← Ünite 7
Yönetim ve Organizasyon

Ünite 7: 7. Karar Alma

Herbert Simon ve Nobel Ödülü
1978 yılında Nobel Ekonomi Ödülü'nü alan Herbert Simon, karar alma süreçlerinde 'sınırlı rasyonellik' kavramını ortaya atmıştır. Bu çalışma, klasik rasyonel modelin gerçek dışı olduğunu kanıtlamıştır.
Programlı Kararların Otomasyonu
Günümüzde işletmelerin rutin ve programlı kararlarının büyük bir kısmı bilgisayar sistemleri tarafından gerçekleştirilmektedir. Bu durum, insan hatasını azaltırken zaman tasarrufu sağlar.
Karar Alma Sürecindeki 5 Kısıt
Yöneticiler alternatif geliştirirken otorite, biyolojik/insan faktörü, fiziksel, teknolojik ve ekonomik faktörleri dikkate almak zorundadır. Bu kısıtlar, kararın uygulanabilirliğini belirler.
Satış Düşüşü Örneği
Metinde, satışların düşmesinin bir sonuç olduğu, gerçek nedenin fiyat veya kalite olabileceği belirtilmiştir. Sadece fiyat düşürmek, gerçek sorunu çözmeyebilir.

Anahtar Kavramlar

Karar AlmaBelirli bir amaca ulaşmak veya bir problemi çözmek için mevcut alternatifler arasından en uygun olanın seçilmesi sürecidir. Örneğin; bir yöneticinin yeni bir pazar stratejisi belirlemek için farklı satış kanallarını değerlendirmesi karar almadır.
Programlı KararlarRutin, tekrarlanan ve önceden belirlenmiş prosedürlerle çözülebilen kararlardır. Örneğin; bir işletmede stok seviyesi düştüğünde otomatik olarak sipariş verilmesi programlı bir karardır.
Programsız KararlarSıradışı, karmaşık ve daha önce karşılaşılmamış durumlar için alınan kararlardır. Örneğin; bir şirketin yeni bir ülkeye yatırım yapıp yapmama kararı programsız bir karardır.
Sınırlı RasyonellikKarar vericilerin zaman, bilgi ve bilişsel kapasite kısıtları nedeniyle mükemmel rasyonel kararlar alamaması durumudur. Örneğin; bir yöneticinin tüm piyasa verilerini inceleyemediği için en iyi fiyatı değil, kabul edilebilir fiyatı seçmesi.
Normatif Karar Alma ModeliHerbert Simon tarafından ortaya atılan, yöneticilerin gerçekte nasıl karar aldıklarını açıklayan modeldir. Bu model, rasyonel modelin aksine sınırlı rasyonelliği ve tatmin olmayı temel alır.
Tatmin OlmaKarar vericinin, tüm alternatifleri incelemek yerine, belirlenen minimum kriterleri karşılayan ilk seçeneği kabul etmesidir. Örneğin; bir işe alım sürecinde, mükemmel adayı beklemek yerine, işi yapabilecek yeterlilikteki ilk adayla anlaşmak.
Kestirmeler (Heuristics)Karar alıcıların belirsizliği azaltmak için geçmiş tecrübelerine dayanarak kullandıkları pratik çözüm yollarıdır. Örneğin; geçmişte başarılı olan bir okuldan mezun olan adayı, başka kriterlere bakmadan doğrudan işe almak.
Geri BeslemeAlınan kararın sonuçlarının ölçülerek, sürecin etkinliğinin değerlendirilmesi aşamasıdır. Örneğin; yeni bir reklam kampanyası sonrası satışların artıp artmadığının analiz edilmesi.
Stratejik KararlarTepe yöneticiler tarafından alınan, işletmenin geleceğini etkileyen, yüksek risk ve belirsizlik içeren kararlardır. Örneğin; bir otomobil üreticisinin elektrikli araç üretimine geçiş kararı alması.
Otorite FaktörüKarar alma sürecinde üst yönetimin belirlediği kısıtlamalardır. Örneğin; genel müdürün 'bütçemiz 1 milyon TL'yi geçemez' demesi, diğer tüm alternatifleri bu kısıt dahilinde değerlendirmeye zorlar.
Balık Kılçığı AnaliziBir problemin nedenlerini sistematik olarak belirlemek için kullanılan bir analiz tekniğidir. Örneğin; üretimdeki hataların nedenlerini (makine, insan, yöntem) kategorize ederek bulmak.
BelirlilikKarar vericinin ihtiyaç duyduğu tüm bilgilere sahip olduğu ve sonuçları öngörebildiği durumdur. Örneğin; sabit faizli bir mevduat hesabının getirisinin önceden bilinmesi.
Grup KararlarıKarar alma sürecine birden fazla kişinin katılmasıyla oluşan kararlardır. Örneğin; bir departman toplantısında yeni proje fikirlerinin tartışılıp oylanması.

Diğer Önemli Bilgiler

Pareto Analizi

Problemlerin nedenlerini analiz etmede kullanılan yaygın bir tekniktir. Genellikle %80'lik sonucun %20'lik sebepten kaynaklandığı ilkesine dayanır.

Grup Kararlarının Üstünlüğü

Araştırmalar, grup kararlarının genellikle ortalama bir bireysel karardan hem nicelik hem de nitelik açısından daha başarılı olduğunu göstermektedir.

Tepe Yönetim Kararları

Stratejik ve programsız kararlar, genellikle belirsizlik derecesi en yüksek olan kararlardır. Bu kararlar, tepe yöneticilerin sorumluluğundadır.

Kestirmelerin Riskleri

Geçmiş tecrübelerden gelen kestirmeler, karar alma sürecini hızlandırsa da sistematik hataların devam etmesine neden olabilir. Örneğin, yanlış bir önyargının işe alımda tekrar edilmesi.

Karar Alma Süreci Modeli

Rasyonel karar alma süreci; problemin farkına varma, analiz, alternatif geliştirme, seçim, uygulama ve geri besleme şeklinde 6 aşamadan oluşur.

Sınavda Dikkat Et

  • Programlı ve programsız kararlar arasındaki farkı iyi kavrayın; sınavda 'rutin' kelimesi programlı, 'stratejik/nadir' kelimesi programsız kararı işaret eder.
  • Rasyonel model ile Simon'ın normatif modelini karıştırmayın; rasyonel model 'mükemmel' bilgiyi, normatif model 'sınırlı' bilgiyi esas alır.
  • Karar alma sürecinin basamaklarını sırasıyla ezberleyin; ilk basamak 'farkına varma', son basamak 'geri besleme'dir.
  • Grup kararlarının avantaj ve dezavantajlarını ayırt edin; sosyal baskı ve baskın kişilik dezavantaj, bilgi çeşitliliği avantajdır.
  • Yöneticilerin seçenek belirlemedeki 5 kısıtını (otorite, insan, fiziksel, teknolojik, ekonomik) liste olarak aklınızda tutun.
  • Tatmin olma kavramının 'en iyi' değil, 'yeterli' olanı seçmek olduğunu unutmayın.