Ünite 6: 6. Planlama

Harold Koontz ve Cyril O’Donnell

Yönetim bilimi alanında önemli çalışmaları olan bu yazarlar, planların yönetimin temeli olduğunu ve yönetim fonksiyonlarının planlama ile başladığını vurgulamışlardır.

Peter Drucker'ın Misyon Yaklaşımı

Yönetim gurusu Peter Drucker, yöneticilerin ilk görevinin 'İşimiz ne?' sorusunu yanıtlamak olduğunu belirtir. Bu yanıt, işletmenin misyonunu belirleyen temel taşı oluşturur.

Abell'in Misyon Modeli

Misyonun tanımlanmasında ürüne değil, müşterinin ihtiyaçlarına ve bu ihtiyaçları karşılamada kullanılan teknolojiye odaklanılması gerektiğini savunan üç boyutlu bir modeldir.

Stratejik Planlama Kapsamı

İşletmenin bütününe yönelik, tepe yöneticiler tarafından hazırlanan ve genellikle 5 yıl ve üzeri süreyi kapsayan en üst düzey planlardır.

Anahtar Kavramlar

Planlamaİşletmenin amaçlarına ulaşmak için izlenecek yolların sistematik olarak belirlenmesi sürecidir. Örneğin, bir fabrikanın üretim hedeflerine ulaşmak için kaynaklarını nasıl kullanacağını önceden tasarlamasıdır.

Misyonİşletmenin varoluş nedenini ve toplumsal rolünü tanımlayan temel ifadedir. Bir kargo şirketinin 'dünyayı birbirine bağlamak' vizyonuna karşılık, 'hızlı ve güvenli lojistik hizmeti sunmak' misyonudur.

Vizyonİşletmenin gelecekte ulaşmak istediği ideal durumu ifade eden kavramdır. Örneğin, bir teknoloji firmasının 'dünyanın en yenilikçi yazılım şirketi olmak' hedefi vizyonudur.

Stratejik Planİşletmenin tümünü kapsayan ve tepe yöneticiler tarafından hazırlanan uzun vadeli planlardır. İşletmenin pazar payını artırmak için 5 yıllık bir büyüme planı yapması buna örnektir.

Taktik PlanStratejik planların uygulanmasını sağlayan, orta kademe yöneticiler tarafından hazırlanan planlardır. Bir pazarlama departmanının yıllık satış hedeflerine ulaşmak için hazırladığı kampanya planlarıdır.

Operasyonel PlanGünlük veya haftalık faaliyetleri düzenleyen, sayısal veriler içeren planlardır. Bir üretim bandındaki günlük kota planlaması bu kapsama girer.

Tek Kullanımlık PlanBir kez karşılaşılan özel durumlar için geliştirilen planlardır. Örneğin, bir işletmenin yeni bir fabrika binası inşa etmek için hazırladığı proje planı.

Sürekli PlanTekrarlanan görevler için hazırlanan standart rehberlerdir. İşletmenin 'iade prosedürleri' veya 'çalışma kuralları' sürekli planlara örnektir.

ProaktifOlaylara karşı hazırlıklı olan ve değişimi yöneten yaklaşım biçimidir. Planlama sayesinde yöneticiler krizlere tepki vermek yerine, krizi önleyici adımlar atarlar.

ReaktifGelişen olaylara karşı sadece tepki veren, hazırlıksız yönetim tarzıdır. Planlaması olmayan işletmeler genellikle reaktif bir tutum sergiler.

Abell'in Misyon Çatısıİşletmenin misyonunu tanımlarken üründen ziyade müşteri ihtiyaçlarına ve kullanılan teknolojiye odaklanmayı savunan modeldir.

Kontrol StandartlarıPlanlama aşamasında belirlenen hedeflerin gerçekleşme düzeyini ölçmeye yarayan kriterlerdir. Satış hedeflerinin gerçekleşip gerçekleşmediğinin aylık raporlarla kontrol edilmesi gibi.

HedefAmaçların daha spesifik, ölçülebilir ve kısa vadeli sonuçlarıdır. 'Bu yıl satışları %10 artırmak' bir hedeftir.

Karar AlmaPlanlamanın temelini oluşturan, alternatifler arasından seçim yapma sürecidir. Planlama, birbirine bağlı birçok kararın alınmasıdır.

Koordinasyonİşletmedeki farklı birimlerin ortak amaçlar doğrultusunda uyumlu çalışmasıdır. Planlama, bu uyumu sağlamak için kullanılan en önemli araçtır.

Diğer Önemli Bilgiler

Taktik Planlama Süresi

Orta vadeli planlar olarak adlandırılan taktik planlar, genellikle 1-2 yıllık bir zaman dilimini kapsayarak stratejik hedeflere ulaşmayı sağlar.

Operasyonel Planlama

Günlük veya haftalık olarak uygulanan, sayısal veriler ve zaman çizelgeleri içeren, en alt seviyedeki planlama türüdür.

Tek Kullanımlık Plan Örneği

Hızlı büyüyen bir işletmenin aniden ortaya çıkan depo sorununu çözmek için hazırladığı özel bir çözüm planı, tek kullanımlık planlara somut bir örnektir.

Sürekli Plan Örneği

İşletmelerde süreklilik arz eden işlerin yürütülmesini sağlayan politikalar, standart prosedürler ve kurallar sürekli planlar kategorisindedir.

Planlamanın Temel Soruları

Planlama süreci; ne, ne zaman, nasıl, nerede, kimin tarafından, niçin, ne kadar sürede, hangi maliyet ve hangi kalitede sorularının yanıtlanmasını gerektirir.

Yönetim Fonksiyonları İlişkisi

Yönetim bir ev olarak düşünülürse; planlar temeli, organize etme-yöneltme-kontrol temel direkleri, amaçlar ise çatıyı oluşturur.

Planlamanın Sakıncaları

Katı hazırlanan planlar personelin yaratıcılığını öldürebilir, aşırı zaman harcanmasına neden olabilir ve yöneticilerin bugün ortaya çıkan fırsatları gözden kaçırmasına yol açabilir.

Sınavda Dikkat Et

Planlama sürecinin ilk adımının 'amaç ve hedeflerin belirlenmesi' olduğunu unutmayın, bu soru olarak sık gelir.
Misyon ve vizyon ayrımına dikkat edin: Misyon bugünü ve varoluş nedenini, vizyon ise gelecekteki hedefi temsil eder.
Plan hiyerarşisini (Stratejik > Taktik > Operasyonel) ve bu planları hazırlayan yönetici seviyelerini mutlaka eşleştirin.
Tek kullanımlık (proje, bütçe) ve sürekli (politika, kural) plan ayrımını karıştırmayın.
Planlamanın faydaları ile sakıncalarını ayırt edin; özellikle 'yaratıcılığı öldürme' durumunun katı planların bir sakıncası olduğunu hatırlayın.
Abell'in misyon çatısında 'ürün' değil 'müşteri' odaklı yaklaşımın esas olduğunu unutmayın.