İnsanların bir arada yaşama arzusu ve toplumsal hayatın getirdiği ortak gereksinimler, tarih boyunca kamu hizmetlerinin sunulmasını zorunlu kılmıştır. Bu ortak ihtiyaçları karşılamak amacıyla kamu kesimi tarafından yapılan parasal ödemelerin tümü kamu harcaması olarak adlandırılır. Kamu harcamalarının alt sınırı, devletin yerine getirmekle yükümlü olduğu asgari kamusal mal ve hizmetlerin maliyeti ile belirlenirken; üst sınırı ise teorik olarak ülkenin toplam millî gelir (gayrisafi millî hasıla) düzeyi kadardır. Literatürde kamu harcamaları dar ve geniş olmak üzere iki temel çerçevede tanımlanır. Dar anlamda kamu harcaması, tamamen hukuki bir kritere dayanır. Bu yaklaşıma göre bir harcamanın kamu harcaması sayılabilmesi için harcamayı yapan birimin hukuki statüsüne bakılır. Eğer harcama, devlet, il özel idaresi veya belediye gibi bir kamu tüzel kişisi tarafından gerçekleştirilmişse kamu harcamasıdır. Bu dar tanım, devletin görevlerini adalet, savunma ve diplomasi gibi asgari hizmetlerle sınırlayan klasik iktisadi düşüncenin bir yansımasıdır. Geniş anlamda kamu harcaması ise ekonomik ve fonksiyonel bir yaklaşıma dayanır. Bu tanımda harcamayı yapanın hukuki statüsünden ziyade, devletin sosyal ve ekonomik hayattaki rolü ile sahip olduğu kamu gücü (tek taraflı irade beyanı ve cebir kullanma yetkisi) ön plana çıkar. Modern devlet anlayışını temsil eden bu yaklaşıma göre, sosyal güvenlik kuruluşlarının harcamaları, kamu iktisadi teşebbüslerinin (KİT) bütçeden karşılanan yatırım ve zararları ile devletin ekonomik hayata müdahale amacıyla yaptığı tüm transferler geniş anlamda kamu harcaması kapsamında değerlendirilir. Kamu harcamalarının gerçek anlamda artması, devletin sunduğu mal ve hizmetlerin miktarında, kalitesinde veya çeşitliliğinde somut bir artışın ve iyileşmenin yaşanması durumudur. Gerçek artışın arkasında yatan en önemli faktörlerden biri ekonomik ve sosyal nedenlerdir. Sanayileşme süreci kırsal nüfusu şehirlere çekmekte, bu durum şehirleşmeyi hızlandırmaktadır. Şehir nüfusu aritmetik olarak artarken; su, kanalizasyon, ulaşım, temizlik, eğitim ve sağlık gibi kentsel altyapı harcamaları geometrik bir hızla artış gösterir. Ayrıca ekonomik krizler ve refah devleti anlayışı, devletin sosyal yardımları ve transfer harcamalarını artırmasını zorunlu kılar. Teknolojik gelişmeler de kamu harcamalarının gerçek artışında büyük rol oynar. İletişim, ulaşım, sağlık ve eğitim alanındaki yeni teknolojilerin kamu hizmetlerine entegre edilmesi (örneğin karayollarının modernizasyonu, televizyon ve internet altyapısının yaygınlaştırılması) hem hizmet kalitesini artırmakta hem de yüksek maliyetli yeni yatırım harcamalarını beraberinde getirmektedir. Benzer şekilde, hızlı nüfus artışı da devletin okul, hastane, konut ve güvenlik gibi temel hizmet alanlarında üretim hacmini artırmasını gerektirerek bütçe üzerindeki yükü ağırlaştırmaktadır. Askerî ve siyasi gelişmeler ile devlet anlayışındaki köklü değişimler gerçek artışın diğer sacayaklarıdır. Savaşlar, savunma sanayisi yatırımları ve ordunun modernizasyonu bütçenin en büyük kalemlerini oluşturur. Savaş sona erse bile borç faizleri, gazi ve şehit yakınlarına yapılan ödemeler ve tahrip olan altyapının onarımı harcamaların eski düzeyine inmesini engeller. Siyasal alanda ise demokratik sistemlerde iktidarların seçmen desteğini koruma arzusu ve baskı gruplarının talepleri kamu harcamalarını artırır. Keynesyen iktisatla birlikte tarafsız devletten müdahaleci sosyal refah devletine geçiş, devletin tam istihdamı sağlama ve gelir dağılımını düzeltme görevlerini üstlenmesine yol açarak harcamaları kalıcı olarak büyütmüştür. Görünürde artış, devlet bütçesindeki harcama rakamlarının nominal olarak yükselmesine rağmen, topluma sunulan kamusal mal ve hizmetlerin miktarında veya kalitesinde hiçbir gerçek artışın meydana gelmemesi durumudur. Bu durumun en yaygın nedeni paranın satın alma gücünün düşmesi, yani enflasyondur. Enflasyonist ortamlarda devlet, aynı miktar mal ve hizmeti satın alabilmek için piyasaya çok daha yüksek tutarlarda parasal ödeme yapmak zorunda kalır. Bu durum bütçe rakamlarını şişirirken, gerçekte kamusal hizmet kapasitesinde bir genişleme yaratmaz. Diğer bir görünürde artış nedeni, kamu hizmetlerinin para ile gördürülmesidir. Tarihsel süreçte ayni ekonomiden nakdi ekonomiye geçilmesiyle birlikte, daha önce imece usulüyle veya mülk tahsisiyle (ayni olarak) çözülen hizmetler bütçeden para ödenerek yapılmaya başlanmıştır. Benzer şekilde, bütçe yöntemlerindeki teknik değişiklikler de yanılsama yaratır. Safi bütçe yönteminden (gelirlerin giderlerden düşülerek net rakamın yazılması) gayrisafi bütçe yöntemine (tüm gelir ve giderlerin ayrı ayrı bütçede gösterilmesi) geçilmesi, bütçe büyüklüğünü ve dolayısıyla kamu harcamalarını görünüşte artırmıştır. Son olarak, ülke sınırlarının genişlemesi, nüfusun artış hızıyla paralel harcama artışları ve devletleştirme uygulamaları da görünürde artışa yol açar. Özel sektörün elindeki okul, hastane veya fabrikaların devlet tarafından satın alınması ya da millileştirilmesi durumunda, ilgili bakanlıkların bütçe ödenekleri artar. Ancak bu süreçte topluma sunulan toplam hizmet veya üretim miktarında net bir artış yaşanmaz; sadece hizmeti sunan birim özel sektörden kamu sektörüne geçmiş olur. Kamu harcamalarının zaman içindeki sürekli artış eğilimini açıklamak üzere maliye literatüründe çeşitli teoriler geliştirilmiştir. Bunların ilki Alman iktisatçı Adolph Wagner tarafından ortaya konan 'Wagner Kanunu'dur (Kamu Harcamalarının Artış Kanunu). Wagner, sanayileşen ülkelerde millî gelir arttıkça devlet faaliyetlerinin hem yoğunluk (mevcut hizmetlerin daha kaliteli sunulması) hem de genişlik (yeni hizmet alanlarına girilmesi) yönünden arttığını ve bunun kaçınılmaz bir sosyal olgu olarak kamu harcamalarını millî gelirden daha hızlı büyüteceğini savunmuştur. Alan Peacock ve Jack Wiseman ise İngiltere ekonomisi üzerine yaptıkları ampirik çalışma sonucunda 'Sıçrama Tezi'ni geliştirmişlerdir. Bu teze göre, kamu harcamaları doğrusal veya sürekli bir artış göstermez; aksine savaş, kıtlık veya büyük ekonomik krizler gibi olağanüstü dönemlerde yukarı doğru sıçramalar yapar. Bu kriz dönemlerinde halk normalde kabul etmeyeceği yüksek vergi oranlarına rıza gösterir. Kriz bittikten sonra ise vergi yükü ve harcamalar eski düşük seviyesine geri dönmez, yeni bir basamakta sabitleşerek sürekli hale gelir. Kamusal Tercihler Kuramı çerçevesinde şekillenen 'Maksimizasyon Yaklaşımı' ise kamu harcamalarının artışını politik aktörlerin davranışlarıyla açıklar. Bu yaklaşıma göre, politikacılar oylarını maksimize etmek, bürokratlar kendi bütçelerini ve etki alanlarını genişletmek, seçmenler ve çıkar grupları ise minimum vergiyle maksimum kişisel fayda elde etmek amacıyla hareket ederler. Bu rasyonel ve bencil davranış kalıpları, kamu kesiminin verimsiz bir şekilde aşırı büyümesine, bütçe açıklarına ve kaynak israfına yol açarak kamu harcamalarını sürekli yukarı iter.