Ünite 9: Fiziksel Risk Etmenleri

İnsan Kulağının İşitme Sınırları

İnsan kulağı yalnızca 20 Hz ile 20.000 Hz frekans aralığındaki ses titreşimlerini algılayabilir. Bu sınırın altındaki sesler infrason, üstündekiler ise ultrason olarak adlandırılır ve insan kulağı tarafından doğrudan duyulamaz.

Gürültüde 3 Desibel Kuralı

Desibel logaritmik bir birimdir. Gürültü düzeyinin 3 dB artması veya azalması, ses kaynağından çıkan ses şiddetinin fiziksel olarak tam iki katına çıkması veya yarıya inmesi anlamına gelmektedir.

En Yüksek Maruziyet Sınır Değeri

Gürültü Yönetmeliği'ne göre 8 saatlik günlük çalışma süresi için en yüksek maruziyet sınır değeri 87 dB(A) olarak belirlenmiştir. Bu sınır değer belirlenirken çalışanın kullandığı kulak koruyucunun etkisi hesaba katılır.

El-Kol Titreşimi Sınır Değerleri

Titreşim Yönetmeliği uyarınca el-kol titreşimi için 8 saatlik günlük çalışma süresinde maruziyet sınır değeri 5 m/s² iken, günlük maruziyet etkin değeri 2,5 m/s² olarak yasal güvenceye bağlanmıştır.

Anahtar Kavramlar

Gürültüİşyerlerinde çalışanların üzerinde fizyolojik ve psikolojik etkiler bırakan ve iş verimini olumsuz yönde etkileyen istenmeyen seslerdir. Örneğin, dokuma fabrikalarındaki tezgahların çıkardığı yüksek şiddetli sesler gürültü olarak kabul edilir.

SesHerhangi bir maddenin titreşmesi sonucu meydana gelen titreşimin hava, sıvı veya gaz ortamda yayılması ile ortaya çıkan enerji dalgasıdır. Sesin niteliği frekans ve şiddet özelliklerine göre belirlenir.

Geçici Eşik Değişikliği (GED)Gürültüye maruz kaldıktan sonra işitme duyarlılığında meydana gelen azalmadır. Gürültü kesildikten belirli bir süre sonra işitme eşiği tekrar eski normal düzeyine geri döner.

Kalıcı Eşik Değişikliği (KED)Gürültüye uzun süre maruz kalma sonucu kokleada meydana gelen kalıcı histopatolojik değişiklikler ve geri dönüşümsüz işitme kaybıdır. Genellikle ilk olarak 4000 Hz veya 6000 Hz frekanslarında başlar.

Akustik TravmaÇok şiddetli gürültülerin veya ani patlamaların kulakta yarattığı anlık ve ciddi işitme kaybıdır. Tek kulakta oluşabileceği gibi sürekli kulak çınlaması ile birlikte seyredebilir.

Efektif SıcaklıkHava sıcaklığı, havanın nemi ve hava akım hızının birlikte değerlendirilmesiyle elde edilen ve insan vücudunun hissettiği sıcaklık değeridir.

Düzeltilmiş Efektif SıcaklıkHava sıcaklığı, nem, hava akım hızı faktörlerine radyan sıcaklığın (glob termometre ölçümü) da eklenerek hesaplandığı kapsamlı termal konfor değeridir.

Titreşim (Vibrasyon)Mekanik bir sistemdeki salınım hareketlerinin vücudun sert kısımlarından (ayaklar, eller vb.) geçerek insan vücuduna aktarılması olayıdır. Madenlerde kullanılan pnömatik deliciler buna örnektir.

RadyasyonMaddesel ortamdan geçerken onunla etkileşerek iyon çiftleri oluşturabilen elektromanyetik ışınlar veya kinetik enerjiye sahip tanecik karakterli ışınımlardır.

RadyoaktiviteKararsız atom çekirdeklerinin (nükleitlerin), parçacıklar veya elektromanyetik ışımalar yayarak kendiliğinden kütle kaybetmesi ve kararlı hale geçmeye çalışması özelliğidir.

Vurgun (Dekompresyon Hastalığı)Yüksek basınçtan normal basınca hızlı geçişte, kanda erimiş halde bulunan azot gazının aniden gaz haline geçerek damarları tıkamasıyla oluşan felç ve ölüm riskli tablodur.

LüksUluslararası birim sisteminde kullanılan aydınlatma birimidir. Bir metrekarelik yüzeye düşen ışık akısı miktarını (lümen/m²) ifade eder.

KandelaIşık kaynağının belirli bir yönde yaydığı ışık gücünün ölçüsü olan ve aydınlatma teknolojisinde kullanılan ışık şiddeti birimidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Bütün Vücut Titreşimi Sınır Değerleri

Titreşim Yönetmeliği'ne göre iş makineleri sürücülerinde önem kazanan bütün vücut titreşimi için 8 saatlik günlük maruziyet sınır değeri 1,15 m/s², günlük maruziyet etkin değeri ise 0,5 m/s²'dir.

Radyasyon Görevlileri Doz Sınırları

Radyasyon Güvenliği Yönetmeliği'ne göre radyasyon görevlileri için yıllık doz sınırı ardışık beş yılın ortalaması olarak 20 mSv'i, herhangi tek bir yılda ise 50 mSv'i geçemez.

Toplum Üyeleri İçin Radyasyon Sınırı

Radyasyon Güvenliği Yönetmeliği kapsamında halktan kişilerin (toplum üyelerinin) maruz kalabileceği yıllık etkin radyasyon dozu sınırı net bir şekilde 1 mSv olarak sınırlandırılmıştır.

Doğal Aydınlatma İçin 1/10 Kuralı

İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü'nün 13. maddesine göre, işyerlerinde doğal aydınlatmayı sağlamak amacıyla pencerelerin toplam alanının, işyeri taban alanının en az 1/10'u oranında olması zorunludur.

Yüksek Basınçta Azot Çözünürlüğü

Sualtı çalışmalarında yüksek basınç nedeniyle solunan havadaki azot gazı kanda ve dokularda yüksek oranda erir. Basınç aniden düşürüldüğünde bu azot gaz kabarcıklarına dönüşerek damar tıkanıklıklarına yol açar.

Alçak Basınçta Oksijen Azlığı Sınırı

Yüksek dağlarda veya uçuşlarda 3000-4000 metre yüksekliklere çıkıldığında havadaki oksijen konsantrasyonunun düşmesine bağlı olarak yazı yazma yeteneğinde bozulma ve öfori (sarhoşluk hali) başlar.

Sınavda Dikkat Et

Gürültü sınır değerlerinde 80, 85 ve 87 dB(A) sayılarına çok dikkat edin; sınavda eylem ve sınır değer ayrımı sıklıkla sorulmaktadır.
Titreşimde el-kol (5 ve 2,5 m/s²) ile bütün vücut (1,15 ve 0,5 m/s²) sınır değerlerini birbiriyle karıştırmayın, tablo halinde ezberleyin.
Radyasyon doz sınırlarında görevliler için yıllık ortalama limitin 20 mSv, toplum için ise 1 mSv olduğunu unutmayın; bu iki sayı sınavda ayırt edici sorulardandır.
Termal konfor ölçüm aletlerini (özellikle radyan ısıyı ölçen glob termometreyi) kesinlikle bilin, eşleştirme sorularında sıkça karşınıza çıkar.
Basınç değişimlerinde en tehlikeli aşamanın yüksek basınçtan normal basınca 'hızlı çıkış' (dekompresyon) aşaması olduğunu ve bunun vurguna yol açtığını aklınızda tutun.
Doğal aydınlatmadaki pencerelerin taban alanına oranının en az '1/10' olması kuralını sayısal bir tüzük sorusu olarak bekleyin.