Ana Sayfa » İstanbul Üniversitesi AUZEF » İşletme Lisans Programı » İş Sağlığı ve Güvenliği
← Ünite 1

Ünite 1: Risk Değerlendirmesi — Konu Anlatımı

1Risk Değerlendirmesinde Dokümantasyon ve Yenilenme Esasları

Risk değerlendirmesi çalışmalarının geçerliliği ve yasal uygunluğu için dokümantasyon hayati bir önem taşır. Yapılan tüm analizler, belirlenen tehlikeler, risk seviyeleri ve alınması kararlaştırılan önlemler yazılı veya elektronik ortamda kayıt altına alınmalıdır. Dokümantasyonda işyerinin unvanı, adresi, işverenin adı, analizi gerçekleştiren kişilerin isim ve imzaları ile hazırlama tarihi gibi temel bilgilerin eksiksiz yer alması zorunludur.

Risk değerlendirmesi statik bir süreç değildir; işyerindeki değişimlere ve mevzuata bağlı olarak belirli periyotlarla yenilenmesi gerekir. İşyerinin tehlike sınıfına göre bu yenileme süreleri değişkenlik gösterir. Çok tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde en geç iki yılda bir, tehlikeli sınıfta en geç dört yılda bir, az tehlikeli sınıfta ise en geç altı yılda bir risk değerlendirmesinin tamamen yenilenmesi yasal bir yükümlülüktür.

Periyodik yenilemelerin yanı sıra, işyerinde meydana gelen bazı olağanüstü durumlarda risk değerlendirmesinin kısmen veya tamamen yenilenmesi gerekir. İş kazası, meslek hastalığı veya ramak kala olay meydana gelmesi, çalışma ortamı sınır değerlerinin değişmesi, yeni bir teknolojiye geçilmesi, üretim yönteminin değişmesi veya işyeri dışından kaynaklanan yeni bir tehlikenin ortaya çıkması durumunda periyodik süre beklenmeksizin analiz güncellenmelidir.

2Birden Fazla İşveren Olması Durumunda Risk Değerlendirmesi

Aynı çalışma alanını paylaşan birden fazla işverenin bulunması durumunda, risk değerlendirmesi çalışmalarında koordinasyon ve iş birliği ön plana çıkar. Her işveren kendi yürüttüğü işler için ayrı ayrı risk değerlendirmesi yapmakla yükümlüdür. Ancak, ortak alanların kullanımı ve birbirlerinin çalışanlarını etkileyebilecek riskler konusunda işverenlerin birlikte hareket etmesi gerekir.

Alt işveren (taşeron) ilişkisinin bulunduğu işyerlerinde, alt işveren kendi yürüttüğü işler için risk değerlendirmesi yapar ve bir nüshasını asıl işverene sunar. Asıl işveren ise bu çalışmaları kendi risk değerlendirmesiyle bütünleştirerek genel koordinasyonu sağlar ve çelişen veya eksik kalan noktaların giderilmesini talep eder.

Ortak çalışma alanlarında koordinasyonu sağlamak amacıyla işverenler birbirlerini olası riskler ve alınacak tedbirler konusunda bilgilendirmelidir. Bu durum, özellikle inşaat şantiyeleri veya çok ortaklı fabrika sahalarında iş kazalarının önlenmesinde kritik bir rol oynamaktadır.

3Nitel ve Nicel Risk Değerlendirme Yöntemleri

Risk değerlendirme yöntemleri genel olarak nitel (kalitatif), nicel (kantitatif) ve karma (yarı-nicel) olmak üzere üç ana grupta incelenir. Nitel yöntemler, riskleri sayısal değerler yerine 'yüksek', 'orta', 'düşük' gibi sözel ifadelerle tanımlarken; nicel yöntemler istatistiksel veriler, olasılık hesapları ve matematiksel formüller kullanarak sayısal sonuçlar üretir.

Ön Tehlike Analizi (PHA) ve Olursa Ne Olur (What If) gibi yöntemler genellikle tasarım aşamasında veya hızlı karar verilmesi gereken durumlarda tercih edilen nitel yaklaşımlardır. Bu yöntemler, sistemdeki majör tehlikelerin erken aşamada tespit edilmesini sağlayarak tasarım hatalarının önüne geçer.

FMEA, Fine-Kinney ve Risk Değerlendirme Karar Matrisi gibi yöntemler ise yarı-nicel veya nicel sınıfa girer. Bu yöntemlerde olasılık, şiddet ve frekans gibi parametrelere sayısal puanlar verilerek bir risk öncelik değeri (RÖD) hesaplanır. Bu sayede kaynakların hangi risklerin azaltılmasına öncelikli olarak ayrılacağı netleşir.

4Süreç ve Sistem Odaklı Gelişmiş Analiz Yöntemleri

Tehlike ve İşletilebilme Çalışması Analizi (HAZOP), özellikle kimya, petrokimya ve proses endüstrilerinde kullanılan, çok disiplinli bir uzman ekibinin katılımını gerektiren beyin fırtınası odaklı bir yöntemdir. Sistemdeki akış, sıcaklık, basınç gibi değişkenlerin normalden sapmalarını 'hiç', 'fazla', 'az' gibi kılavuz kelimeler kullanarak inceler.

Hata Ağacı Analizi (FTA) ve Olay Ağacı Analizi (ETA) ise sistem güvenilirliğini analiz etmek için kullanılan mantıksal şematik yöntemlerdir. FTA, yukarıdan aşağıya (dedüktif) bir yaklaşımla istenmeyen bir tepe olayın hangi bileşen hatalarından kaynaklanabileceğini 'VE' ile 'VEYA' kapılarıyla modeller. ETA ise aşağıdan yukarıya (endüktif) bir yaklaşımla, bir başlangıç olayının sistemdeki güvenlik bariyerlerinin çalışıp çalışmamasına göre yol açabileceği senaryoları inceler.

Neden-Sonuç Analizi, FTA ve ETA yöntemlerinin güçlü yönlerini birleştiren karma bir yaklaşımdır. Başlangıç olayının nedenlerini hata ağacıyla, bu olayın yaratacağı sonuçları ise olay ağacıyla analiz ederek sistemin risk profilini bütünsel bir şekilde ortaya koyar.

SponsorluReklam Alanı · 300 × 250