← Ünite 1
Yönetimde Güncel Yaklaşımlar

Ünite 1: Yönetim Düşüncesinin ve Uygulamalarının Gelişimi: Klasik ve Neo-klasik Yönetim Yaklaşımları

Yönetim Düşüncesinin ve Uygulamalarının Gelişimi: Klasik ve Neo-klasik Yönetim Yaklaşımları - kaynak sayfa görseli
Kaynak: ders kitabı, sayfa 20
Sanayi Devrimi ve Yönetsel Dönüşüm
18. yüzyılın ikinci yarısında İngiltere'de başlayıp dünyaya yayılan Sanayi Devrimi, buharlı makinelerin üretime girmesiyle fabrika sistemini doğurmuştur. Bu örgütsel devrim sonucunda mülkiyet ile yönetim birbirinden ayrılmış ve ücretli profesyonel yöneticilik mesleği ortaya çıkmıştır.
Eski Mısır Piramitlerinin İnşası
Çağdaş yönetim öncesi dönemde gerçekleştirilen Eski Mısır Piramitleri'nin inşasında, işlerin yürütülmesi için kırbaç, demir gülle ve zincir gibi baskı araçları etkili araçlar olarak kullanılmıştır.
Frederick Winslow Taylor ve Eseri
Amerikalı makine mühendisi olan Frederick Winslow Taylor, üretim sorunlarını çözmek için bilimsel yöntem geliştirmiş ve 1911 yılında 'Bilimsel Yönetimin İlkeleri' adlı çığır açıcı kitabını yayımlamıştır.
Henry Fayol'un Yönetim Fonksiyonları
Fransız asıllı Henry Fayol, 1916 yılında yönetimi bir süreç olarak ele almış ve yöneticilik faaliyetlerini Planlama, Organizasyon, Yöneltme, Koordinasyon ve Kontrol olmak üzere 5 temel fonksiyona ayırmıştır.

Anahtar Kavramlar

YönetimEkonomik bir amaca dayalı olarak kurulan işletmelerin fiziksel, finansal ve işgücü kaynaklarının en uygun biçimde sevk ve idare edilmesidir. Başkalarıyla işbirliği yaparak ortak hedeflere erişme faaliyetidir.
İşletme YönetimiSosyal bir bilim dalı olmakla birlikte teknik bilimlerin yöntemlerinden yararlanan, işletmecilik alanındaki sosyal olayları inceleyen genel yönetim disiplininin özel bir dalıdır.
Evrensel YönetimYönetim faaliyetlerinin sadece fabrikalarda değil; evlerde, okullarda, dini ve spor kuruluşlarında da var olduğunu ifade eden dar kalıplara sıkışmayan özelliktir.
Çağdaş Yönetim Öncesi Dönemİnsanların işbirliği çabalarıyla başlayıp bilimsel olarak incelenmeye başlandığı 1880 yılına kadar süren, otokratik ilişkilerin ve baskı araçlarının hakim olduğu dönemdir.
Klasik Yönetim Dönemi18. yüzyılın ikinci yarısında Sanayi Devrimi ile başlayan, fabrika sisteminin kurulduğu, örgütsel ve yönetsel devrimlerin yaşandığı dönemdir.
Sanayi DevrimiÜretimde buharlı makinelerin kullanılmaya başlanmasıyla küçük birimlerin fabrikalar halinde merkezileştiği, kitle üretiminin ve profesyonel yöneticiliğin doğduğu devrimdir.
Klasik Yönetim TeorisiÖrgüt verimliliğinin üretimin rasyonelliği ile ölçüldüğü, biçimsel yapıyı ve evrensel ilkeleri savunan; bilimsel yönetim, yönetim süreci ve bürokrasi olmak üzere üç yaklaşımdan oluşan teoridir.
Bilimsel Yönetim YaklaşımıFrederick Winslow Taylor tarafından geliştirilen, deneyime dayalı usuller yerine her iş için bilimsel metotların kullanılmasını ve işgörenlerin bilimsel seçilmesini savunan yaklaşımdır.
Yönetim Süreci YaklaşımıHenry Fayol tarafından ortaya konulan, yönetimin planlama, organizasyon, yöneltme, koordinasyon ve kontrol fonksiyonlarından oluştuğunu savunan yaklaşımdır.
Bürokrasi YaklaşımıMax Weber tarafından geliştirilen, akılcı kural ve kaidelere dayanan, yazılı tüzüklerin ve resmi yazışmaların esas olduğu hiyerarşik organizasyon modelidir.
Neoklasik Yönetim Dönemi1930'lu yıllarda ekonomik buhranın etkisiyle klasik teorinin eksikliklerinin görülmesi üzerine doğan, insan ilişkilerini ve sosyo-psikolojik faktörleri ön plana çıkaran dönemdir.
Hawthorne Araştırmaları1924-1932 yılları arasında Elton Mayo ve arkadaşları tarafından Western Electric fabrikalarında yürütülen, işçi verimliliğinde psikolojik ve sosyal faktörlerin önemini kanıtlayan deneylerdir.
Sosyal SistemNeoklasik yaklaşımla birlikte örgütlerin sadece üretim yapılan yerler değil, aralarında karşılıklı bağımlılık bulunan ve duyguların yer aldığı sosyal bir yapı olduğunu ifade eden kavramdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Max Weber'in Bürokrasi Modeli

Max Weber tarafından geliştirilen bürokrasi yaklaşımı; tüm faaliyetlerin önceden belirlenmiş yazılı yönetmeliklere dayandırıldığı, keyfi yetkinin yasaklandığı ve ilişkilerin ispat amacıyla yazılı haberleşmeye dayandırıldığı akılcı bir modeldir.

Hawthorne Araştırmalarının Tarih Aralığı

Western Electric kuruluşunun Hawthorne fabrikalarında Elton Mayo ve arkadaşları önderliğinde yürütülen Hawthorne Araştırmaları, 1924 ile 1932 yılları arasında gerçekleştirilmiştir.

Hawthorne Deneylerinin Çeşitliliği

Hawthorne Araştırmaları kapsamında Işıklandırma Deneyleri, Röle Montaj Odası Deneyi, İkinci Röle Montaj Odası Deneyi, Mika Yarma Test Odası Deneyi, Mülakat Programı ve Seri Bağlama Odası Gözlemleri gibi çok sayıda kapsamlı çalışma yapılmıştır.

Ekonomik Buhran ve Neoklasik Dönem

1930'lu yıllarda yaşanan büyük ekonomik buhran, örgüt problemlerini artırmış ve klasik teorinin eksikliklerinin hissedilmesine neden olarak Neoklasik Yönetim Dönemi'nin (İnsan İlişkileri Yaklaşımı) doğuşuna zemin hazırlamıştır.

Loncaların Tarihsel Konumu

Çağdaş yönetim öncesi dönemde aynı işi yapan sanatkârlar tarafından kurulan loncalar, modern esnaf ve sanatkâr birliklerinin öncüsü olmuşlardır; ancak etkileri köylerin dışına taşamamış ve sadece yaşam mücadelesiyle sınırlı kalmıştır.

Sınavda Dikkat Et

  • Klasik yönetimin üç alt yaklaşımını (Bilimsel Yönetim-Taylor, Yönetim Süreci-Fayol, Bürokrasi-Weber) öncüleriyle birlikte ezberleyin; sınavda eşleştirme soruları sıklıkla gelir.
  • Henry Fayol'un 5 temel yönetim fonksiyonunu (Planlama, Organizasyon, Yöneltme, Koordinasyon, Kontrol) karıştırmayın; sınavda faaliyet gruplarıyla karıştırılması istenebilir.
  • Klasik teorinin insanı 'makine' ve 'ekonomik insan' olarak gördüğünü, Neoklasik teorinin ise 'sosyo-psikolojik insan' ve 'grup üyesi' olarak ele aldığını asla unutmayın.
  • Hawthorne Araştırmaları'nın Elton Mayo tarafından yürütüldüğünü ve bulgularının ekonomik faktörler yerine sosyo-psikolojik faktörleri öne çıkardığını sınav soruları için mutlaka not edin.
  • Max Weber'in bürokrasi modelinde 'keyfi yetki'nin kesinlikle olmadığını, her şeyin yazılı kural ve yönetmeliklere dayandığını unutmayın.
  • Klasik yönetim düşüncesine yöneltilen eleştirilerde formal örgütün önemsenip informal örgütün hiçe sayıldığını göz ardı etmeyin.
  • Yönetimin evrensel özelliğinin sadece işletmelerle sınırlı olmayıp ev, okul ve spor kulüpleri gibi her alanda geçerli olduğunu hatırlayın.