← Ünite 1
Risk Değerlendirmesi ve Metodolojisi

Ünite 1: Risk – Temel Kavram ve Esaslar

ILO Yıllık İş Kazası İstatistikleri
Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) verilerine göre, dünya genelinde her yıl 100 milyondan fazla iş kazası meydana gelmektedir. Bu istatistikler, iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin küresel düzeyde ne kadar kritik olduğunu göstermektedir.
Üç Dakikada Bir Ölüm Gerçeği
ILO tarafından yayınlanan raporlar, dünyada her üç dakikada bir çalışanın iş kazası ya da meslek hastalığı nedeniyle yaşamını yitirdiğini ortaya koymaktadır. Bu durum, önleyici risk yönetiminin önemini vurgulamaktadır.
Savaşlardan Daha Fazla Kayıp
Doğal afetler ve iş kazaları nedeniyle dünya genelinde hayatını kaybeden ve yaralanan insan sayısı, savaşlar nedeniyle ölen ve yaralanan insan sayısından çok daha fazladır. Bu çarpıcı kıyaslama, afet yönetiminin hayati rolünü kanıtlamaktadır.
ISO 31000 Standardı ve Risk Tanımı
2009 yılında yayınlanan ISO 31000 Kurumsal Risk Yönetim Sistemi Standardı, riski 'belirsizliklerin hedeflerin üzerindeki etkisi' olarak formüle ederek küresel düzeyde ortak bir terminoloji oluşturmuştur.

Anahtar Kavramlar

RiskISO 31000 standardına göre belirsizliklerin hedefler üzerindeki etkisidir. Acil durum ve afet yönetimi kapsamında ise zarar verici bir olayın meydana gelme olasılığı ile zarar derecesinin (şiddetinin) bileşkesidir.
TehlikeGelecekte oluşabilecek bir kaza ya da afetin kaynağı olup, insanlara, ekipmanlara veya çevreye zarar verebilme potansiyelini ifade eder. Örneğin, bir üretim tesisindeki basınçlı buhar kazanı veya bölgedeki fay hattı birer tehlikedir.
İş KazasıÇalışma gerçekleştirilen bir tesiste ya da işin yürütülmesi esnasında meydana gelen, ölüme sebebiyet veren veya vücut bütünlüğünü ruhen ya da bedenen özre uğratan olaylardır.
Ramak Kalaİşyerinde meydana gelen, çalışanı, işyerini ya da iş ekipmanını zarara uğratma potansiyeli olduğu halde o an için herhangi bir zarara uğratmayan ucuz atlatılmış olaylardır.
Meslek HastalığıÇalışanın yaptığı işin niteliğinden, tekrarlanan sebeplerinden veya çalışma ortamının koşullarından dolayı uğradığı geçici ya da sürekli bedensel ve ruhsal hastalıklardır.
KazaBir veya birden fazla kişinin ölümüne, yaralanmasına, hastalanmasına ya da çevreye ve ekipmanlara zarar gelmesine neden olan beklenmedik, plansız olaylardır.
GüvenlikTehlikelerin sonucunda meydana gelebilecek olaylara karşı koruma amacıyla alınan tüm teknik ve fiziksel önlemlerdir. Yol kenarındaki çukura şerit çekilmesi veya viraj öncesi uyarı levhası konulması güvenlik kapsamındadır.
EmniyetYasal düzenin aksatılmaması ve insanların bu yasal düzen içinde huzurla yaşayabilme durumunu ifade eder. Hırsızlık, gasp ve cinayet gibi suç unsurlarına karşı alınan tedbirler emniyet kapsamındadır.
Risk YönetimiMeydana gelebilecek istenmeyen olayları yönlendirmek, kontrol etmek ve etkilerini azaltmak için politikaların, prosedürlerin ve kaynakların sistematik olarak uygulanması sürecidir.
Risk DeğerlendirmesiRisk yönetimi süreci içerisinde yer alan; tehlikelerin tanımlanması, risklerin sıklık ve etkilerinin belirlenerek analiz edilmesi ve kontrol tedbirlerinin planlanması faaliyetlerinin bütünüdür.
OlaySınırlı etkiye sahip, lokal alanlarda meydana gelen, büyük zarara yol açmayan ve işleyişi durdurmayan, yerindeki ekiplerce kısa sürede çözülen en düşük seviyeli istenmeyen sonuçtur.
Acil DurumDerhal müdahale gerektiren, kurumların iş yapmasını engelleyen ancak yerel imkanlar ve kaynaklar kullanılarak üstesinden gelinebilen orta seviyeli risk durumudur.
AfetNormal yaşamı ve toplumsal faaliyetleri tamamen kesintiye uğratan, yerel imkan ve kaynaklarla baş edilemeyecek kadar büyük can ve mal kayıplarına yol açan kabul edilemez risk seviyesindeki olaylardır.

Diğer Önemli Bilgiler

Hubbard'ın Risk Yaklaşımı

Yazar Hubbard (2009) çalışmasında riski, doğrudan kayba neden olan, bir felaket ya da istenmeyen olayların olasılığı ve şiddeti şeklinde tanımlayarak risk seviyesinin ölçülebilirliğine odaklanmıştır.

İngiltere'deki Tehlike Ayrımı

İngiltere'de tehlike kavramı ikiye ayrılır: 'Hazard' kelimesi kimyasal atıklar gibi kesin zarar oluşturacak tehlikeler için kullanılırken, 'danger' kelimesi elektrik panosu gibi potansiyel zarar üretebilecek durumlar için kullanılır.

TS 18001 Standardı Tehlike Tanımı

TS 18001 (2007) standardı tehlikeyi; insanların yaralanması, sağlığının bozulması veya bunların birlikte gerçekleşmesine sebep olabilecek kaynak, durum veya işlemler olarak teknik boyutta tanımlamıştır.

Orange Book Risk Yönetimi Kılavuzu

İngiltere hazinesi tarafından yayınlanan Orange Book (2004), risk yönetimini risklerin tespiti, değerlendirilmesi, düşürülmesi, izlenmesi ve gözden geçirilmesinde kullanılan süreçlerin tamamı olarak tanımlar.

Göktaşı Örneği ve Risk Sınırı

Bir hastaneye veya depoya göktaşı düşmesi gibi olaylar, gerçekleşme ihtimali sıfıra yakın ve hakkında kısmi bilgi dahi bulunmayan 'tam belirsiz' durumlar sınıfına girdiğinden risk yönetimi kapsamı dışında tutulur.

Sınavda Dikkat Et

  • Sınavda 'Risk' ile 'Tehlike' ayrımına çok dikkat edin; tehlike potansiyel zarar kaynağıyken, risk bu potansiyelin gerçekleşme olasılığı ve şiddetinin bileşkesidir.
  • ISO 31000 tanımını adınız gibi bilin; 'belirsizliklerin hedeflerin üzerindeki etkisi' ifadesi doğrudan sınav sorusu olarak karşınıza çıkacaktır.
  • Kesin olan durumların risk yönetimi kapsamına girmediğini unutmayın; risk yönetimi sadece belirsizliğin ve kısmi bilginin olduğu alanlarda uygulanabilir.
  • Seviyelerine göre risk eşleştirmelerini ezberleyin: Kabul edilebilir risk 'Olay', Üstesinden gelinebilir risk 'Acil Durum', Kabul edilemez risk ise 'Afet' sonucunu doğurur.
  • Ramak kala tanımında 'zarara uğratma potansiyeli olduğu halde zarara uğratmayan' anahtar kelimesine odaklanın, bu ifadeyi gördüğünüzde cevap ramak kaladır.
  • Güvenlik ve Emniyet farkını karıştırmayın; fiziksel ve teknik koruyucu önlemler 'güvenlik', yasal düzenin korunması ve suç önleme faaliyetleri ise 'emniyet' kapsamındadır.