçede ödemeyi gerçekleştirmekle görevli olan kişidir. Poliçenin geçerliliği için muhatabın senedi imzalaması zorunlu değildir, ancak havale edilen kişidir.
Kambiyo senedi bedelinin (tamamen veya kısmen) ödenmesinin bir üçüncü kişi (avalist) tarafından güvence altına alınması işlemidir. Tamamen fiil ehliyetine sahip kişiler tarafından verilebilir.
Emre yazılı senetlerin (kambiyo senetlerinin) arka yüzüne yazılan yazıyla veya imza ile bir başkasına devredilmesidir. Ciro eden kişi, senet bedelinin ödenmesini taahhüt etmiş olur.
Tedavüle çıkarılırken tamamen doldurulmamış, bazı unsurları boş bırakılmış olan senetlerdir. Aradaki anlaşmalara aykırı doldurulsa bile, hamil kötü niyetli veya ağır kusurlu olmadıkça bu durum savunma olarak ileri sürülemez.
Kambiyo senetlerinin hukuken geçerli olabilmesi için kanunun öngördüğü zorunlu unsurlardır. Örneğin poliçede sekiz, bonoda ise yedi zorunlu şekil şartı aranmaktadır.
Borçlunun, alacaklının hakkını kullanmasını durduran veya ortadan kaldıran kişisel itirazlarıdır. Kambiyo senetlerinin soyutluğu kuralı gereğince kişisel def'iler üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez.
Niteliği itibarıyla poliçe gibi üçlü bir havale ilişkisine dayanan, muhatabı yalnızca bir banka olabilen ve kural olarak görüldüğünde ödenen bir ödeme aracıdır. Örnek vermek gerekirse, tüccar A'nın borcunu ödemek için banka X üzerindeki çek hesabından alacaklıya verdiği kıymetli evraktır.
Günümüz ticari uygulamasında bir kredi ve vade aracı olarak kullanılan, üzerine gerçeğe aykırı olarak ileriki bir tarih keşide tarihi şeklinde yazılan çek türüdür. Örneğin, 1 Ocak tarihinde düzenlenen bir çeke 1 Temmuz tarihinin yazılması ve yasal düzenleme gereği o tarihten önce bankaya ibraz edilememesi bu durumun örneğidir.
Keşidecinin muhatap bankaya verdiği talimatla çekin ödenmesini engelleme iradesidir; ancak bu cayma ancak yasal ibraz süresi geçtikten sonra hukuki hüküm ifade eder. Örneğin ibraz süresi 10 gün olan bir çekten, 11. günde cayma beyanında bulunulması hukuken geçerlidir.
Emre yazılı kıymetli evrakın (kambiyo senetlerinin) arka yüzüne veya alonja imza atılmak ve zilyetlik devredilmek suretiyle başkasına devrini sağlayan hukuki işlemdir. Örneğin borçlunun elindeki bonoyu alacaklıya arkasını imzalayarak vermesi ciro işlemidir.
Senedi ciro eden kişinin, senedin kime devredildiğini yazmadan sadece imza attığı ciro türüdür. Örneğin cirantanın bononun arkasına sadece imzasını atarak alıcının adını belirtmemesi beyaz ciro niteliğindedir.
Ciro yapılırken senedi devralan kişinin adının imzanın önüne açıkça yazıldığı ciro türüdür. Örneğin cirantanın bononun arkasına 'Ahmet Çelik'e ödeyiniz' yazıp imzalaması tam cirodur.
Senet bedelinin yalnızca bir kısmının devrini amaçlayan ciro kaydıdır ve Türk Ticaret Kanunu'na göre tamamen batıldır (geçersizdir). Örneğin 10.000 TL'lik bir bononun 5.000 TL'lik kısmı için ciro yapılması hukuken geçersizdir.
Cirantanın, poliçenin veya bononun tekrar ciro edilmesini yasaklaması durumudur; bu kayıt sayesinde ciranta kendisinden sonraki hamilere karşı sorumlu olmaz. Örneğin cirantanın 'tekrar ciro edilemez' kaydı düşerek senedi devretmesi ciro yasağına örnektir.
Kambiyo senedi bedelinin ödenmesinin kısmen veya tamamen güvence altına alınması için verilen kefalet benzeri teminat şerhidir. Örneğin bir limited şirketin borcuna şirket müdürünün senet arkasına imza atarak kefil olması avaldir.
Kambiyo senedi üzerine 'aval içindir' ibaresiyle veya ön yüze atılan imza ile gerçekleştirilen teminat beyanıdır. Örneğin muhatap veya düzenleyen hariç bononun ön yüzüne atılan imza aval şerhi sayılır.
Vadede ödenmeyen kambiyo senedi hamilinin, cirantalara, düzenleyene ve diğer borçlulara başvurarak alacağını talep etme yetkisidir. Örneğin vadesinde ödenmeyen bir bonoda hamilin cirantaya icra takibi başlatması başvurma hakkıdır.
Kambiyo senedinin vadesinde ödenmediğinin noter vasıtasıyla düzenlenen resmî bir belge ile tespit edilmesidir. Örneğin vadesinde ödenmeyen bono için hamilin notere giderek ödememe protestosu çektirmesi zorunludur.
Kambiyo senedini düzenleyen, ciro eden veya aval veren kişilerin senet bedelinden zincirleme ve ortaklaşa sorumlu olması durumudur. Örneğin hamilin borçluların sıralamasına uymak zorunda kalmadan doğrudan dilediği cirantadan tüm alacağı isteyebilmesi teselsül gereğidir.
İki veya daha fazla kişinin emek ve mallarını ortak bir amaca erişmek üzere birleştirmeyi üstlendikleri, Borçlar Kanunu'nda düzenlenen ve tüzel kişiliği bulunmayan en temel ortaklık türüdür. Örnek olarak ticari hayatta kurulan geçici ortak girişimler (joint venture) gösterilebilir.
Hak ve borç sahibi olabilen, bağımsız iradesi ve mal varlığı bulunan teşekküllerdir. Adi ortaklığın tüzel kişiliği yokken, ticaret şirketlerinin (kollektif, komandit, anonim, limited, kooperatif) tamamının tüzel kişiliği mevcuttur.
Tüzel kişiliği bulunmayan adi ortaklıklarda, ortaklığa ait mal varlığının ortakların tamamına elbirliğiyle (iştirak halinde) ait olması durumudur. Bu ortaklıkta ortakların payları teorik olarak bellidir ancak mal üzerinde doğrudan paylı mülkiyet hakları yoktur.
Ortakların kişisel emeklerinin, güven ilişkisinin ve sınırsız sorumluluğunun ön planda olduğu şirket türleridir. Ticaret kanunumuza göre kollektif şirket ile komandit şirket şahıs şirketleri grubuna girmektedir.
Ortakların kişisel özelliklerinden ziyade taahhüt ettikleri sermayenin önem taşıdığı, ortak sorumluluğunun sınırlı olduğu şirketlerdir. Anonim şirket, limited şirket ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirket bu sınıfa girer.
Ticari bir işletmeyi bir ticaret unvanı altında işletmek amacıyla gerçek kişiler arasında kurulan ve ortaklarının şirket borçlarından dolayı sorumluluğunun sınırlandırılmadığı şirket türüdür. Ortakların sorumluluğu sınırsız ve müteselsildir.
Komandit şirketlerde, şirket alacaklılarına karşı mal varlığıyla sınırsız ve şahsen sorumlu olan ortak grubudur. Komandite ortakların mutlaka gerçek kişi olması zorunludur.
Komandit şirketlerde, şirkete koydukları veya taahhüt ettikleri sermaye miktarı ile sorumluluğu sınırlı olan ortak türüdür. Komanditer ortaklar gerçek kişi olabileceği gibi tüzel kişiler de bu sıfatla şirkete ortak olabilir.
İki veya daha fazla teşebbüsün belirli bir projeyi gerçekleştirmek veya ortak bir ekonomik amaca ulaşmak için ticari alanda oluşturdukları, hukuki nitelik itibarıyla bir adi ortaklık türü olan yapılanmadır.
Bir tacirin veya işletmenin piyasadaki güvenilirliği ve ticari saygınlığıdır. Kanun gereği kişisel emek ve ticari itibar adi ortaklığa ve kollektif şirkete sermaye olarak getirilebilirken, anonim şirkete sermaye olarak getirilemez.
Sermayesi belirli ve paylara bölünmüş olan, borçlarından dolayı yalnız malvarlığıyla sorumlu bulunan sermaye şirketidir. Örnek olarak, 50.000 TL asgari sermaye ile kurulan ve pay sahiplerinin sadece taahhüt ettikleri paylar ölçüsünde sorumlu olduğu şirketler gösterilebilir.
Anonim şirketin ana sözleşmesinde taahhüt edilmiş bulunan ve kanunen en az elli bin Türk lirası (50.000 TL) olmak zorunda olan sermaye miktarını ifade eder. Nakden taahhüt edilen pay bedellerinin en az %25'i tescilden önce ödenmelidir.
Anonim şirketlerin esas sözleşmeyle atanmış veya genel kurul tarafından seçilmiş, bir veya daha fazla kişiden oluşan ve şirketi idare ve temsil eden zorunlu organıdır.
Pay sahiplerinin şirket işlerine ilişkin haklarını kullandıkları, olağan veya olağanüstü toplanarak organ seçimi, bilanço onayı ve kâr dağıtımı gibi stratejik kararlar aldıkları en üst karar organıdır.
Sermayesi paylara bölünen ve ortaklarından bir veya birkaçı kollektif şirket ortağı (sınırsız), diğerleri anonim şirket pay sahibi (sınırlı) gibi sorumlu olan, uygulamada hemen hiç görülmeyen şirket türüdür.
Bir veya birden çok gerçek veya tüzel kişi tarafından bir ticaret unvanı altında kurulan, esas sermayesi belirli ve bu sermaye paylarının toplamından oluşan bir sermaye şirketidir. En az 10.000 TL sermaye gerektirir ve ortak sayısı 50'yi aşamaz.
Limited şirket ortaklarının, ana sermaye payını ödemenin dışında şirket sözleşmesiyle taahhüt edebildikleri ek parasal yükümlülükler veya hizmet/ifa borçlarıdır.
Ortakların belirli ekonomik menfaatlerini, meslek veya geçim ihtiyaçlarını işgücü ve parasal katkıyla karşılıklı yardım, dayanışma ve kefalet suretiyle sağlamak amacıyla kurulan değişir ortaklı ve değişir sermayeli tüzel kişiliktir.
Ortak sayısının ve buna bağlı olarak sermayenin sürekli olarak artıp azalmasına yasal olarak imkan tanıyan, özellikle kooperatiflerde görülen esnek yapı özelliğidir.
Genel kurul toplantılarında, yönetim kurulu üyelerinin o döneme ait faaliyetlerinden ötürü aklanması, sorumluluktan kurtarılması işlemidir ve olağan genel kurulun yetkilerindendir.