Ünite 3: Çift Taraflı Kayıt Sistemi ve Kâr/zarar Tablosu (Gelir Tablosu)

Ahmet Dürüst Avukatlık Bürosu Kuruluş İşlemi

1 Ekim 2017 tarihinde Avukat Ahmet Dürüst, şahsi banka hesabından 6.000 TL nakit parayı yeni açtığı bürosuna sermaye olarak aktarmıştır. Bu işlemle birlikte para şahsi varlık olmaktan çıkıp işletmeye ait bir varlık haline gelmiş ve Nakit Hesabı borçlandırılırken Sermaye Hesabı alacaklandırılmıştır.

Büro Kiralama ve İlk Kira Ödemesi

2 Ekim 2017 tarihinde mobilyalı bir büro kiralanmış ve Ekim ayı kirası olarak 500 TL nakit ödeme yapılmıştır. Bu işlem işletmenin Nakit varlığını 500 TL azaltırken, Kira Gideri hesabı üzerinden özsermayede 500 TL azalışa neden olmuştur.

Mega Bilgisayar A.Ş.'den Vadeli Alım

2 Ekim 2017'de Mega Bilgisayar A.Ş.'den 800 TL'ye bilgisayar alınmıştır. Yarısı (400 TL) peşin ödenmiş, kalan 400 TL'nin 2 ay sonra ödenmesi kararlaştırılmıştır. Bu işlemle Demirbaşlar 800 TL artarken, Nakit 400 TL azalmış ve Borçlar 400 TL artmıştır.

Kırtasiye Malzemesi Alımı ve Dönem Sonu Sayımı

3 Ekim 2017'de 60 TL'lik kırtasiye malzemesi peşin alınmıştır. 31 Ekim'de yapılan sayımda ise sadece 20 TL'lik kısmın kaldığı saptanmıştır. Bu durum, dönem içinde 40 TL'lik kırtasiye malzemesinin tüketildiğini ve Kırtasiye Gideri yazılması gerektiğini göstermiştir.

Anahtar Kavramlar

Sermayeİşletme ortaklarının işletmeye ortaklık payı karşılığında direkt olarak yaptıkları yatırımlardır. Örneğin, Ahmet Dürüst'ün avukatlık bürosuna şahsi hesabından 6.000 TL aktarması işletmenin başlangıç sermayesidir.

Kâr Payı (Temettü)İşletme ortaklarının, işletmeye koydukları sermaye karşılığında işletmenin elde ettiği kâr üzerinden aldıkları varlıklardır. Genellikle nakit biçiminde dağıtılan bu varlıklar işletmenin özsermayesinde azalışa neden olur.

Dağıtılmamış Kârlarİşletmenin elde ettiği kârlardan ortaklara kâr payı olarak dağıtılmayıp işletme bünyesinde bırakılan kısımdır. Bu tutar bilançonun özsermaye bölümünde birikimli olarak takip edilir.

GelirSermaye artırımı dışında, işletmenin faaliyetleri sonucunda özsermayede artışa neden olan unsurlardır. Örneğin, bir müvekkilin davasının kazanılması sonucu tahsil edilen 600 TL hizmet geliridir.

GiderKâr payı dağıtımı dışında, işletmenin faaliyetlerini yürütebilmesi için tükettiği varlıklar veya üstlendiği yükümlülükler nedeniyle özsermayede meydana gelen azalışlardır. Örneğin, büro için ödenen 500 TL kira bir giderdir.

Çift Taraflı Kayıt SistemiHerhangi bir finansal olayın en az iki hesabı eşit tutarlarla ve zıt yönlü (borç ve alacak) etkileyecek şekilde kaydedilmesini öngören sistemdir. Bu sistemde borç ve alacak toplamları her zaman eşittir.

BilançoBir işletmenin belirli bir tarihteki (anlık) varlıklarını, borçlarını ve özsermayesini gösteren finansal tablodur. Statik bir yapıya sahip olduğu için işletmenin anlık fotoğrafı olarak nitelendirilir.

Gelir Tablosu (Kâr/Zarar Tablosu)Bir işletmenin belirli bir dönemde elde ettiği gelirleri ve bu gelirleri elde ederken katlandığı giderleri gösteren dönemsel tablodur. İşletmenin performansını gösteren bir film gibidir.

Özsermaye (Özkaynak)İşletmenin toplam varlıklarından toplam borçlarının düşülmesiyle elde edilen ve ortakların işletme üzerindeki net haklarını gösteren büyüklüktür. Varlıklar ile borçlar arasındaki farka eşittir.

Borç (Hesap Yönü)Bir muhasebe hesabının (T cetvelinin) sol tarafını ifade eden terimdir. Varlık hesaplarındaki artışlar ve gider hesaplarındaki işlemler bu tarafa kaydedilir.

Alacak (Hesap Yönü)Bir muhasebe hesabının (T cetvelinin) sağ tarafını ifade eden terimdir. Borç, özsermaye ve gelir hesaplarındaki artışlar bu tarafa kaydedilir.

Dönen Varlıklarİşletmenin bir yıl veya daha kısa sürede nakde çevirmeyi, satmayı veya tüketmeyi öngördüğü nakit, alacak ve stok gibi varlıklardır. Örneğin, kasadaki nakit ve kırtasiye stoku dönen varlıktır.

Duran Varlıklarİşletmenin bir yıldan daha uzun süre faaliyetlerinde kullanmak amacıyla edindiği ve hemen nakde çevrilmesi düşünülmeyen varlıklardır. Örneğin, büro için alınan bilgisayar ve klima demirbaş olarak duran varlıktır.

Kısa Vadeli Borçlarİşletmenin en geç bir yıl içinde ödemesi gereken ticari borçlar, banka kredileri ve diğer yükümlülükleridir. Ahmet Dürüst örneğindeki 2 ay vadeli bilgisayar borcu bu gruptadır.

Uzun Vadeli Borçlarİşletmenin geri ödeme süresi bir yıldan uzun olan borçlarını ve yükümlülüklerini kapsayan bilanço bölümüdür.

Demirbaşlarİşletme faaliyetlerinde kullanılmak üzere satın alınan, bilgisayar, masa, klima gibi uzun ömürlü ve maddi nitelikteki duran varlıklardır.

Kırtasiye Stokuİşletmenin faaliyetlerinde kullanmak üzere satın aldığı ancak henüz tüketmediği kağıt, kalem gibi malzemelerin depodaki değerini gösteren varlık hesabıdır.

Hizmet Geliriİşletmenin ana faaliyeti kapsamında müşterilerine sunduğu hizmetler karşılığında hak ettiği veya tahsil ettiği gelir kalemidir.

Maaş (Ücret) Gideriİşletmede çalışan personelin (örneğin sekreterin) emeği karşılığında dönem içinde tahakkuk eden ve ödenen, özsermayeyi azaltan gider unsurudur.

Aidat Gideriİşletmenin faaliyet gösterdiği büro veya iş yerinin ortak kullanım alanları için ödediği, dönemsel olarak özsermayeyi azaltan harcamalardır.

T-Hesabı (Büyük Defter)Finansal olayların hesap bazında borç ve alacak tarafları halinde sınıflandırılarak izlendiği, 'T' harfi şeklindeki muhasebe çizelgesidir.

Nakit SıkıntısıBir işletmenin kârlı faaliyet göstermesine rağmen, tahsilatlarının vadeli olması veya peşin ödemeler yapması nedeniyle elinde yeterli nakit varlığının bulunmaması durumudur.

Diğer Önemli Bilgiler

İlk Davanın Kazanılması ve Tahsilat

8 Ekim 2017 tarihinde bir müvekkilin davası kazanılmış ve hizmet bedeli olan 600 TL nakit olarak hemen tahsil edilmiştir. Bu işlem Nakit varlığını 600 TL artırırken, Hizmet Geliri hesabını da 600 TL artırarak özsermayeye olumlu yansımıştır.

Müşteri Yemek Harcaması

9 Ekim 2017 tarihinde bir müşteriyle iş yemeği yenmiş ve restorana 70 TL nakit ödenmiştir. Bu harcama Yemek Gideri hesabı borçlandırılarak kaydedilmiş ve işletmenin özsermayesini 70 TL azaltmıştır.

ABC Holding A.Ş. Danışmanlık Anlaşması

12 Ekim 2017'de ABC Holding A.Ş.'ye hukuki danışmanlık yapılmış ve 1.500 TL'lik ücretin 10 gün sonra alınması kararlaştırılmıştır. Nakit tahsilat yapılmasa da gelir gerçekleştiği için Alacaklar Hesabı 1.500 TL borçlandırılmış, Hizmet Geliri 1.500 TL alacaklandırılmıştır.

Büro Temizlik Ödemesi

15 Ekim 2017 tarihinde büronun temizliğini yapan şirkete 100 TL nakit ödeme yapılmıştır. Bu işlem Nakit hesabından 100 TL çıkışa neden olurken, Temizlik Gideri hesabına borç kaydedilmiştir.

3M Emlak Bürosu Davası

20 Ekim 2017 tarihinde 3M Emlak Bürosu'nun davası görülmüş ve karşılığında 750 TL nakit ücret alınmıştır. Bu işlem Nakit hesabını ve Hizmet Geliri hesabını 750'şer TL artırmıştır.

ABC Holding Alacağının Kısmi Tahsilatı

22 Ekim 2017'de ABC Holding A.Ş.'den olan 1.500 TL'lik alacağın 1.000 TL'lik kısmı tahsil edilmiştir. Bu işlem sonucunda Nakit hesabı 1.000 TL artarken, Alacaklar hesabı 1.000 TL azaltılmıştır; özsermaye üzerinde bir etkisi olmamıştır.

Vadeli Klima Alımı

25 Ekim 2017'de büroya hiç peşinatsız, 3 ay vadeli ödeme koşuluyla 600 TL'ye bir klima satın alınmıştır. Bu işlemle Demirbaşlar (klima) 600 TL artarken, Borçlar hesabı da 600 TL artırılmıştır.

Ekim Ayı Aidat ve Sekreter Maaşı Ödemeleri

30 Ekim'de 50 TL aidat gideri, 31 Ekim'de ise sekreterin maaşı olan 400 TL nakit olarak ödenmiştir. Bu iki işlem toplamda Nakit varlıklarını 450 TL azaltırken, Aidat Gideri ve Ücret Gideri hesaplarını borçlandırmıştır.

31 Ekim 2017 Tarihli Bilanço Sonuçları

Ekim ayı sonundaki işlemlere göre Ahmet Dürüst Avukatlık Bürosu'nun toplam varlıkları 8.690 TL (Nakit 6.770, Alacaklar 500, Kırtasiye 20, Demirbaşlar 1.400) ve toplam borçları 1.000 TL olarak gerçekleşmiş, özsermaye ise 7.690 TL olmuştur.

Ekim Dönemi Net Kârı

1-31 Ekim 2017 döneminde işletme toplam 2.850 TL hizmet geliri elde etmiş, buna karşılık 1.160 TL toplam gidere katlanmıştır. Gelir ve gider farkından yola çıkılarak dönemin net kârı 1.690 TL olarak hesaplanmıştır.

Murat'ın Servet Analizi Örneği

Murat'ın 1.500 TL nakit, 2.500 TL bilgisayar, 46.000 TL araba ve 150.000 TL ev olmak üzere toplam 200.000 TL varlığı vardır. Ancak evi alırken çektiği 40.000 TL banka kredisi borcu nedeniyle gerçek serveti 160.000 TL'dir.

Sınavda Dikkat Et

Varlık hesaplarındaki artışların borç (sol), borç ve özsermaye hesaplarındaki artışların alacak (sağ) tarafına kaydedildiğini asla unutmayın. Sınavda bu temel kural üzerinden çok sayıda kayıt sorusu gelmektedir.
Sermaye artırımı ve kâr payı (temettü) dağıtımlarının özsermaye üzerindeki etkilerine dikkat edin. Sermaye artırımı özsermayeyi artırırken, kâr payı dağıtımı özsermayeyi doğrudan azaltır.
Dönem içi net kâr hesaplama sorularında formülü iyi uygulayın: Net Kâr = Özsermaye Değişimi - Sermaye Artırımı + Kâr Payı Dağıtımı. İşaretleri karıştırmamak puan kazandırır.
Kâr elde etmenin her zaman nakit artışı anlamına gelmediğini, kâr ile nakit akışının farklı kavramlar olduğunu teorik sorularda aklınızda bulundurun.
Gelir ve gider hesaplarının kayıt yönlerini ezberleyin: Gelirler alacak (sağ) tarafına, giderler borç (sol) tarafına kaydedilir. Bu hesaplar genellikle tek taraflı çalışır.
Bilanço anlık (statik), Gelir Tablosu ise dönemsel (dinamik) bir tablodur. Sınavda bu iki tablonun zaman boyutu farkı sıklıkla sorgulanır.