Sesli Özet
← Ünite 3

Ünite 3: Ticari İşler ve Ticari İşlere Bağlanan Sonuçlar — Sesli Özet

Dinleme Premium'a özel. Seslendirme metninin tamamı aşağıda ücretsiz okunabilir.
Metni oku

Ticaret kanunu, ticari işleri ticari olmayan (adi) işlerden ayırarak bu işlere farklı hukuki sonuçlar bağlamıştır. Bir işin ticari iş olup olmaması, o işe uygulanacak hükümlerin, faiz oranlarının ve sorumluluk biçimlerinin tespiti açısından büyük önem taşır. Ticari işler kavramı; her türlü hukuki işlemi, sözleşmeyi, fiili ve haksız rekabet gibi TK'da düzenlenen unsurları kapsar. Türk Ticaret Kanunu'na göre ticari işlerin kapsamı dört ana gruba ayrılır. Birincisi, TK'da düzenlenen tüm hususlar (haksız rekabet, acente, ticaret şirketleri, kambiyo senetleri, taşıma ve sigorta işleri gibi) doğrudan ticari iştir. İkincisi, bir ticari işletmeyi veya ticaret şirketini ilgilendiren tüm işlem ve fiiller ticari nitelik taşır. Örneğin, ticari işletmenin akdettiği kira sözleşmesi bu kapsamdadır. Üçüncü olarak, taraflardan yalnız biri için ticari iş niteliğinde olan sözleşmeler, kanunda aksine hüküm bulunmadıkça, diğeri için de ticari iş sayılır (TK m. 19/2). Dördüncü olarak ise ticari iş karinesi gereğince bir tacirin borçlarının ticari olması asıldır. Ancak gerçek kişi olan bir tacir, işlemi yaparken ticari işletmesiyle ilgili olmadığını karşı tarafa açıkça bildirirse borç adi sayılabilir; tüzel kişi tacirlerin ise tüm işleri ticaridir. Normal şartlarda bir borç için birden fazla borçlu olduğunda, her borçlu yalnızca kendisine düşen kısımdan (münferiden) sorumludur; alacaklı borcun tamamını bir kişiden talep edemez. Örneğin iki öğrencinin birlikte imzaladığı kira sözleşmesinde münferit sorumluluk esastır. Müteselsil (zincirleme) sorumlulukta ise alacaklı, borcun tamamını borçlulardan herhangi birinden talep etme hakkına sahiptir. Adi işlerde müteselsil sorumluluk için bunun sözleşmeye açıkça yazılması gerekir. Ancak ticari işlerde, kanun koyucu 'teselsül karinesi'ni benimsemiştir. İki veya daha fazla kişi, içlerinden yalnız biri veya hepsi için ticari nitelikteki bir iş dolayısıyla birlikte borç altına girerse, aksi kararlaştırılmadıkça müteselsilen sorumlu olurlar (TK m. 7/1). Ticari borçlara kefalet hallerinde de asıl borçlu ile kefil ve kefiller arasındaki ilişkilerde müteselsil sorumluluk kuralı geçerlidir. Ancak müteselsil sorumlu olan kefilden temerrüt faizi isteyebilmek için, borcun asıl borçlu tarafından ödenmediğinin kefile ayrıca ihbar edilmesi şarttır. Ayrıca tüketici işlemlerinde, tüketicinin edimleri için alınan şahsi teminatların her ne ad altında olursa olsun adi kefalet sayılacağı hükme bağlanmıştır. Faiz, anapara (kapital) faizi ve temerrüt (gecikme) faizi olarak ikiye ayrılır. Anapara faizi, bir miktar paradan belirli bir süre yoksun kalma karşılığında ödenir ve kural olarak sözleşmede kararlaştırılması gerekir. Bunun istisnası olarak TK m. 20 gereğince tacir, sözleşme olmasa bile verdiği avanslar ve yaptığı masraflar için faiz talep edebilir. Temerrüt faizi ise para borcunu ödemekte geciken borçludan istenir ve sözleşmede kararlaştırılması gerekmez. Ticari işlerde faiz oranı serbestçe belirlenebilir (TK m. 8/1); ancak bu serbestlik borçlunun ekonomik mahvına yol açamayacak sınırlamalara tabidir. Ticari olmayan işlerde Borçlar Kanunu ile faiz oranlarına üst sınırlar getirilmişken, ticari işlerde TCMB'nin kısa vadeli avanslar için uyguladığı faiz oranları (veya yasal avans faiz oranı) baz alınarak daha yüksek temerrüt faizi uygulanabilmektedir. Hâlihazırda ticari işlerde avans faizi oranı yıllık %19.50'dir. Yabancı para borçlarında, sözleşmede daha yüksek bir oran kararlaştırılmamışsa, devlet bankalarının o yabancı para ile açılmış bir yıl vadeli mevduat hesabına ödediği en yüksek faiz oranı uygulanır. Ticari borçlarda faiz, aksine sözleşme yoksa vadenin bitiminden, belli bir vade yoksa ihtar gününden itibaren işlemeye başlar. Bileşik faiz (mürekkep faiz), işleyen faizin belirli bir dönem sonunda anaparaya eklenerek toplam tutar üzerinden yeniden faiz yürütülmesi demektir. Kartopu gibi büyüyerek borçluyu ekonomik çıkmaza sokabileceği için kural olarak yasaktır. Ancak TK m. 8/2 bu kurala istisna getirmiştir. Bileşik faiz uygulanabilmesi için iki şartın bir arada bulunması gerekir: İşlemin cari hesaplarda veya her iki taraf bakımından da ticari iş niteliğindeki ödünç sözleşmelerinde gerçekleşmesi ve faizin anaparaya eklenme süresinin üç aydan aşağı olmaması şarttır. Ayrıca bu kural tarafları tacir olmayanlara uygulanmaz. Zamanaşımı, belirlenen sürenin geçmesiyle borçlunun borcu ifadan kaçınabilmesini sağlayan bir savunma imkânıdır. Özel bir düzenleme yoksa genel zamanaşımı süresi 10 yıldır (BK m. 146). Ticari hükümler bakımından en önemli özellik, kanunda aksine bir düzenleme bulunmadığı takdirde, ticari hükümlerle öngörülen zamanaşımı sürelerinin sözleşme ile dahi değiştirilememesidir (TK m. 6).