İnfografik
← Ünite 7
İşletme

Ünite 7: Yönetim-2

Douglas McGregor ve 1960 Yılı
Douglas McGregor, 1960 yılında yayımladığı 'İşletmenin İnsan Yönü' (The Human Side of Enterprise) adlı ünlü eserinde, yöneticilerin insan davranışlarına yönelik varsayımlarını X ve Y Teorileri başlığı altında formüle ederek yönetim literatüründe çığır açmıştır.
Henri Fayol'ün Koordinasyon Tanımı
Klasik yönetim teorisinin öncülerinden Henri Fayol, koordinasyonu 'çalışmayı kolaylaştırmak ve başarıyı sağlamak için bir organizasyonun bütün faaliyetlerinin ahenkleştirilmesidir' şeklinde tanımlayarak bu fonksiyonun bütünleştirici rolünü vurgulamıştır.
Peter Senge ve Beşinci Disiplin
Peter Senge, 1995 yılında yayımladığı (Türkçeye 1997'de 'Beşinci Disiplin' adıyla çevrilen) eseriyle 'Öğrenen Örgütler' kavramını popülerleştirmiş, insanların birlikte öğrenmeyi öğrendiği sistemlerin önemini ortaya koymuştur.
İstatistiksel Kalite Kontrolünün Doğuşu
İstatistiksel kalite kontrolü yöntemleri ilk olarak 1920'ler ve 1930'lar boyunca Amerika Birleşik Devletleri'nde (ABD) geliştirilmiş, üretim süreçlerindeki hataların matematiksel modellerle izlenmesine zemin hazırlamıştır.

Anahtar Kavramlar

Örgütleme (Organizasyon)Beşeri ve maddi faktörlerin, belirlenen işletme amaçlarını en etkin ve verimli şekilde gerçekleştirmek üzere bir araya getirilmesi ve düzenlenmesi sürecidir.
Organizasyon El KitabıOrganizasyon şemasında yer alan her bir pozisyonun amacını, görev tanımını, sahip olduğu yetki sınırlarını ve sorumluluklarını ayrıntılı açıklayan dokümandır.
Formel (Biçimsel) Organizasyonİşletmenin yönetim organları tarafından bilinçli olarak tasarlanan, şemalar ve el kitapları ile resmiyete dökülmüş yasal ilişkiler bütünüdür.
İnformel (Biçimsel Olmayan) OrganizasyonFormel yapı içerisinde çalışanların kişisel ilişkileri, sosyal etkileşimleri ve ortak ilgi alanları sonucu kendiliğinden oluşan doğal ilişkiler ağıdır.
Fonksiyonlara Göre BölümlemeAynı nitelikteki işlerin ve görevlerin (üretim, pazarlama, finansman vb.) uzmanlık alanlarına göre gruplandırılarak aynı departman altında toplanmasıdır.
Mamul Esasına Göre Bölümlemeİşletmenin ürettiği her bir mal veya hizmet grubu için ayrı bölümler oluşturulması ve ilgili tüm fonksiyonların bu bölümlerde toplanmasıdır.
Komuta Birliği İlkesiKlasik yönetim teorisinde yer alan ve her astın yalnızca tek bir üstten emir alması ve ona karşı sorumlu olması gerektiğini savunan ilkedir.
Koordinasyon (Eşgüdüm)Çalışmayı kolaylaştırmak ve başarıyı sağlamak için bir organizasyonun tüm faaliyetlerinin ve çabalarının birbiriyle ahenkleştirilmesi ve bütünleştirilmesidir.
KaizenJapon yönetim felsefesinde yer alan, iş süreçlerinin her gün küçük adımlarla sürekli olarak geliştirilmesi ve iyileştirilmesi ilkesidir.
Dış Kaynaklardan Yararlanma (Outsourcing)İşletmenin kendi temel yetenekleri dışındaki faaliyetleri, maliyet ve uzmanlık avantajı sağlamak amacıyla dışarıdaki uzman firmalara yaptırmasıdır.
Organizasyon Şemasıİşletme içindeki yetki yapısını, hiyerarşik kademeleri, bölümler arası ilişkileri ve dikey-yatay iletişim kanallarını gösteren görsel şekillerdir.
Organizasyon ElkitabıOrganizasyon şemasında yer alan her bir pozisyonun amacını, görevlerini, yetki sınırlarını ve sorumluluklarını detaylı olarak açıklayan yazılı rehberdir.
Formel Organizasyonİşletmenin resmi planları, şemaları ve el kitapları ile belirlenmiş, bilinçli olarak oluşturulan resmi ve biçimsel yapısıdır.
İnformel OrganizasyonResmi şemalarda gösterilmeyen, çalışanların kendi aralarındaki sosyal ilişkileri, kişisel dostlukları ve etkileşimleri sonucu kendiliğinden oluşan biçimsel olmayan yapıdır.
Fonksiyonel OrganizasyonAynı nitelikteki işlerin ve görevlerin (üretim, pazarlama, finansman vb.) uzmanlık alanlarına göre bir araya getirilerek bölümlere ayrıldığı en yaygın organizasyon şeklidir.
Matris OrganizasyonKlasik komuta birliği ilkesini terk ederek, bir astın hem fonksiyonel yöneticisine hem de ürün/proje yöneticisine bağlı olarak çalıştığı çift yetki zincirli yapıdır.
Yöneltme (Yürütme)Planlama ve örgütleme aşamaları tamamlandıktan sonra, personelin işletme amaçları doğrultusunda harekete geçirilmesi ve çalışmaya sevk edilmesi sürecidir.
X TeorisiDouglas McGregor tarafından ortaya atılan, ortalama insanın tembel olduğunu, çalışmayı sevmediğini ve sıkı denetim ile ceza tehdidiyle çalıştırılması gerektiğini savunan geleneksel yaklaşımdır.
Y TeorisiMcGregor'un savunduğu, insanların çalışmayı doğal bir faaliyet olarak gördüğünü, uygun koşullarda sorumluluk üstlenip kendi kendilerini denetleyebileceklerini belirten insan odaklı yaklaşımdır.
KoordinasyonÇalışmayı kolaylaştırmak ve başarıyı sağlamak amacıyla, bir organizasyondaki tüm faaliyetlerin ve çabaların birbiriyle uyumlaştırılması ve ahenkleştirilmesidir.
Denetim (Kontrol)Planlanan hedefler ile gerçekleşen fiili durumun karşılaştırılması, aradaki olumsuz farkların belirlenmesi ve düzeltici önlemlerin alınması sürecidir.
Geri Besleme (Geri Bilgi Akışı)Uygulama sonuçlarından elde edilen verilerin denetim aşamasında değerlendirilerek, gelecekteki planlama süreçlerine girdi olarak aktarılması mekanizmasıdır.
Toplam Kalite Yönetimi (TKY)Tüm süreçlerde sürekli iyileştirmeyi (Kaizen) ve müşteri memnuniyetini hedefleyen, başta tepe yönetimi olmak üzere tüm çalışanların katılımını şart koşan stratejik yönetim tarzıdır.
Müşteri Odaklılıkİşletmenin tüm faaliyetlerinde, ürün ve hizmet tasarımlarında müşteri istek, ihtiyaç ve beklentilerini en ön plana koyan TKY'nin temel ilkesidir.
İç MüşteriToplam Kalite Yönetimi felsefesinde, işletme içinde bir sonraki süreçte görev alan ve bir önceki sürecin çıktısını kullanan tüm çalışanları ifade eden kavramdır.
Süreç Yenileme (Reengineering)İşletmelerin maliyet, kalite, hız ve hizmet gibi performans ölçütlerinde dramatik iyileşmeler sağlamak amacıyla iş süreçlerini köklü bir şekilde yeniden tasarlamasıdır.
Kıyaslama (Benchmarking)Bir işletmenin kendi performansını geliştirmek amacıyla, kendi sektöründeki veya diğer sektörlerdeki en başarılı lider işletmelerin uygulamalarını incelemesi ve karşılaştırması sürecidir.
Öğrenen ÖrgütlerBilgi yaratma, edinme ve aktarma konusunda sistematik becerilere sahip, edindiği yeni bilgiler doğrultusunda davranışlarını değiştirebilen dinamik organizasyonlardır.

Diğer Önemli Bilgiler

1960'lar Japonya ve Toplam Kalite Kontrolü

1960'lı yıllarda Japonya'da başlayan 'Toplam Kalite Kontrolü' hareketleri, kalitenin sadece mühendislerin değil tüm çalışanların sorumluluğunda olduğu felsefesini yayarak Japon sanayisinin yükselişini sağlamıştır.

1980'ler ve Kalitenin Stratejik Boyutu

1980'li yıllara gelindiğinde kalite kavramı üretim tabanından çıkarak tepe yönetiminin gündemine girmiş, işletmelerin pazarda rekabet avantajı elde etmesini sağlayan stratejik bir yönetim boyutuna (TKY) ulaşmıştır.

TKY'nin Öncü Bilim İnsanları

Toplam Kalite Yönetimi felsefesinin temel ilkeleri Deming, Juran, Crosby, Feigenbaum ve Ishikawa gibi dünyaca ünlü öncü kalite uzmanları tarafından geliştirilmiş ve endüstriye kazandırılmıştır.

Japonların Maliyet ve Kalite Paradoksu

Geleneksel olarak 'kaliteli ürün pahalıdır' algısı hakimken, Japon işletmeleri TKY ve Kaizen uygulamaları sayesinde yüksek kalite ile düşük maliyeti aynı anda sunarak küresel pazarda büyük üstünlük elde etmişlerdir.

1990'lar ve Süreç Yenileme Akımı

1990'lı yıllarda Japon kalite programlarının Batı'ya yayılmasıyla birlikte, iş süreçlerinin köklü bir şekilde sıfırdan tasarlanmasını öngören 'Süreç Yenileme' (Reengineering) yaklaşımı popülerlik kazanmıştır.

David Garvin'in Öğrenen Örgüt Tanımı

Harvard İşletme Okulu profesörlerinden David Garvin, öğrenen örgütü 'yeni bilgi ve kavrayışları yansıtmak için davranışını değiştirme becerisine sahip örgüt' olarak tanımlayarak bilginin eyleme dönüşmesi gerekliliğini belirtmiştir.

Fason Üretim ve Taşeronluk Örneği

Dış kaynaklardan yararlanma (outsourcing) yaklaşımı, Türkiye'de inşaat sektöründe geleneksel olarak uygulanan 'taşeron kullanma' ve imalat sanayiindeki 'fason üretim' modelleriyle somutlaşmaktadır.

Matris Yapının Kullanım Alanları

Matris organizasyon yapısı günümüzde özellikle uzay endüstrisi, ilaç ve kimya sanayisi, elektronik sektörü, uluslararası bankacılık, büyük inşaat projeleri ve danışmanlık firmalarında yaygın olarak tercih edilmektedir.

Proje ve Matris Organizasyon Farkı

Proje organizasyonu belirli bir işin tamamlanmasıyla sona eren geçici bir yapıya sahipken, matris organizasyon yapısı ve bu yapıdaki departmanlar arası ilişkiler sürekli ve kalıcı bir nitelik taşır.

Geri Bilgi Akışı Mekanizması

Denetim fonksiyonu, planlama ile başlayan yönetim döngüsünü tamamlayan bir geri besleme mekanizmasıdır; bu mekanizma sayesinde elde edilen fiili veriler yeni planların hazırlanmasında girdi olarak kullanılır.

Douglas McGregor ve 1960 Varsayımları

Amerikalı bilim insanı Douglas McGregor, 1960 yılında yayımladığı 'İşletmenin İnsan Yönü' adlı ünlü eserinde X ve Y teorilerini ortaya atmıştır. Bu çalışma, yönetim biliminde insan davranışlarına yönelik bakış açısını kökten değiştirerek insan odaklı Y teorisini desteklemiştir.

1920 ve 1930'larda Kalite Kontrolü

İstatistiksel kalite kontrol yöntemleri ilk olarak 1920'li ve 1930'lu yıllarda Amerika Birleşik Devletleri'nde (ABD) geliştirilmiştir. Bu dönemde kalite, yalnızca üretim sonrasında hatalı ürünleri ayıklamaya yönelik mekanik bir süreç olarak ele alınmıştır.

1960'lar Japonya ve Toplam Kalite

1960'lı yıllarda Japonya'da başlayan 'toplam kalite kontrolü' hareketleri, kalitenin sadece istatistiksel bir araç olmadığını göstermiştir. Japonlar, kaliteyi tüm çalışanların katıldığı sürekli bir iyileştirme süreci haline getirerek küresel pazarda büyük bir üstünlük kurmuşlardır.

1980'ler ve TKY'nin Stratejik Dönüşümü

1980'li yıllara gelindiğinde kalite, üretim tabanından çıkarak tepe yönetiminin de dahil olduğu stratejik bir boyut kazanmıştır. Bu dönemde Toplam Kalite Yönetimi (TKY), dünya genelinde yüksek performans ve tüketici tatmini sağlamak için ana strateji haline gelmiştir.

Japonların KAİZEN İlkesi

Toplam Kalite Yönetimi'nin en önemli unsurlarından biri olan KAİZEN, Japonca'da 'sürekli iyileştirme' anlamına gelir. Bu ilke, büyük ve ani değişiklikler yerine, süreçlerde her gün yapılan küçük ve sürekli geliştirmelerle mükemmelliğe ulaşmayı hedefler.

Dış Kaynaklardan Yararlanma Sektör Örnekleri

Dış kaynaklardan yararlanma (outsourcing) uygulaması, Türkiye'de inşaat sektöründe geleneksel olarak 'taşeron kullanma' ve imalat sanayiinde 'fason üretim' şeklinde uzun yıllardır yaygın olarak kullanılmaktadır.

Matris Yapıda Komuta Birliği İhlali

Matris organizasyon yapısı, klasik yönetim teorisinin en kutsal ilkelerinden biri olan 'komuta birliği' ilkesini tamamen ihlal eder. Bu yapıda bir ast, aynı anda iki farklı üste (fonksiyonel müdür ve proje müdürü) rapor vermekle yükümlüdür.

Süreç Yenilemenin 1990'lardaki Yükselişi

1990'lı yıllarda Japon kalite programlarının Batı dünyasına yayılmasıyla birlikte 'Süreç Yenileme (Reengineering)' kavramı zirveye ulaşmıştır. İş süreçlerinin kalitesinin, nihai ürün kalitesinin en büyük belirleyicisi olduğu bu dönemde kabul görmüştür.

Fayol'un Koordinasyon Tanımı

Klasik yönetim teorisyenlerinden Henri Fayol, koordinasyonu 'çalışmayı kolaylaştırmak ve başarıyı sağlamak için bir organizasyonun bütün faaliyetlerinin ahenkleştirilmesidir' şeklinde tanımlayarak bu fonksiyonun bütünleştirici rolünü vurgulamıştır.

TKY'de İç ve Dış Müşteri Ayrımı

Toplam Kalite Yönetimi, müşteri kavramını ikiye ayırarak devrim yaratmıştır. İşletme içindeki çalışanlar 'iç müşteri', pazardaki alıcılar ise 'dış müşteri' olarak tanımlanır ve dış müşteriyi memnun etmenin yolunun iç müşteriyi memnun etmekten geçtiği savunulur.

Öğrenen Örgütlerin Beş Temel Yapıtaşı

Öğrenen örgütler; sistematik problem çözme, yeni yaklaşımları deneme, kendi deneyimlerinden ders alma, başkalarının deneyimlerinden yararlanma ve bilgiyi örgüt içinde hızla aktarma olmak üzere 5 ana beceri üzerine inşa edilir.

Sınavda Dikkat Et

  • Matris organizasyon yapısında 'komuta birliği' ilkesinin terk edildiğini ve bir astın iki üste bağlı olduğunu unutmayın; bu klasik teorilere aykırı en popüler sınav sorusudur.
  • McGregor'un X ve Y teorilerini karıştırmamak için; X'in olumsuz/tembel insan modelini, Y'nin ise olumlu/çalışkan insan modelini temsil ettiğini aklınızda tutun.
  • Denetim fonksiyonunun 'planlama' olmadan yapılamayacağını unutmayın; çünkü denetim için karşılaştırma yapılacak standartlar ancak planlama aşamasında belirlenir.
  • TKY'de 'iç müşteri' kavramının çalışanları, 'dış müşteri' kavramının ise nihai tüketicileri ifade ettiğine dikkat edin; sınavda tanım olarak sorulma ihtimali yüksektir.
  • Kıyaslama (Benchmarking) sorularında, kıyas yapılan işletmenin mutlaka 'sektörün en iyisi veya lideri' olması gerektiği kriterini arayın.
  • Süreç Yenileme (Reengineering) kavramında amacın organizasyon yapısını değiştirmek değil, 'iş süreçlerini sıfırdan tasarlamak' olduğunu unutmayın.
  • Matris organizasyon yapısında 'komuta birliği' ilkesinin ihlal edildiğini ve bir astın iki üste bağlı olduğunu unutmayın; bu klasik teorilere aykırı yönüyle sıkça sorulur.
  • McGregor'un X ve Y teorilerini karıştırmamak için X'i 'negatif/baskıcı', Y'yi ise 'pozitif/insancıl' olarak kodlayın; sınavda varsayımları eşleştirmeniz istenebilir.
  • Denetim sürecinin aşamalarının sırasını (Standart belirleme -> Ölçme -> Karşılaştırma -> Düzeltme) iyi öğrenin; kronolojik sıralama soruları gelebilir.
  • Toplam Kalite Yönetimi'nde (TKY) 'iç müşteri' kavramının çalışanları, 'dış müşteri' kavramının ise alıcıları ifade ettiğini mutlaka bilin.
  • Kıyaslama (Benchmarking) sorularında anahtar kelimenin 'sektör lideri veya en iyi işletmelerle karşılaştırma yapmak' olduğunu unutmayın.
  • Dış kaynaklardan yararlanma (outsourcing) kavramının işletmenin 'temel yetenekleri dışındaki' işleri devretmesiyle ilgili olduğunu aklınızda tutun.