Vergi KaçakçılığıMükelleflerin vergi kanunlarına aykırı hareket ederek, kasıtlı olarak vergi matrahını gizlemesi veya düşük göstermesi yoluyla vergi borcunu hiç ödememesi veya eksik ödemesi eylemidir. Yasa dışı bir faaliyet olup, tespiti halinde cezai yaptırımlara tabidir.
Ampirik YöntemlerTeorik varsayımları test etmek amacıyla gerçek hayattan toplanan verilere, gözlemlere veya deneylere dayalı olarak analiz yapılması sürecidir. Vergi literatüründe resmi veri, deney ve anket olmak üzere üç ana gruba ayrılır.
Vergi MahremiyetiMükelleflerin kişisel, ticari ve finansal bilgilerinin vergi idaresi tarafından gizli tutulmasını ve üçüncü şahıslarla paylaşılmamasını yasal güvenceye alan ilkedir. Bu ilke, araştırmacıların gerçek vergi beyannamelerine doğrudan ulaşmasını engeller.
Mükellef Uyum Ölçüm Programı (TCMP)ABD Gelir İdaresi (IRS) tarafından rastgele seçilen mükelleflerin beyannamelerinin çok sıkı denetimiyle oluşturulan, vergi uyum düzeyini ve kaçakçılık boyutunu ölçmeyi amaçlayan kapsamlı veri setidir. 1963-1988 yılları arasında her üç yılda bir uygulanmıştır.
Ayrıştırma İndeksi Fonksiyonu (DIF)TCMP verilerinden hareketle geliştirilen, vergi beyannamelerini beklenen vergi uyumsuzluğu ve kaçırma riskine göre otomatik olarak sınıflandıran gizli formüldür. Vergi idaresi rutin denetimlerinin %60-70'ini bu formüle göre seçer.
Deneysel YöntemVergi beyan kararının laboratuvar ortamında simüle edilmesi; deneklere verilen sanal gelir, vergi ve ceza oranları gibi değişkenlerin manipüle edilerek mükellef davranışlarının gözlemlenmesi yöntemidir.
Anket YöntemiMükelleflere doğrudan veya dolaylı sorular yönelterek geçmişteki vergi davranışlarını, algılarını ve sosyo-demografik özelliklerini ölçmeyi amaçlayan, psikolojik ve sosyal faktörler hakkında zengin veri sunan ampirik araştırma tekniğidir.
Vergi Ahlakı (Etiği)Mükelleflerin yasal zorunlulukların ve cezaların ötesinde, içselleştirilmiş bir vatandaşlık görevi ve ahlaki sorumluluk olarak vergilerini tam ve zamanında ödeme konusundaki gönüllü eğilimidir.
Savunma Mekanizması (Rasyonalizasyon)Anket çalışmalarında mükelleflerin kendi vergi kaçırma davranışlarından duydukları suçluluk duygusunu hafifletmek amacıyla 'herkes vergi kaçırıyor' argümanına sığınarak eylemlerini haklı göstermeye çalışması durumudur.
Bilgi Özgürlüğü YasasıABD'de kamu kurumlarının ellerindeki verileri şeffaflık ilkesi gereği kamuoyuyla paylaşmasını zorunlu kılan yasadır. Araştırmacı Suzan Long bu yasaya dayanarak açtığı dava ile TCMP veri setini akademisyenlerin kullanımına açtırmıştır.
Kusur CezasıVergi beyanlarında kasıt olmaksızın, dikkatsizlik, ihmal veya yanlış anlama sonucu yapılan hatalara uygulanan idari ve mali yaptırımdır. TCMP verilerinde beyannamelerin %5'inden azı bu cezaya çarptırılmıştır.
Kamu CezasıVergi beyanlarında kasıtlı olarak vergi kaçırma, sahtecilik ve hile yapıldığının tespiti durumunda uygulanan, adli makamlarca verilen ağır yaptırımlardır. TCMP verilerinde beyannamelerin sadece %0.2'si bu cezayı almıştır.
Vergi UyumuMükelleflerin vergi kanunlarında yer alan beyan, ödeme ve şekli yükümlülükleri zamanında, eksiksiz ve yasalara uygun bir şekilde yerine getirme düzeyidir.
