← Ünite 2
Yönetim ve Organizasyon

Ünite 2: Yönetim Düşüncesinin Evrimi ve Klasik Yönetim Düşüncesi

Yönetim Düşüncesinin Evrimi ve Klasik Yönetim Düşüncesi - kaynak sayfa görseli
Kaynak: ders kitabı, sayfa 43
M.Ö. 5000: Sümerlilerin Kayıtları
Tarihçi Wren'e göre yönetim düşüncesinin başlangıcı M.Ö. 5000’li yıllara dayanmaktadır. Sümerliler, hem devlet yönetimi hem de özel ticari ilişkiler için kullanılabilecek yazılı kayıtlara sahip olan ilk medeniyetlerdendir.
M.Ö. 1800: Hammurabi Kanunları
Babilliler döneminde M.Ö. 1800 yılında Kral Hammurabi tarafından asgari ücret uygulaması hayata geçirilmiş ve sorumluluğun devredilemeyeceği ilkesi yönetim düşüncesine kazandırılmıştır.
M.Ö. 1490: Tevrat ve On Emir
İbraniler döneminde M.Ö. 1490 yıllarında organizasyon yapısı, yönetimi ve kontrolüne ilişkin ilkeler geliştirilmiştir. Bu ilkelerin önemli bir kısmı Tevrat’ta yer alan On Emir içerisinde hiyerarşi ve aykırılık ilkesi olarak uygulanmıştır.
M.S. 1340: Luca Pacioli ve Muhasebe
Venediklilerin ticari faaliyetler için yasal çerçeve oluşturduğu dönemde, M.S. 1340 yılında Luca Pacioli'nin katkılarıyla muhasebecilik alanındaki ilk önemli gelişmeler kaydedilmiştir.

Anahtar Kavramlar

Klasik YönetimYönetimin sistematik olarak incelenmeye başlandığı, etkinlik, rasyonellik ve formal yapı ilkelerine odaklanan ilk yönetim düşüncesi akımıdır. F. Taylor, Henri Fayol ve Max Weber bu düşüncenin en önemli temsilcileridir.
TaylorizmFrederick Taylor tarafından geliştirilen, işlerin bilimsel yöntemlerle analiz edilmesini, zaman ve hareket etütlerinin yapılmasını ve maddi teşviklerle verimliliğin artırılmasını savunan bilimsel yönetim sistemidir.
BürokrasiMax Weber tarafından önerilen, kişisel temeller yerine yazılı kurallara, formal yapıya, hiyerarşiye, uzmanlaşmaya ve yasal yetkiye dayanan rasyonel bir yönetim ve organizasyon modelidir.
Yetke (Otorite)Yöneticinin sahip olduğu yasal emretme hakkı veya gücüdür. Max Weber yetkeyi geleneksel, karizmatik ve ussal-yasal olmak üzere üç gruba ayırmıştır.
Emir BirliğiHenri Fayol’un ilkelerine göre, her astın yalnızca tek bir üste bağlı olmasını ve sadece o yöneticiden emir alıp ona karşı sorumlu olmasını ifade eden yönetim ilkesidir.
Yönetim BirliğiAynı amaca yönelik faaliyetlerin tamamının bir plana bağlı olarak tek bir yönetici tarafından yürütülmesini öngören organizasyon yapısı ilkesidir.
Fayol Köprüsü (Köprü İlkesi)Hiyerarşik yapılarda iletişimi hızlandırmak amacıyla, alt kademedeki aynı düzeydeki astların kendi üstlerini haberdar ederek doğrudan iletişim kurabilmesine imkan tanıyan Henri Fayol ilkesidir.
Geleneksel YetkeDoğuştan kazanılan, babadan oğula geçen ve kişisel olan otorite türüdür. Krallıklar, imparatorluklar ve kast sistemleri buna tipik örneklerdir.
Karizmatik YetkeBireyin kahramanlık, kutsallık veya üstün bireysel özelliklerinden kaynaklanan etkileme gücüne ve liderlik vasıflarına dayanan yetke türüdür.
Ussal / Yasal YetkeDemokratik ve akılcı yasal düzenlemelerin olduğu toplumlarda, kurallara uygun olarak seçimle işbaşına gelen yöneticilerin sahip olduğu rasyonel yetke türüdür.
İnisiyatifHenri Fayol’un ilkeleri arasında yer alan, çalışanların plan yapma ve bunu uygulama yeteneğini göstererek fırsatları değerlendirmek için koşulları zorlama becerisidir.
Zaman ve Hareket Etütüİşin yapılış süresini ve işçinin yaptığı gereksiz, yorgunluk artırıcı hareketleri belirleyerek ortadan kaldırmayı ve en verimli çalışma metodunu bulmayı amaçlayan bilimsel yönetim tekniğidir.
Kurmay ve Hat Personeli AyrımıKlasik Yönetim Düşüncesi'nde işletmelerin örgüt yapısında emir komuta zincirinde yer alan hat personeli ile uzmanlık desteği sağlayan kurmay personel arasındaki ayrımdır.
Teşvik Edici Ücret SistemiÇalışanların öngörülen standartlarda ve yüksek verimlilikle çalışmasını finansal olarak desteklemek amacıyla uygulanan maddi ödüllendirme sistemidir.
Birlik RuhuHenri Fayol’un 'birlikten kuvvet doğar' özdeyişine dayanan, takım çalışmasına verilen önemi, işletme içi uyumu ve çalışanların işletmeye bağlılığını artıran ilkesidir.
Merkezilik (Merkezcilik)Karar alma yetkisinin ve otoritenin organizasyonun üst kademesinde veya tepe yönetiminde toplanmasını ifade eden yönetim ilkesidir.

Diğer Önemli Bilgiler

1776: Adam Smith ve Milletlerin Zenginliği

Adam Smith 1776 yılında yayınladığı eserinde milletlerin zenginliği için işbölümü ve uzmanlaşmanın hayati önem taşıdığını savunmuş ve piyasa ekonomisinin modern anlamda ilk ilkelerini ortaya koymuştur.

1832: Charles Babbage'ın Katkıları

Charles Babbage M.S. 1832 yılında bilimsel yaklaşım, uzmanlaşma, işbölümü, zaman ve hareket etütleri, maliyet muhasebesi ve renklerin verimlilik üzerine etkileri konusunda öncü çalışmalar yapmıştır.

1911: Taylor ve Bilimsel Yönetimin İlkeleri

Frederick Taylor'un 1911 yılında yayınladığı 'Bilimsel Yönetimin İlkeleri' (The Principles of Scientific Management) adlı eseri, yönetimin sistematik ve bilimsel olarak incelenmesinin miladı kabul edilir.

1916: Henri Fayol ve Genel ve Endüstriyel Yönetim

Henri Fayol uzun iş tecrübelerine dayanarak 1916 yılında 'Genel ve Endüstriyel Yönetim' kitabını yayınlamış, yönetimi 5 fonksiyona ayırmış ve başarılı yönetim için 14 temel ilke belirlemiştir.

1937: Gulick ve Urwick'in Katkıları

Yönetim Süreci Yaklaşımı'na 1930'lu yıllara kadar ara verildikten sonra, 1937 yılında Luther Gulick ve Lyndal Urwick örgütsel işbölümü ve koordinasyon konularında önemli teorik katkılar sunmuştur.

Max Weber ve Protestan Ahlakı

Alman sosyolog Max Weber'in en tanınan akademik eserlerinden biri 'Protestan Ahlakı ve Kapitalizmin Ruhu'dur. Weber bu çalışmalarında rasyonel bürokrasi modelinin temellerini atmıştır.

İkinci Dünya Savaşı Sonuna Kadar Klasik Yönetim

Klasik Yönetim Düşüncesi, insan unsurunu ve dış çevre etkilerini göz ardı etmesine rağmen, basitliği ve belirsizliği azaltan varsayımları sayesinde İkinci Dünya Savaşı'nın sonuna kadar tüm yönetim uygulamalarının temelini oluşturmuştur.

Moris L. Cooke ve Bilimsel Yönetimin Yayılması

Taylorizm sadece fabrikalarla sınırlı kalmamış; Moris L. Cooke bilimsel yönetimin üniversiteler ve şehircilik gibi farklı kamusal alanlarda da başarıyla kullanılabileceğini göstermiştir.

Sınavda Dikkat Et

  • Taylor'un 'Bilimsel Yönetimin İlkeleri' kitabının yayın yılı olan 1911 sınavda sıklıkla kronolojik soru olarak sorulur, unutmayın.
  • Henri Fayol'un 14 ilkesinden 'Emir Birliği' (tek üste bağlılık) ile 'Yönetim Birliği' (tek plan ve tek yönetici) kavramları sıkça karıştırılır, aralarındaki farka dikkat edin.
  • Max Weber'in yetke türleri (Geleneksel, Karizmatik, Ussal-Yasal) özellikleriyle birlikte ezberlenmelidir; özellikle seçim ve yasal düzenleme vurgusu Ussal yetkeyi verir.
  • Fayol Köprüsü (Köprü İlkesi) hiyerarşik yapıda iletişimi hızlandırmak için astların doğrudan görüşebilmesini sağlar, sınavda tanımı sık gelir.
  • Klasik Yönetim Düşüncesi'nin insan unsurunu ve dış çevreyi dikkate almadığı, çevreyi 'durgun ve dengeli' kabul ettiği bilgisi kritik bir sınav detaydır.
  • Sümerliler (M.Ö. 5000), Hammurabi (M.Ö. 1800 asgari ücret) ve Adam Smith (1776) gibi tarihsel öncül gelişmeleri tablo soruları için mutlaka gözden geçirin.