← Ünite 4
Risk Değerlendirmesi ve Metodolojisi

Ünite 4: Doğal Afetler

1939 Erzincan Depremi
Türkiye'de son yüzyılda meydana gelen ve 32.962 kişinin yaşamını yitirmesiyle en fazla can kaybına yol açan en büyük jeolojik afettir.
1999 Gölcük ve Düzce Depremleri
Marmara Bölgesi'nde meydana gelen ve toplamda 17.127 kişinin hayatını kaybetmesine yol açarak Türkiye'nin afet yönetim sisteminde dönüm noktası olan depremlerdir.
1998 Karadeniz Sel Felaketi
20 Mayıs 1998 tarihinde Karadeniz Bölgesi'nde meydana gelen ve 1.240.047 kişiyi etkileyerek depremlerden sonra en çok insanı etkileyen afet olan sel felaketidir.
2011 Japonya Depremi ve Tsunami
9.0 büyüklüğündeki deprem ve ardından oluşan tsunami nedeniyle yaklaşık 16.000 insanın öldüğü ve dünya ekonomisini sarsan büyük felakettir.

Anahtar Kavramlar

Doğal AfetCan kaybına, ekonomik ve sosyal zararlara yol açan, normal yaşamı durduran veya kesintiye uğratan ve kök nedeni insan olmayan doğa olaylarıdır.
Meteorolojik AfetlerAtmosferik olaylar ve iklim koşullarına bağlı olarak gelişen; kuraklık, aşırı yağış, fırtına, sel, sis ve sıcak-soğuk hava dalgaları gibi afetlerin genel adıdır.
Jeolojik AfetlerDoğrudan yer kabuğunun yapısı, hareketleri ve yerkürenin iç dinamikleriyle ilişkili olan deprem, heyelan, çökme, tsunami ve volkanik patlama gibi afetlerdir.
Biyolojik AfetlerCanlı organizmaların faaliyetleri veya doğal dengenin bozulması sonucu ortaya çıkan orman yangınları, erozyon, salgın hastalıklar ve böcek istilası gibi afetlerdir.
Yavaş Gelişen AfetlerEtkileri ve gelişim süreçleri uzun bir zamana yayılan, aniden ortaya çıkmayan küresel ısınma, kuraklık ve buzulların erimesi gibi afet türleridir.
Ani Gelişen AfetlerÇok kısa bir zaman diliminde, aniden meydana gelen ve hazırlık süresi oldukça kısıtlı olan deprem, sel, fırtına ve çığ gibi afetlerdir.
Afet YönetimiAfetlerin önlenmesi, zararlarının azaltılması, hazırlık yapılması, müdahale edilmesi ve iyileştirme süreçlerinin tamamını kapsayan çok disiplinli planlama ve koordinasyon sürecidir.
Zarar Azaltma (Mitigation)Afetler meydana gelmeden önce, olası can ve mal kayıplarını en aza indirmek amacıyla yapısal ve yapısal olmayan önlemlerin alınması sürecidir.
Hazırlık (Preparedness)Afet öncesinde erken uyarı sistemlerinin kurulması, acil durum planlarının yapılması ve halkın eğitilmesi gibi afete hazır olma faaliyetleridir.
Müdahale (Response)Afet gerçekleştikten hemen sonra başlayan; arama-kurtarma, ilk yardım, tahliye ve acil barınma gibi can kaybını önlemeye yönelik hızlı faaliyetlerdir.
İyileştirme (Recovery)Afet sonrasında etkilenen bölgenin altyapı, ekonomi ve sosyal yaşam açısından afet öncesinden daha güvenli bir duruma getirilmesi sürecidir.
7269 Sayılı Kanun1959 yılında çıkarılan ve Türkiye'de afetler dolayısıyla alınacak tedbirleri ve yapılacak yardımları düzenleyen temel afet kanunudur.
AFAD2009 yılında kurulan, Türkiye'deki tüm afet ve acil durum faaliyetlerini tek bir çatı altında koordine eden Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığıdır.
Hidrografik AfetlerBazı sınıflandırmalarda yer alan, akarsu taşkınları ile su kaynaklarının kirlenmesi gibi doğrudan su kütleleriyle ilişkili olan afet grubudur.
Afet RiskiBelirli bir bölgede gelecekte meydana gelebilecek bir afetin yaratacağı can kaybı, yaralanma ve ekonomik zararların olasılık düzeyidir.

Diğer Önemli Bilgiler

1970 Bangladeş Kasırgası

20. yüzyılda yaşanan en ölümcül meteorolojik afetlerden biri olup, fırtına ve kasırga etkisiyle yaklaşık 300.000 insanın hayatını kaybetmesine neden olmuştur.

1976 Çin Depremi

Çin'de meydana gelen ve resmi kayıtlara göre 242.000 insanın yaşamını yitirmesine yol açan 20. yüzyılın en ölümcül depremlerinden biridir.

Yıllık Ortalama Afet Kayıpları

Dünya genelinde her yıl meydana gelen doğal afetler nedeniyle ortalama 130 bin kişi yaşamını yitirmekte ve 138 milyon insan yardıma muhtaç kalmaktadır.

5902 Sayılı Kanun

2009 yılında çıkarılan ve Türkiye'deki dağınık afet kurumlarını kapatarak tüm yetkileri AFAD bünyesinde birleştiren kritik kanundur.

Afetlerin Coğrafi Dağılımı

Türkiye'de heyelan ve diğer afet olaylarının sayısal sıklığı batıdan doğuya doğru gidildikçe artış göstermektedir.

Depremlerin Ölüm Oranı

Türkiye'deki tüm doğal afetler içinde meydana gelen can kayıpları ve yaralanmaların %55'i tek başına depremler nedeniyle gerçekleşmektedir.

Heyelanların Ölüm Oranı

Türkiye'de depremlerden sonra %21'lik oranla en fazla ölüm ve yaralanmaya yol açan ikinci en tehlikeli afet türü heyelanlardır.

Sınavda Dikkat Et

  • Deprem ve Heyelan ayrımına dikkat edin: Türkiye'de sayısal olarak en sık görülen afet heyelandır, ancak en çok can kaybına yol açan afet depremdir.
  • Yavaş ve Ani gelişen afetleri karıştırmayın: Kuraklık ve küresel ısınma yavaş gelişirken; deprem, sel ve fırtına ani gelişen afetlerdir.
  • AFAD'ın kuruluş yılı ve kanun numarasını ezberleyin: 2009 yılında 5902 sayılı kanunla kurulmuştur, sınavlarda doğrudan sorulmaktadır.
  • Afet yönetiminin 4 aşamasını sırasıyla bilin: Zarar azaltma, hazırlık, müdahale ve iyileştirme sıralaması sınavların vazgeçilmez konusudur.
  • En çok can kaybı yaşanan depremleri unutmayın: 1939 Erzincan Depremi en yüksek can kaybına (32.962) sahip afettir.
  • Grafik yorum sorularına hazırlıklı olun: Son yüzyılda dünyada afet sayısı artarken, gelişen teknoloji ve afet yönetimi sayesinde can kayıpları azalmıştır.