Ünite 8: Durgunluk ve Maliye Politikası — Önemli Kavramlar

Ekonomide toplam talebin toplam arzın gerisinde kalması sonucu üretim kapasitesinin tam kullanılamadığı, milli gelirin eksik istihdam düzeyinde gerçekleştiği, işsizliğin arttığı ve fiyatlar genel düzeyinin düşme eğilimine girdiği ekonomik istikrarsızlık durumudur.

Durgunluk dönemlerinde toplam talebi canlandırmak amacıyla kamu harcamalarının artırılması, vergilerin azaltılması ve bütçe açığı verilmesi esasına dayanan bütçe ve maliye politikası stratejisidir.

Devletin piyasadan doğrudan mal, hizmet veya üretim faktörü satın alarak gerçekleştirdiği, cari harcamalar ile altyapı ve tesis gibi üretim kapasitesini artıran yatırım harcamalarından oluşan kamu harcaması grubudur.

Devletin doğrudan bir mal veya hizmet alımı yapmaksızın, gelir dağılımını düzeltmek veya belirli sektörleri desteklemek amacıyla yaptığı sosyal yardımlar, sübvansiyonlar ve mali destekleri içeren harcamalardır.

Devletin üretimi teşvik etmek, maliyetleri düşürmek ve yatırımları canlandırmak amacıyla firmalara veya üreticilere yaptığı geri ödemesiz mali transferler ve desteklerdir.

Ekonomideki konjonktürel dalgalanmaları, hükümetin yeni bir yasal düzenleme yapmasına gerek kalmadan kendiliğinden hafifleten, artan oranlı gelir vergisi ve işsizlik sigortası gibi mali araçlardır.

Mal ve hizmetlerin satışı, tüketimi veya harcanması üzerinden alınan, KDV ve ÖTV gibi dolaylı vergilerdir. Durgunlukta bu vergilerin indirilmesi fiyatları doğrudan düşürerek talebi hızla canlandırır.

Devletin bütçe açıklarını kapatmak amacıyla kendi ülke sınırları içerisindeki yerleşik kişilerden, bankalardan ve finansal kurumlardan ulusal para cinsinden borçlanması işlemidir.

Devletin yabancı hükümetlerden, uluslararası finansal kuruluşlardan (IMF, Dünya Bankası vb.) veya dış piyasalardan yabancı para birimi cinsinden borç fonu temin etmesidir.

Devletin bütçe açıklarını kapatmak için iç piyasadan yoğun şekilde borçlanması sonucu faiz oranlarının yükselmesi ve bu nedenle özel sektörün yatırım harcamalarının azalması durumudur.