← Ünite 12
Yönetim ve Organizasyon

Ünite 12: 12. Liderlikte Durumsallık Teorileri

Max Weber ve Karizma
Sosyolog Max Weber, karizmayı 100 yıldan uzun bir süre önce tanımlamıştır. Karizmayı, bir kişiyi normal insanlardan ayıran az bulunur bir kişilik kalitesi olarak nitelendirmiştir.
Robert House'un Katkısı
Davranış bilimleri alanında karizmatik liderlik üzerine ilk akademik çalışmaları Robert House yapmıştır. House, bu liderlerin izleyicileri üzerinde derin etkiler yaratabildiğini ortaya koymuştur.
Fiedler Modeli Kaynağı
Fiedler’in Durumsallık Modeli, Angelo Kinicki ve Robert Kreitner tarafından 2008 yılında 'Organizational Behavior' kitabında detaylandırılmıştır. Bu model, sekiz değişik liderlik durumu ortaya koyar.
Bernard Bass ve Dönüşümcü Liderlik
Dönüşümcü liderlik üzerine en çok kabul gören teoriyi Bernard Bass geliştirmiştir. Bass, liderlerin organizasyonları nasıl dönüştürdüğü üzerine odaklanmıştır.

Anahtar Kavramlar

DurumsallıkLiderlik başarısının tek bir doğru tarza değil, içinde bulunulan ortamın değişkenlerine bağlı olduğunu savunan yaklaşımdır. Örnek: Bir kriz anında otoriter bir liderin, rutin bir iş ortamında ise demokratik bir liderin daha başarılı olması durumu.
Fiedler’in Durumsallık ModeliLiderin etkinliğinin lider-çalışan ilişkisi, işin niteliği ve pozisyon gücüne bağlı olduğunu öne süren modeldir. Liderin kişiliğinin değişmeyeceğini, bu yüzden duruma uyum sağlaması gerektiğini savunur.
Durumsal KontrolLiderin çalışma ortamı üzerindeki etki ve otorite gücüdür. Liderin kararlarının sonuçlarını ne ölçüde etkileyebileceğini ifade eder.
Pozisyon GücüLiderin sahip olduğu resmi yetkilerle astlarını ödüllendirme veya cezalandırma kapasitesidir. Yüksek pozisyon gücü, liderin kontrol alanını genişletir.
KarizmaBireyi normal insanlardan ayıran, az bulunur ve etkileyici kişilik kalitesidir. Max Weber tarafından literatüre kazandırılmıştır.
Karizmatik LiderlikLiderin kendi kişiliğinin gücüyle takipçileri üzerinde olağanüstü bir etki yaratmasıdır. Örnek: Vizyonunu etkili bir şekilde ifade ederek çalışanları yüksek performans için motive eden bir CEO.
Etkileşimci LiderlikLider ve çalışan arasındaki 'ödül-ceza' mekanizmasına dayalı yönetim tarzıdır. Görev odaklıdır ve dışsal motivasyon araçlarını kullanır.
İstisnalarla YönetimEtkileşimci liderliğin bir parçası olup, liderin sadece belirlenen standartlardan sapma olduğunda müdahale etmesidir. Aktif veya pasif şekilde uygulanabilir.
Dönüşümcü LiderlikÇalışanların değerlerini ve motivasyonlarını değiştirerek onları daha yüksek hedeflere yönlendiren liderliktir. İnovasyon ve değişim odaklıdır.
StatükoMevcut durumun korunmasıdır. Dönüşümcü liderler statükoyu reddeder ve değişimi teşvik ederler.
İşin NiteliğiYapılan işin ne kadar tanımlı, rutin veya karmaşık olduğudur. İyi tanımlanmış rutin işler liderlik için daha olumlu bir ortam sağlar.
Özgür Bırakıcı LiderlikEtkileşimci liderliğin bir türü olup, liderin karar almaktan kaçındığı ve sorumluluğu çalışanlara bıraktığı pasif bir tarzdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Robbins ve Judge'ın Çalışmaları

Stephen P. Robbins ve Timothy A. Judge, 2010 yılında yayınlanan 'Essentials of Organizational Behavior' eserlerinde karizmatik ve etkileşimci liderlik tablolarını oluşturmuştur.

George ve Jones'un Katkısı

Jennifer M. George ve Gareth R. Jones, 2008 yılında 'Understanding and Managing Organizational Behavior' kitabında dönüşümcü liderliğin unsurlarını şematize etmiştir.

Karizmatik Liderlik ve Kârlılık

Araştırmalar, karizmatik liderlerin bulunduğu işletmelerin daha kârlı olduğunu göstermiştir. Bu liderler, özellikle stresli ve kriz içindeki ortamlarda daha başarılı sonuçlar verir.

Etkileşimci Liderliğin Alternatif İsimleri

Etkileşimci liderlik literatürde 'işlemsel liderlik', 'görevsel liderlik' veya 'yönetsel liderlik' olarak da isimlendirilmektedir.

Liderlikte Durumsallık Değişkenleri

Fiedler'e göre liderin etkinliğini belirleyen üç ana değişken lider-çalışan ilişkisi, işin niteliği ve pozisyon gücüdür.

Sınavda Dikkat Et

  • Fiedler'in modelinde 'işe yönelik' ve 'ilişkiye yönelik' ayrımını iyi öğrenin; hangi durumsal kontrol düzeyinde hangisinin etkili olduğu sınavda sıkça sorulur.
  • Karizmatik liderliğin hem olumlu (motivasyon, kârlılık) hem de olumsuz (ego, sorgulanamazlık) yönlerini ayırt edebilmelisiniz.
  • Etkileşimci ve dönüşümcü liderlik arasındaki farkı 'ödül-ceza' vs 'ilham-değişim' ekseninde kodlayın.
  • Dönüşümcü liderliğin, etkileşimci liderliğin üzerine inşa edildiğini unutmayın; bu iki kavram birbirinin zıttı değil, tamamlayıcısıdır.
  • Pozisyon gücü, işin niteliği ve lider-çalışan ilişkisi kavramlarının durumsal kontrolü nasıl etkilediğini (olumlu/olumsuz ortam) mutlaka not edin.