Ünite 5: Hukukta Kişi Kavramı, Kişi Türleri, Kişilerin Ehliyetleri — Önemli Kavramlar
Kişi
Hukuk düzeninde haklara ve borçlara ehil olabilen varlıkların genel adıdır. Günümüz hukukunda hem insanlar (gerçek kişiler) hem de teşkilatlanmış topluluklar (tüzel kişiler) kişi kabul edilir.
Hak Ehliyeti
Kişinin haklara sahip olabilme ve borç altına girebilme yeteneğini veren pasif nitelikteki ehliyettir. Tüm insanlar doğuştan genel ve eşit bir şekilde hak ehliyetine sahiptir.
Fiil Ehliyeti
Kişinin kendi davranışlarıyla kendi lehine haklar ve aleyhine borçlar yaratabilmesi yeteneğidir. Hak ehliyetinden farklı olarak yaş, ayırt etme gücü ve kısıtlı olmama gibi ek koşullar gerektirir.
Gerçek Kişi
Hukuksal ilişkilere taraf olabilen, hak ve borç yükümlüsü olan biyolojik insanı ifade eder. Örneğin, 25 yaşındaki Ahmet Bey bir gerçek kişidir.
Tüzel Kişi
Belli bir amacı gerçekleştirmek için bir araya gelen kişi veya mal topluluklarının oluşturduğu, kurucularından bağımsız hak özneliğine sahip varlıktır. Örneğin, bir dernek veya anonim şirket tüzel kişidir.
Cenin
Ana karnındaki henüz doğmamış çocuģ̆uktur. Sağ doğmak koşuluyla ana rahmine düştüğü andan itibaren hak ehliyetinden yararlanır ve özellikle miras hukukunda korunur.
Ölüm Karinesi
Ölümüne kesin gözle bakılmayı gerektiren durumlarda (örneğin patlayan gemi veya uçakta) kaybolan ve cesedi bulunamayan kişinin ölmüş sayılması varsayımıdır. Mülki amir emriyle nüfusa ölü kaydı düşülür.
SponsorluReklam Alanı · 300 × 250
Birlikte Ölüm Karinesi
Birden fazla kişiden hangisinin önce veya sonra öldüğü ispat edilemiyorsa, hepsinin aynı anda ölmüş sayılmasını öngören yasal karinedir. Bu kişiler birbirlerine mirasçı olamazlar.
Gaiplik
Ölüm tehlikesi içinde kaybolan veya uzun zamandır haber alınamayan bir kişinin, mahkeme kararıyla kişiliğinin sona erdirilmesi durumudur. Ölüm tehlikesinden 1 yıl, haber alınamamadan 5 yıl geçmesi gerekir.
Müstear Ad (Mahlas)
Bir kimsenin sanat, edebiyat, sinema veya basın etkinliklerinde kendi adını gizlemek maksadıyla kendi kendine takmış olduğu addır. Örnek: Cüneyt Arkın asıl adı olan Fahrettin Cüreklibatır yerine müstear ad kullanmıştır.
Lakap
Kişilere belli özelliklerinden dolayı toplum veya başkaları tarafından takılmış addır. Korunabilmesi için o kişinin o çevreyle o lakapla tanınmış olması gerekir.
Ayırt Etme Gücü (Temyiz Kudreti)
Yaş küçüklüğü, akıl hastalığı veya sarhoşluk gibi durumların etkisinde olmaksızın makul ve akla uygun biçimde davranabilme yeteneğidir. Fiil ehliyetinin en temel koşuludur.
Yargısal Erginlik
On beş yaşını dolduran küçüğün, kendi isteği ve velisinin rızasıyla mahkeme kararı sayesinde 18 yaşını beklemeden ergin kılınması durumudur.
Tam Ehliyetliler
Ayırt etme gücüne sahip, ergin olan ve kısıtlı bulunmayan tam fiil ehliyetine sahip kişilerdir. Kendi başlarına her türlü hukuki işlemi yapabilirler.
SponsorluReklam Alanı · 300 × 250
Sınırlı Ehliyetliler
Fiil ehliyetinin tüm koşullarına sahip olmalarına rağmen, çıkarları gereği yasada belirtilen bazı işlemleri yasal danışman veya eş rızasıyla yapabilen evli ve yasal danışman atanmış kişilerdir.
Tam Ehliyetsizler
Ayırt etme gücüne sahip olmayan kişilerdir. Yaptıkları işlemler hukuki sonuç doğurmaz, haksız fiillerinden sorumlu tutulmazlar ve dava ehliyetleri yoktur.
Sınırlı Ehliyetsizler
Ayırt etme gücüne sahip küçükler ile kısıtlılardır. Kural olarak yasal temsilci izni olmadan borç altına giremezler ancak karşılıksız kazanımları kendi başlarına yapabilirler.
Dernek
Gerçek veya tüzel en az yedi kişinin kazanç paylaşma dışında belirli ve ortak bir amacı gerçekleştirmek üzere oluşturdukları tüzel kişiliğe sahip kişi topluluğudur.
Vakıf
Gerçek veya tüzel kişilerin yeterli mal ve hakları belirli ve sürekli bir amaca özgülemeleriyle oluşan tüzel kişiliğe sahip mal topluluğudur. Sicile tescille kurulur.
Askıda Geçersizlik (Tek Taraflı Bağlamazlık)
Sınırlı ehliyetsizlerin yasal temsilci izni almaksızın yaptığı sözleşmelerde karşı tarafın sözleşmeyle bağlı olup küçük/kısıtlı tarafın bağlı olmaması durumudur. Yasal temsilci onay verirse (icazet) işlem geçerli olur.